Sol, qui flammigeris mundum complexus habenis volvis inexhausto redeuntia saecula motu, sparge diem meliore coma crinemque repexi blandius elato surgant temone iugales efflantes roseum frenis spumantibus ignem. iam nova germanis vestigia torqueat annus consulibus, laetique petant exordia menses. Scis genus Auchenium, nec te latuere potentes Anniadae; nam saepe soles ductoribus illis instaurare vias et cursibus addere nomen. his neque per dubium pendet Fortuna favorem nec novit mutare vices, sed fixus in omnes cognatos procedit honos. quemcumque require hac de stirpe virum; certum est de consule nasci. per fasces numerantur avi semperque renata nobilitate virent, et prolem fata sequuntur continuum simili servantia lege tenorem. nec quisquam procerum temptat, licet aere vetusto floreat et claro cingatur Roma senatu, se iactare parem; sed, prima sede relicta Aucheniis, de iure licet certare secundo: haud secus ac tacitam Luna regnante per Arcton sidereae cedunt acies, cum fratre retuso aemulus adversis flagraverit ignibus orbis; tunc iubar Arcturi languet, tunc fulva Leonis ira perit, Plaustro iam rara intermicat Arctos indignata tegi, iam caligantibus armis debilis Orion dextram miratur inertem. Quem prius adgrediar? veteris quis facta Probini nesciat aut nimias laudes ignoret Olybri? Vivit adhuc completque vagis sermonibus aures gloria fusa Probi, quam non ventura silebunt lustra nec ignota rapiet sub nube vetustas. illum fama vehit trans aequora transque remotas Tethyos ambages Atlanteosque recessus. audiit et gelido si quem Maeotia pascit sub love vel calido si quis coniunctus in axe nascentem te, Nile, bibit. virtutibus ille Fortunam domuit numquamque levantibus alte intumuit rebus; sed mens circumflua luxu noverat intactum vitio servare rigorem. hic non divitias nigrantibus abdidit antris nec tenebris damnavit opes; sed largior imbre sueverat innumeras hominum ditare catervas. quippe velut denso currentia munera nimbo cernere semper erat, populis undare penates, adsiduos intrare inopes, remeare beatos. praeceps ilia manus fluvios superabat Hiberos aurea dona vomens (sic vix 1 tellure revulsa sollicitis fodiens miratur collibus aurum), quantum stagna Tagi rudibus stillantia venis effluxere decus, quanto pretiosa metalli Hermi ripa micat, quantas per Lydia culta despumat rutilas dives Pactolus harenas. Non, mihi centenis pateant si vocibus ora multifidusque ruat centum per pectora Phoebus, acta Probi narrare queam, quot in ordine gentes rexerit, ad summi quotiens fastigia iuris venerit, Italiae late cum frena teneret Illyricosque sinus et quos arat Africa campos. sed nati vicere patrem solique merentur victores audire Probi. non contigit illi talis honor, prima cum parte viresceret aevi, nec consul cum fratre fuit. vos nulla fatigat cura diu maiora petens, non anxia mentem spes agit et longo tendit praecordia voto: coepistis quo finis erat. primordia vestra vix pauci meruere senes, metasque tenetis ante genas dulces quam flos iuvenilis inumbret oraque ridenti lanugine vestiat aetas. tu, precor, ignarum doceas, Parnasia, vatem, quis deus ambobus tanti sit muneris auctor. Postquam fulmineis impellens viribus hostem belliger Augustus trepidas laxaverat Alpes, Roma Probo cupiens dignas persolvere grates sedula pro natis dominum flexura rogando ire parat. famuli currum iunxere volantem Impetus horribilisque Metus, qui semper agentes proelia cum fremitu Romam comitantur anhelo, sive petat Parthos seu cuspide turbet Hydaspen. hic ligat axe rotas; hic sub iuga ferrea nectit cornipedes rigidisque docet servire lupatis. ipsa, triumphatis qua possidet aethera regnis, adsilit innuptae ritus imitata Minervae. nam neque caesariem crinali stringere cultu colla nec ornatu patitur mollire retorto; dextrum nuda latus, niveos exerta lacertos, audacem retegit mammam, laxumque coercens mordet gemma sinum; nodus, qui sublevat ensem, album puniceo pectus discriminat ostro. miscetur decori virtus pulcherque severo armatur terrore pudor, galeaeque minaci flava cruentarum praetenditur umbra iubarum, et formidato clipeus Titana lacessit lumine. quem tota variarat Mulciber arte. hic patrius Mavortis amor fetusque notantur Romulei; plus amnis inest et belua nutrix; electro Tiberis, pueri formantur in auro; fingunt aera lupam; Mavors adamante coruscat. Iam simul emissis rapido velocior Euro fertur equis; strident Zephyri cursuque rotarum saucia dividuis clarescunt nubila sulcis. nec traxere moras, sed lapsu protinus uno, quem poscunt, tetigere locum: qua fine sub imo angustant aditum curvis anfractibus Alpes claustraque congestis scopulis durissima tendunt, non alia reseranda manu, sed pervia tantum Augusto geminisque fidem mentita tyrannis. semirutae turres avulsaque moenia fumant; crescunt in cumulum strages vallemque profundam aequavere iugis; stagnant inmersa cruore corpora; turbantur permixto funere manes. Haud procul exhausto laetus certamine victor caespite gramineo consederat arbore fultus adclines umeros; dominum gavisa coronat terra suum, surguntque toris maioribus herbae. sudor adhuc per membra calet creberque recurrit halitus et placidi radiant in casside vultus: qualis letifera populatus caede Gelonos procubat horrendus Getico Gradivus in arvo; exuvias Bellona levat, Bellona tepentes pulvere solvit equos, inmensaque cornus in hastam porrigitur tremulisque ferit splendoribus Hebrum. Ut stetit ante ducem discussas Roma per auras, conscia ter sonuit rupes et inhorruit atrum maiestate nemus. prior hic: o numen amicum dux ait “et legum genetrix longeque regendo circumfusa polo consors ac dicta Tonantis, die agedum, quae causa viae? cur deseris arces Ausonias caelumque tuum? die, maxima rerum! non ego vel Libycos cessem tolerare labores Sarmaticosve pati medio sub frigore Cauros, si tu, Roma, velis; pro te quascumque per oras ibimus et nulla sub tempestate timentes solstitio Meroen, bruma temptabimus Histrum,” Tum regina refert: “non me latet, indite rector, quod tua pro Latio victricia castra laborant nec quod servitium rursus Furiaeque rebelles edomitae paribus sub te cecidere triumphis. sed precor hoc donum cum libertate recenti adicias, si vera manet reverentia nostri. sunt mihi pubentes alto de semine fratres, pignora cara Probi, festa quos luce creatos ipsa meo fovi gremio. cunabula parvis ipsa dedi, cum matris onus Lucina beatum solveret et magnos proferrent sidera partus, his ego nec Decios pulchros fortesve Metellos praetulerim, non, qui Poenum domuere ferocem, Scipiadas Gallisque genus fatale Camillos. Pieriis pollent studiis multoque redundant eloquio; nec desidiis dapibusve paratis indulgere iuvat nec tanta licentia vitae adripit aut mores aetas lasciva relaxat: sed gravibus curis animum sortita senilem ignea longaevo frenatur corde iuventus. illis, quam propriam ducunt ab origine, sortem oramus praebere velis annique futurum devoveas venientis iter, non improba posco, non insueta dabis: domus haec de more requirit. adnue: sic nobis Scythicus famuletur Araxes, sic Rhenus per utrumque latus, Medisque subactis nostra Semiramiae timeant insignia turres; sic fluat attonitus Romana per oppida Ganges.” Ductor ad haec: “optata iubes ultroque volentem, diva, rogas; non haec precibus temptanda fuissent. usque adeone meam condunt oblivia mentem, ut pigeat meminisse Probi, quo vindice totam vidimus Hesperiam fessasque resurgere gentes? ante dabunt hiemes Nilum, per flumina dammae errabunt glacieque niger damnabitur Indus, ante Thyesteis iterum conterrita mensis intercisa dies refugos vertetur in ortus, quam Probus a nostro possit discedere sensu.” Dixerat et velox iam nuntius advolat urbem. extemplo strepuere chori collesque canoris plausibus impulsi septena voce resultant, laetatur veneranda parens et pollice docto iam parat auratas trabeas cinctusque micantes stamine, quod molli tondent de stipite Seres frondea lanigerae carpentes vellera silvae, et longum tenues tractus producit in aurum filaque concreto cogit squalere metallo: qualis purpureas praebebat Candida vestes numinibus Latona suis, cum sacra redirent ad loca nutricis iam non errantia Deli, ilia feros saltus et desolata relinquens Maenala lassato certis venatibus arcu, Phoebus adhuc nigris rorantia tela venenis extincto Pythone gerens; tunc insula notos lambit amica pedes ridetque Aegaeus alumnis lenior et blando testatur gaudia fluctu. Sic Proba praecipuo natos exornat amictu: quae decorat mundum, cuius Romana potestas fetibus augetur. credas ex aethere lapsam stare Pudicitiam vel sacro ture vocatam Iunonem Inachiis oculos advertere templis. talem nulla refert antiquis pagina libris nec Latiae cecinere tubae nec Graeca vetustas. coniuge digna Probo; nam tantum coetibus extat femineis, quantum supereminet ille maritos. ceu sibi certantes, sexus quid possit uterque, hunc legere torum. taceat Nereida nuptam Pelion. o duplici fecundam consule matrem felicemque uterum, qui nomina parturit annis! Ut sceptrum gessere manu membrisque rigentes aptavere togas, signum dat summus hiulca nube Pater gratamque facem per inane rotantes prospera vibrati tonuerunt omina nimbi, accepit sonitus curvis Tiberinus in antris ima valle sedens. adrectis auribus haesit, unde repentinus populi fragor. ilicet herbis pallentes thalamos et structa cubilia musco deserit ac Nymphis urnam commendat erilem. illi glauca nitent hirsute lumina vultu caeruleis infecta notis, reddentia patrem Oceanum; crispo densantur gramine colla; vertice luxuriat toto crinalis harundo, quam neque fas Zephyris frangi nec sole perustam aestivo candore mori; sed vivida frondet aequaevum complexa caput, taurina levantur cornua temporibus raucos sudantia rivos; distillant per pectus aquae; frons hispida manat imbribus; in liquidos fontes se barba repectit. palla graves umeros velat, quam neverat uxor Ilia percurrens vitreas sub gurgite telas. Est in Romuleo procumbens insula Thybri qua medius geminas interfluit alveus urbes discretas subeunte freto, pariterque minantes ardua turrigerae surgunt in culmina ripae. hic stetit et subitum prospexit ab aggere votum: unanimos 1 fratres iuncto stipante senatu ire forum strictasque procul radiare secures atque uno biiuges tolli de limine fasces. obstupuit visu suspensaque gaudia vocem oppressam tenuere diu; mox incohat ore: “Respice, si tales iactas aluisse fluentis, Eurota Spartane, tuis. quid protulit aequum falsus olor, valido quamvis decernere caestu noverit et ratibus saevas arcere procellas.'' en nova Ledaeis suboles fulgentior astris, ecce mei cives, quorum iam Signifer optat adventum stellisque parat convexa futuris. iam per noctivagos dominetur Olybrius axes pro Polluce rubens, pro Castore flamma Probini. ipsi vela regent, ipsis donantibus auras navita tranquillo moderabitur aequore pinum. nunc pateras libare deis, nunc solvere multo nectare corda libet. niveos iam pandite coetus, Naides, et totum violis praetexite fontem; mella ferant silvae; iam profluat ebrius amnis mutatis in vina vadis: iam sponte per agros sudent inriguae spirantia balsama venae! currat, qui sociae roget in convivia mensae indigenas Fluvios, Italis quicumque suberrant montibus Alpinasque bibunt de more pruinas: Vulturnusque rapax et Nar vitiatus odoro sulphure tardatusque suis erroribus Ufens et Phaethonteae perpessus damna ruinae Eridanus flavaeque terens querceta Maricae Liris et Oebaliae qui temperat arva Galaesus. semper honoratus nostris celebrabitur undis iste dies, semper dapibus recoletur opimis.” Sic ait et Nymphae patris praecepta secutae tecta parant epulis ostroque infecta corusco umida gemmiferis inluxit regia mensis. O bene signatum fraterno nomine tempus! o consanguineis felix auctoribus annus, incipe quadrifidum Phoebi torquere laborem. prima tibi procedat hiems non frigore torpens, non canas vestita nives, non aspera ventis, sed tepido calefacta Noto; ver inde serenum protinus et liquidi clementior aura Favoni pratis te croceis pingat; te messibus aestas induat autumnusque madentibus ambiat uvis. omni nobilior lustro, tibi gloria soli contigit exactum numquam memorata per aevum, germanos habuisse duces; te cuncta loquetur tellus; te variis scribent in floribus Horae longaque perpetui ducent in saecula fasti.