Auspiciis iterum sese regalibus annus induit et nota fruitur iactantior aula, limina nec passi circum privata morari exultant reduces Augusto consule fasces, cernis ut armorum proceres legumque potentes patricios sumant 1 habitus? et more Gabino discolor incedit legio positisque parumper bellorum signis sequitur vexilla Quirini. lictori cedunt aquilae ridetque togatus miles et in mediis effulget curia castris. ipsa Palatino circumvallata senatu iam trabeam Bellona gerit parmamque removit et galeam sacras umeris vectura curules. nec te laurigeras pudeat, Gradive, secures pacata gestare manu Latiaque micantem loricam mutare toga, dum ferreus haeret currus et Eridani ludunt per prata iugales. Haud indigna coli nec nuper cognita Marti Ulpia progenies et quae diademata mundo sparsit Hibera domus. nec tantam vilior unda promeruit gentis seriem: cunabula fovit Oceanus; terrae dominos pelagique futuros inmenso decuit rerum de principe nasci. hinc processit avus, cui post Arctoa frementi classica Massylas adnexuit Africa laurus, ille, Caledoniis posuit qui castra pruinis, qui medios Libyae sub casside pertulit aestus, terribilis Mauro debellatorque Britanni litoris ac pariter Boreae vastator et Austri. quid rigor aeternus, caeli quid frigora prosunt ignotumque fretum? maduerunt Saxone fuso Orcades; incaluit Pictorum sanguine Thyle; Scottorum cumulos flevit glacialis Hiverne. quid calor obsistit forti? per vasta cucurrit Aethiopum cinxitque novis Atlanta maniplis, virgineum Tritona bibit sparsosque venenis Gorgoneos vidit thalamos et vile virentes Hesperidum risit, quos ditat fabula, ramos. arx incensa Iubae, rabies Maurusia ferro cessit et antiqui penetralia diruta Bocchi. Sed laudes genitor longe transgressus avitas subdidit Oceanum sceptris et margine caeli clausit opes, quantum distant a Tigride Gades, inter se Tanais quantum Nilusque relinquunt: haec tamen innumeris per se quaesita tropaeis, non generis dono, non ambitione potitus. digna legi virtus, ultro se purpura supplex obtulit et solus meruit regnare rogatus. nam cum barbaries penitus commota gementem inrueret Rhodopen et mixto turbine gentes iam deserta suas in nos transfunderet Arctos, Danuvii totae vomerent cum proelia ripae, cum Geticis ingens premeretur Mysia plaustris flavaque Bistonios operirent agmina campos, omnibus adflictis et vel labentibus ictu vel prope casuris: unus tot funera contra restitit extinxitque faces agrisque colonos reddidit et leti rapuit de faucibus urbes. nulla relicta foret Romani nominis umbra, ni pater ille tuus iamiam ruitura subisset pondera turbatamque ratem certaque levasset naufragium commune manu: velut ordine rupto cum procul insanae traherent Phaethonta quadrigae saeviretque dies terramque et stagna propinqui haurirent radii, solito cum murmure torvis sol occurrit equis; qui postquam rursus eriles agnovere sonos, rediit meliore magistro machina concentusque poli, currusque recepit imperium flammaeque modum. Sic traditus ille servatusque Oriens. at non pars altera rerum tradita: bis possessa manu, bis parta periclis. per varium gemini scelus erupere tyranni tractibus occiduis: hunc saeva Britannia fudit; hunc sibi Germanus famulum delegerat exul: ausus uterque nefas, domini respersus uterque insontis iugulo. novitas audere priori suadebat cautumque dabant exempla sequentem. hic nova moliri praeceps, hic quaerere tuta providus; hic fusis, collectis viribus ille; hic vagus excurrens, hic intra claustra reductus. dissimiles, sed morte pares, evadere neutri dedecus aut mixtis licuit procumbere talis, amissa specie, raptis insignibus ambo in vultus rediere suos manibusque revinctis oblati gladiis summittunt colla paratis et vitam veniamque rogant. pro damna pudoris! qui modo tam densas nutu movere cohortes, in quos iam dubius sese libraverat orbis, non hostes victore cadunt, sed iudice sontes; damnat voce reos, petiit quos Marte tyrannos. amborum periere duces: hic sponte carina decidit in fluctus, illum suus abstulit ensis; hunc Alpes, hunc pontus habet. solacia caesis fratribus haec ultor tribuit: necis auctor uterque labitur; Augustas par victima mitigat umbras. has dedit inferias tumulis, iuvenumque duorum purpureos merito placavit sanguine manes. Illi iustitiam confirmavere triumphi, praesentes docuere deos. hinc saecula discant indomitum nihil esse pio tutumve nocenti: nuntius ipse sui longas incognitus egit praevento rumore vias. inopinus utrumque perculit et clausos montes, ut plana, reliquit. extruite inmanes scopulos, attollite turres, cingite vos fluviis, vastas opponite silvas, Garganum Alpinis Appenninumque nivalem permixtis sociate iugis et rupibus Haemum addite Caucasiis, involvite Pelion Ossae: non dabitis murum sceleri. qui vindicet, ibit: omnia subsident meliori pervia causae. Nec tamen oblitus civem cedentibus atrox partibus infremuit; non insultare iacenti malebat: mitis precibus, pietatis abundans, poenae parens erat; paci non intulit iram; post acies odiis idem qui terminus armis. profuit hoc vincente capi, multosque subactos prospera 1 laturae commendavere catenae, magnarum largitor opum, largitor honorum pronus et in melius gaudens convertere fata, hinc amor, hinc validum devoto milite robur. hinc natis mansura fides. Hoc nobilis ortu nasceris aequaeva cum maiestate creatus nullaque privatae passus contagia sortis. omnibus acceptis ultro te regia solum protulit et patrio felix adolescis in ostro, membraque vestitu numquam violata profano in sacros cecidere sinus. Hispania patrem auriferis eduxit aquis, te gaudet alumno Bosphorus. Hesperio de limine surgit origo, sed nutrix Aurora tibi; pro pignore tanto certatur, geminus civem te vindicat axis. Herculis et Bromii sustentat gloria Thebas, haesit Apollineo Delos Latonia partu Cretaque se iactat tenero reptata Tonanti; sed melior Dele, Dictaeis clarior oris quae dedit hoc numen regio; non litora nostro sufficerent angusta deo. nec inhospita Cynthi saxa tuos artus duro laesere cubili: adclinis genetrix auro, circumflua gemmis in Tyrios enixa toros; ululata verendis aula puerperiis. quae tunc documenta futuri? quae voces avium? quanti per inane volatus? qui vatum discursus erat? tibi corniger Hammon et dudum taciti rupere silentia Delphi, te Persae cecinere magi, te sensit Etruscus augur et inspectis Babylonius horruit astris, Chaldaei stupuere senes Cumanaque rursus intonuit rupes, rabidae delubra Sibyllae. nec te progenitum Cybeleius acre sonoro lustra vit Corybas: exercitus undique fulgens adstitit; ambitur signis augustior infans, sentit adorantes galeas, redditque ferocem vagitum lituus. Vitam tibi contulit idem imperiumque dies; inter cunabula consul proveheris, signas posito modo nomine fastos donaturque tibi, qui te produxerat, annus. ipsa Quirinali parvum te cinxit amictu mater et ad primas docuit reptare curules. uberibus Sanctis inmortalique dearum crescis adoratus gremio: tibi saepe Diana Maenalios arcus venatricesque pharetras suspendit, puerile decus; tu saepe Minervae lusisti clipeo fulvamque impune pererrans aegida tractasti blandos interritus angues; saepe tuas etiam iam tum gaudente marito velavit regina comas festinaque voti praesumptum diadema dedit, tum lenibus ulnis sustulit et magno porrexit ad oscula patri. nec dilatus honos: mutatur principe Caesar; protinus aequaris fratri. Non certius umquam hortati superi, nullis praesentior aether adfuit ominibus. tenebris involverat atra lumen hiems densosque Notus collegerat imbres. sed mox, cum solita miles te voce levasset, nubila dissolvit Phoebus pariterque dabantur sceptra tibi mundoque dies: caligine liber Bosphorus adversam patitur Calchedona cerni. nec tantum vicina nitent, sed tota repulsis nubibus exuitur Thrace, Pangaea renident insuetosque palus radios Maeotia vibrat. nec Boreas nimbos aut sol ardentior egit: imperii lux ilia fuit; praesagus obibat cuncta nitor risitque tuo natura sereno. visa etiam medio populis mirantibus audax Stella die, dubitanda nihil nec crine retuso languida, sed quantus numeratur nocte Bootes, emicuitque plagis alieni temporis hospes ignis et agnosci potuit, cum luna lateret: sive parens Augusta fuit, seu forte reluxit divi sidus avi, seu te properantibus astris cernere sol patiens caelum commune remisit. adparet quid signa ferant. ventura potestas claruit Ascanio, subita cum luce comarum innocuus flagraret apex Phrygioque volutus vertice fatalis redimiret tempora candor. at tua caelestes inlustrant omina flammae. talis ab Idaeis primaevus Iuppiter antris possessi stetit arce poli famulosque recepit natura tradente deos; lanugine nondum vernabant vultus nec adhuc per colla fluebant moturae convexa comae; tum scindere nubes discebat fulmenque rudi torquere lacerto. Laetior augurio genitor natisque superbus iam paribus duplici fultus consorte redibat splendebatque pio complexus pignora curru. haud aliter summo gemini cum patre Lacones, progenies Ledaea, sedent: in utroque relucet frater, utroque soror; simili chlamys effluit auro; stellati pariter crines. iuvat ipse Tonantem error et ambiguae placet ignorantia matri; Eurotas proprios discernere nescit alumnos. Ut domus excepit reduces, ibi talia tecum pro rerum stabili fertur dicione locutus: “Si tibi Parthorum solium Fortuna dedisset, care puer, terrisque procul venerandus Eois barbarus Arsacio consurgeret ore tiaras: sufficeret sublime genus luxuque fluentem deside nobilitas posset te sola tueri. altera Romanae longe rectoribus aulae condicio. virtute decet, non sanguine niti. maior et utilior fato coniuncta potenti, vile latens virtus, quid enim? submersa tenebris proderit obscuro veluti sine remige puppis vel lyra quae reticet vel qui non tenditur arcus. Hanc tamen haud quisquam, qui non agnoverit ante semet et incertos animi placaverit aestus, inveniet; longis illuc ambagibus itur. disce orbi, quod quisque sibi. cum conderet artus nostros, aetheriis miscens terrena, Prometheus, sinceram patri mentem furatus Olympo continuit claustris indignantemque revinxit et, cum non aliter possent mortalia fingi, adiunxit geminas. illae cum corpore lapsae intereunt, haec sola manet bustoque superstes evolat. hanc alta capitis fundavit in arce mandatricem operum prospecturamque labori; illas inferius collo praeceptaque summae passuras dominae digna statione locavit. quippe opifex veritus confundere sacra profanis distribuit partes animae sedesque removit. iram sanguine! regio sub pectore cordis protegit imbutam flammis avidamque nocendi praecipitemque sui. rabie succensa tumescit, contrahitur tepefacta metu. cumque omnia secum duceret et requiem membris vesana negaret, invenit pulmonis opem madidumque furenti praebuit, ut tumidae ruerent in mollia fibrae. at sibi cuncta petens, nil conlatura cupido in iecur et tractus imos compulsa recessit, quae, velut inmanis reserat dum belua rictus, expleri pascique nequit: nunc verbere curas torquet avaritiae, stimulis nunc flagrat amorum, nunc gaudet, nunc maesta dolet satiataque rursus exoritur caesaque redit pollentius hydra. Hos igitur potuit si quis sedare tumultus, inconcussa dabit purae sacraria menti. tu licet extremos late dominere per Indos, te Medus, te mollis Arabs, te Seres adorent: si metuis, si prava cupis, si duceris ira, servitii patiere iugum; tolerabis iniquas interius leges, tunc omnia iure tenebis, cum poteris rex esse tui. proclivior usus in peiora datur suadetque licentia luxum inlecebrisque effrena favet. tum vivere caste asperius, cum prompta Venus; tum durius irae consulitur, cum poena patet. sed comprime motus nec tibi quid liceat, sed quid fecisse decebit occurrat, mentemque domet respectus honesti. Hoc te praeterea crebro sermone monebo, ut te totius medio telluris in ore vivere cognoscas, cunctis tua gentibus esse facta palam nec posse dari regalibus usquam secretum vitiis; nam lux altissima fati occultum nihil esse sinit, latebrasque per omnes intrat et abstrusos explorat fama recessus. Sis pius in primis; nam cum vincamur in omni munere, sola deos aequat dementia nobis, neu dubie suspectus agas neu falsus amicis rumorumve avidus: qui talia curat, inanes horrebit strepitus nulla non anxius hora. non sic excubiae, non circumstantia pila quam tutatur amor, non extorquebis amari; hoc alterna fides, hoc simplex gratia donat. nonne vides, operum quod se pulcherrimus ipse mundus amore liget, nec vi conexa per aevum conspirent elementa sibi? quod limite Phoebus contentus medio, contentus litore pontus et, qui perpetuo terras ambitque vehitque, nec premat incumbens oneri nec cesserit aer? qui terret, plus ipse timet; sors ista tyrannis convenit; invideant claris fortesque trucident, muniti gladiis vivant saeptique venenis, ancipites habeant arces trepidique minentur: tu civem patremque geras, tu consule cunctis, non tibi, nec tua te moveant, sed publica vota. In commune iubes si quid censesque tenendum, primus iussa subi: tunc observantior aequi fit populus nec ferre negat, cum viderit ipsum auctorem parere sibi. componitur orbis regis ad exemplum, nec sic inflectere sensus humanos edicta valent quam vita regentis: mobile mutatur semper cum principe vulgus. His tamen effectis neu fastidire minores neu pete praescriptos homini transcendere fines, inquinat egregios adiuncta superbia mores. non tibi tradidimus dociles servire Sabaeos, Armeniae dominum non te praefecimus orae, nec damus Assyriam, tenuit quam femina, gentem. Romani, qui cuncta diu rexere, regendi, qui nec Tarquinii fastus nec iura tulere Caesaris. annales veterum delicta loquuntur: haerebunt maculae quis non per saecula damnat Caesareae portenta domus? quem dira Neronis funera, quem rupes Caprearum taetra latebit incesto possessa seni? victura feretur gloria Traiani, non tam quod Tigride victo nostra triumphati fuerint provincia Parthi, alta quod invectus fractis Capitolia Dacis, quam patriae quod mitis erat. ne desine tales, nate, sequi. Si bella canant, prius agmina duris exerce studiis et saevo praestrue Marti. non brumae requies, non hibernacula segnes enervent torpore manus. ponenda salubri castra loco; praebenda vigil custodia vallo. disce, ubi denseri cuneos, ubi cornua tendi aequius aut iterum flecti; quae montibus aptae, quae campis acies, quae fraudi commoda vallis, quae via difficilis. fidit si moenibus hostis, tum tibi murali libretur machina pulsu; saxa rota; praeceps aries protectaque portas testudo feriat; ruat emersura iuventus effossi per operta soli, si longa moretur obsidio, tum vota cave secura remittas inclusumve putes; multis damnosa fuere gaudia; dispersi pereunt somnove soluti; saepius incautae nocuit victoria turbae. neu tibi regificis tentoria larga redundent deliciis, neve imbelles ad signa ministros luxuries armata trahat. neu flantibus Austris neu pluviis cedas, neu defensura calorem aurea summoveant rapidos umbracula soles, inventis utere cibis. solabere partes aequali sudore tuas: si collis iniquus, primus ini; silvam si caedere provocat usus, sumpta ne pudeat quercum stravisse bipenni. calcatur si pigra palus, tuus ante profundum pertemptet sonipes. fluvios tu protere cursu haerentes glacie, liquidos tu scinde natatu. nunc eques in medias equitum te consere turmas; nunc pedes adsistas pediti. tum promptius ibunt te socio, tum conspicuus gratusque geretur sub te teste labor.”Dicturum plura parentem voce subis: “equidem, faveant modo numina coeptis, haec effecta dabo, nec me fratrique tibique dissimilem populi commissaque regna videbunt. sed cur non potius, verbis quae disseris, usu experior? gelidas certe nunc tendis in Alpes. duc tecum comitem; figant sine nostra tyrannum spicula; pallescat nostro sine barbarus arcu. Italiamne feram furiis praedonis acerbi subiectam? patiar Romam servire clienti? usque adeone puer? nec me polluta potestas nec pia cognati tanget vindicta cruoris? per strages equitare libet. da protinus arma. cur annos obicis? pugnae cur arguor impar? aequalis mihi Pyrrhus erat, cum Pergama solus verteret et patri non degeneraret Achilli. denique si princeps castris haerere nequibo, vel miles veniam.” Delibat dulcia nati oscula miratusque refert: “laudanda petisti; sed festinus amor, veniet robustior aetas; ne propera. necdum decimas emensus aristas adgrederis metuenda viris: vestigia magnae indolis agnosco. fertur Pellaeus, Eoum qui domuit Porum, cum prospera saepe Philippi audiret, laetos inter flevisse sodales nil sibi vincendum patris virtute relinqui. hos video motus. fas sit promittere patri: tantus eris. nostro nec debes regna favori, quae tibi iam natura dedit. sic mollibus olim stridula ducturum pratis examina regem nascentem venerantur apes et publica mellis iura petunt traduntque favos; sic pascua parvus vindicat et necdum firmatis cornibus audax iam regit armentum vitulus. sed proelia differ in iuvenem patiensque meum cum fratre tuere me bellante locum, vos impacatus Araxes, vos celer Euphrates timeat, sit Nilus ubique vester et emisso quidquid sol imbuit ortu. si pateant Alpes, habeat si causa secundos iustior eventus, aderis partesque receptas suscipies, animosa tuas ut Gallia leges audiat et nostros aequus modereris Hiberos. tunc ego securus fati laetusque laborum discedam, vobis utrumque regentibus axem. Interea Musis animus, dum mollior, instet et quae mox imitere legat; nec desinat umquam tecum Graia loqui, tecum Romana vetustas. antiquos evolve duces, adsuesce futurae militiae, Latium retro te confer in aevum. libértas quaesita placet? mirabere Brutum. perfidiam' damnas? Metti satiabere poenis. triste rigor nimius? Torquati despice mores, mors impensa bonum? Decios venerare ruentes. vel solus quid fortis agat, te ponte soluto oppositus Cocles, Muci te flamma docebit; quid mora perfringat, Fabius; quid rebus in artis dux gerat, ostendet Gallorum strage Camillus. discitur hinc nullos meritis obsistere casus: prorogat aeternam feritas tibi Punica famam, Regule; successus superant adversa Catonis. discitur hinc quantum paupertas sobria possit: pauper erat Curius, reges cum vinceret armis, pauper Fabricius, Pyrrhi cum sperneret aurum; sordida dictator flexit Serranus aratra: lustratae lictore casae fascesque salignis postibus adfixi; collectae consule messes et sulcata diu trabeato rura colono.” Haec genitor praecepta dabat: velut ille carinae longaevus rector, variis quem saepe procellis exploravit hiems, ponto iam fessus et annis aequoreas alni nato commendat habenas et casus artesque docet: quo dextra regatur sidere; quo fluctus possit moderamine falli; quae nota nimborum; quae fraus infida sereni; quid sol occiduus prodat; quo saucia vento decolor iratos attollat Cynthia vultus. adspice nunc, quacumque micas, seu circulus Austri, magne parens, gelidi seu te meruere Triones, adspice: completur votum. iam natus adaequat te meritis et, quod magis est optabile, vincit subnixus Stilichone tuo, quem fratribus ipse discedens clipeum defensoremque dedisti. pro nobis nihil ille pati nullumque recusat discrimen temptare sui, non dura viarum, non incerta maris, Libyae squalentis harenas audebit superare pedes madidaque cadente Pleiade Gaetulas intrabit navita Syrtes. Hunc tamen in primis populos lenire feroces et Rhenum pacare iubes. volat ille citatis vectus equis nullaque latus stipante caterva, aspera nubiferas qua Raetia porrigit Alpes, pergit et hostiles (tanta est fiducia) ripas incomitatus adit, totum properare per amnem attonitos reges humili cervice videres. ante ducem nostrum flavam sparsere Sygambri caesariem pavidoque orantes murmure Franci procubuere solo: iuratur Honorius absens imploratque tuum supplex Alamannia nomen. Bastarnae venere truces, venit accola silvae Bructerus Hercyniae latisque paludibus exit Cimber et ingentes Albim liquere Cherusci. accipit ille preces varias tardeque rogatus adnuit et magno pacem pro munere donat. nobilitant veteres Germanica foedera Drusos, Marte sed ancipiti, sed multis cladibus empta — quis victum meminit sola formidine Rhenum? quod longis alii bellis potuere mereri, hoc tibi dat Stilichonis iter. Post otia Galli limitis hortaris Graias fulcire ruinas. Ionium tegitur velis ventique laborant tot curvare sinus servaturasque Corinthum prosequitur facili Neptunus gurgite classes, et puer, Isthmiaci iam pridem litoris exul, secura repetit portus cum matre Palaemon. plaustra cruore natant: metitur pellita iuventus: pars morbo, pars ense perit. non lustra Lycaei, non Erymantheae iam copia sufficit umbrae innumeris exusta rogis, nudataque ferro sic flagrasse suas laetantur Maenala silvas. excutiat cineres Ephyre, Spartanus et Areas tutior exanguis pedibus proculcet acervos fessaque pensatis respiret Graecia poenis! gens, qua non Scythicos diffusior ulla Triones incoluit, cui parvus Athos angustaque Thrace, cum transiret, erat, per te viresque tuorum fracta ducum lugetque sibi iam rara superstes, et, quorum turbae spatium vix praebuit orbis, uno colle latent, sitiens inclusaque vallo ereptas quaesivit aquas, quas hostibus ante contiguas alio Stilicho deflexerat actu mirantemque novas ignota per avia valles iusserat averso fluvium migrare meatu. Obvia quid mirum vinci, cum barbarus ultro iam cupiat servire tibi? tua Sarmata discors sacramenta petit; proiecta pelle Gelonus militat; in Latios ritus transistis Alani. ut fortes in Marte viros animisque paratos, sic iustos in pace legis longumque tueris electos crebris nec succedentibus urges. iudicibus notis regimur, fruimurque quietis militiaeque bonis, ceu bellatore Quirino, ceu placido moderante Numa. non inminet ensis, nullae nobilium caedes; non crimina vulgo texuntur; patria maestus non truditur exul; impia continui cessant augmenta tributi; non infelices tabulae; non hasta refixas vendit opes; avida sector non voce citatur, nec tua privatis crescunt aeraria damnis. munificus largi, sed non et prodigus, auri. perdurat non empta fides nec pectora merces adligat; ipsa suo pro pignore castra laborant; te miles nutritor amat. Quae denique Romae cura tibi! quam fixa manet reverentia patrum! firmatur senium iuris priscamque resumunt canitiem leges emendanturque vetustae acceduntque novae, talem sensere Solonem res Pandioniae; sic armipotens Lacedaemon despexit muros rigido munita Lycurgo. quae sub te vel causa brevis vel iudicis error neglegitur? dubiis quis litibus addere finem iustior et mersum latebris educere verum? quae pietas quantusque rigor tranquillaque magni vis animi nulloque levis terrore moveri nec nova mirari facilis! quam docta facultas ingenii linguaeque modus! responsa verentur legati, gravibusque latet sub moribus aetas. Quantus in ore pater radiat! quam torva voluptas frontis et augusti maiestas grata pudoris! iam patrias imples galeas; iam cornus avita temptatur vibranda tibi; promittitur ingens dextra rudimentis Romanaque vota moratur. quis decor, incedis quotiens clipeatus et auro squameus et rutilus cristis et casside maior! sic, cum Threïcia primum sudaret in hasta, flumina laverunt puerum Rhodopeia Martem. quae vires iaculis vel, cum Gortynia tendis spicula, quam felix arcus certique petitor vulneris et iussum mentiri nescius ictum! scis, quo more Cydon, qua dirigat arte sagittas Armenius, refugo quae sit fiducia Partho: sic Amphioniae pulcher sudore palaestrae Alcides pharetras Dircaeaque tela solebat praetemptare feris olim domitura Gigantes et pacem latura polo, semperque cruentus ibat et Alcmenae praedam referebat ovanti; caeruleus tali prostratus Apolline Python implicuit fractis moritura volumina silvis. Cum vectaris equo simulacraque Martia ludis, quis mollis sinuare fugas, quis tendere contum acrior aut subitos melior flexisse recursus? non te Massagetae, non gens exercita campo Thessala, non ipsi poterunt aequare bimembres; vix comites alae, vix te suspensa sequuntur agmina ferventesque tument post terga dracones. utque tuis primum sonipes calcaribus arsit, ignescunt patulae nares, non sentit harenas ungula discussaeque iubae sparguntur in armos; turbantur phalerae, spumosis morsibus aurum fumat, anhelantes exundant sanguine gemmae. ipse labor pulvisque decet confusaque motu caesaries; vestis radiato murice solem combibit, ingesto crispatur purpura vento. si dominus legeretur equis, tua posceret ultro verbera Nereidum stabulis nutritus Arion serviretque tuis contempto Castore frenis Cyllarus et flavum Xanthus sprevisset Achillem. ipse tibi famulas praeberet Pegasus alas portaretque libens melioraque pondera passus Bellerophonteas indignaretur habenas. quin etiam velox Aurorae nuntius Aethon, qui fugat hinnitu Stellas roseoque domatur Lucifero, quotiens equitem te cernit ab astris, invidet inque tuis mavult spumare lupatis. Nunc quoque quos habitus, quantae miracula pompae vidimus, Ausonio cum iam succinctus amictu per Ligurum populos solito conspectior ires atque inter niveas alte veherere cohortes, obnixisque simul pubes electa lacertis sidereum gestaret onus, sic numina Memphis in vulgus proferre solet; penetralibus exit effigies, brevis ilia quidem: sed plurimus infra liniger imposito suspirat vecte sacerdos testatus sudore deum; Nilotica sistris ripa sonat Phariosque modos Aegyptia ducit tibia; summissis admugit cornibus Apis. omnis nobilitas, omnis tua sacra frequentat Thybridis et Latii suboles; convenit in unum quidquid in orbe fuit procerum, quibus auctor honoris vel tu vel genitor. numeroso consule consul cingeris et socios gaudes admittere patres. inlustri te prole Tagus, te Gallia doctis civibus et toto stipavit Roma senatu. portatur iuvenum cervicibus aurea sedes ornatuque novo gravior deus. asperat Indus velamenta lapis pretiosaque fila smaragdis ducta virent; amethystus inest et fulgor Hiberus temperat arcanis hyacinthi caerula flammis. nec rudis in tali sutfecit gratia textu; auget acus meritum picturatumque metallis vivit opus: multa remorantur iaspide cultus 1 et variis spirat Nereia baca figuris. quae tantum potuit digitis mollire rigorem ambitiosa colus? vel cuius pectinis arte traxerunt solidae gemmarum stamina telae? invia quis calidi scrutatus stagna profundi Tethyos invasit gremium? quis divitis algae germina flagrantes inter quaesivit harenas? quis iunxit lapides ostro? quis miscuit ignes Sidonii Rubrique maris? tribuere colorem Phoenices, Seres subtegmina, pondus Hydaspes. hoc si Maeonias cinctu graderere per urbes, in te pampineos transferret Lydia thyrsos, in te Nysa choros; dubitassent orgia Bacchi, cui furerent; irent blandae sub vincula tigres. talis Erythraeis intextus nebrida gemmis Liber agit currus et Caspia flectit eburnis colla iugis: Satyri circum crinemque solutae Maenades adstringunt hederis victricibus Indos; ebrius hostili velatur palmite Ganges. Auspice mox laetum sonuit clamore tribunal te fastos ineunte quater. sollemnia ludit omina libertas; deductum Vindice morem lex celebrat, famulusque iugo laxatus erili ducitur et grato remeat securior ictu. tristis condicio pulsata fronte recedit; in civem rubuere genae, tergoque removit verbera permissi felix iniuria voti. Prospera Romuleis sperantur tempora rebus in nomen ventura tuum. praemissa futuris dant exempla fidem: quotiens te cursibus aevi praefecit, totiens accessit laurea patri. ausi Danuvium quondam transnare Gruthungi in lintres fregere nemus; ter mille ruebant per fluvium plenae cuneis inmanibus alni. dux Odothaeus erat. tantae conamina classis incipiens aetas et primus contudit annus: summersae sedere rates; fluitantia numquam largius Arctoos pavere cadavera pisces; corporibus premitur Peuce; per quinque recurrens ostia barbaricos vix egerit unda cruores, confessusque parens Odothaei regis opima rettulit exuviasque tibi. civile secundis conficis auspiciis bellum. tibi debeat orbis fata Gruthungorum debellatumque tyrannum; Hister sanguineos egit te consule fluctus; Alpinos genitor rupit te consule montes. Sed patriis olim fueras successibus auctor, nunc eris ipse tuis. semper venere triumphi cum trabeis sequiturque tuos victoria fasces. sis, precor, adsiduus consul Mariique relinquas et senis Augusti numerum. quae gaudia mundo, per tua lanugo cum serpere coeperit ora, cum tibi protulerit festas nox pronuba taedas! quae tali devota toro, quae murice fulgens ibit in amplexus tanti regina mariti? quaenam tot divis veniet nurus, omnibus arvis et toto donanda mari? quantusue feretur idem per Zephyri metas Hymenaeus et Euri! o mihi si liceat thalamis intendere carmen conubiale tuis si te iam dicere patrem! tempus erit, cum tu trans Rheni cornua victor, Arcadius captae spoliis Babylonis onustus communem maiore toga signabitis annum; crinitusque tuo sudabit fasce Suebus, ultima fraternas horrebunt Bactra secures.