Semiferos partus metuendaque pignora matri moenibus et mediis audi tum nocte luporum murmur et attonito pecudes pastore locutas et lapidum duras hiemes nimboque minacem sanguineo rubuisse Iovem puteosque cruore mutatos visasque polo concurrere lunas et geminos soles mirari desinat orbis: omnia cesserunt eunucho consule monstra. heu terrae caelique pudor! trabeata per urbes ostentatur anus titulumque effeminat anni. pandite pontifices Cumanae carmina vatis, fulmineos sollers Etruria consulat ignes inmersumque nefas fibris exploret haruspex, quae nova portendant superi. Nilusne meatu devius et nostri temptat iam transfuga mundi se Rubro miscere mari? ruptone Niphate rursum barbaricis Oriens vastabitur armis? an morbi ventura lues? an nulla colono responsura seges? quae tantas expiet iras victima? quo diras iugulo placabimus aras? consule lustrandi fasces ipsoque litandum prodigio; quodcumque parant hoc omine fata, Eutropius cervice luat sic omnia nobis.1 Hoc regni, Fortuna, tenes? quaenam ista iocandi saevitia? humanis quantum bacchabere rebus? si tibi servili placuit foedare curules crimine, procedat laxata compede consul, rupta Quirinales sumant ergastula cinctus; da saltem quemcumque virum. discrimina quaedam sunt famulis splendorque suus, maculamque minorem condicionis habet, domino qui vixerit uno. si pelagi fluctus, Libyae si discis harenas, Eutropii numerabis eros. quot iura, quot ille mutavit tabulas vel quanta vocabula vertit! nudatus quotiens, medicum dum consulit emptor, ne qua per occultum lateat iactura dolorem! omnes paenituit pretii venumque redibat, dum vendi potuit. postquam deforme cadaver mansit et in rugas totus defluxit aniles, iam specie doni certatim limine pellunt et foedum ignaris properant obtrudere munus. tot translata iugis summisit colla, vetustum servitium semperque novum, nec destitit umquam, saepe tamen coepit. Cunabula prima cruentis debet suppliciis; rapitur castrandus ab ipso ubere; suscipiunt matris post viscera poenae. advolat Armenius certo mucrone recisos edoctus mollire mares damnoque nefandum aucturus pretium; fecundum corporis imbrem 1 sedibus exhaurit geminis unoque sub ictu eripit officium patris nomenque mariti. ambiguus vitae iacuit, penitusque supremum in cerebrum secti traxerunt frigora nervi. Laudemusne manum, quae vires abstulit hosti, an potius fato causam tribuisse queramur? profuerat mansisse virum; felicior extat opprobrio; serviret adhuc, si fortior esset. Inde per Assyriae trahitur commercia ripae; hinc fora venalis Galata ductore frequentat permutatque domos varias; quis nomina possit tanta sequi? miles stabuli Ptolomaeus in illis notior: hic longo lassatus paelicis usu donat Arinthaeo; neque enim iam dignus haberi nec maturus emi. cum fastiditus abiret, quam gemuit, quanto planxit divortia luctu! “haec erat, heu, Ptolomaee, fides? hoc profuit aetas in gremio consumpta tuo lectusque iugalis et ducti totiens inter praesaepia somni? libertas promissa perit? viduumne relinquis Eutropium tantasque premunt oblivia noctes, crudelis? generis pro sors durissima nostri! femina, cum senuit, retinet conubia partu, uxorisque decus matris reverentia pensat. nos Lucina fugit, nec pignore nitimur ullo. cum forma dilapsus amor; defloruit oris gratia: qua miseri scapulas tutabimur arte? qua placeam ratione senex?” Sic fatus acutum adgreditur lenonis opus, nec segnis ad artem mens erat officiique capax omnesque pudoris hauserat insidias. custodia nulla tuendo fida toro; nulli poterant excludere vectes: ille vel aerata Danaen in turre latentem eliceret. fletus domini fingebat amantis, Indomitasque mora, pretio lenibat avaras lascivasque iocis; non blandior ullus euntis ancillae tetigisse latus leviterque reductis vestibus occulto crimen mandasse susurro nec furtis quaesisse locum nec fraude reperta cautior elusi fremitus vitare mariti. haud aliter iuvenum flammis Ephyreia Lais e gemino ditata mari; cum serta refudit canities, iam turba procax noctisque recedit ambitus et raro pulsatur ianua tactu, seque reformidat speculo damnante senectus; Stat tamen atque alias succingit lena ministras dilectumque diu quamvis longaeva lupanar circuit et retinent mores, quod perdidit aetas. Hinc honor Eutropio; cumque omnibus unica virtus esset in eunuchis thalamos servare pudicos, solus adulteriis crevit. nec verbera tergo cessavere tamen, quotiens decepta libido irati caluisset eri, frustraque rogantem iactantemque suos tot iam per lustra labores dotalem genero nutritoremque puellae tradidit. Eous rector consulque futurus pectebat dominae crines et saepe lavanti nudus in argento lympham gestabat alumnae, et cum se rapido fessam proiecerat aestu, patricius roseis pavonum ventilat alis. Iamque aevo laxata cutis, sulcisque genarum corruerat passa facies rugosior uva: flava minus presso finduntur vomere rura, nec vento sic vela tremunt. miserabile turpes exedere caput tineae; deserta patebant inter valla comae: qualis sitientibus arvis arida ieiunae seges interlucet aristae vel qualis gelidis pluma labente pruinis arboris inmoritur trunco brumalis hirundo. scilicet ut trabeis iniuria cresceret olim, has in fronte notas, hoc dedecus addidit oris luxuriae Fortuna suae: cum pallida nudis ossibus horrorem dominis praeberet imago decolor et macies occursu laederet omnes, aut pueris latura metus aut taedia mensis aut crimen famulis aut procedentibus omen, et nihil exhausto caperent in stipite lucri: (sternere quippe toros vel caedere ligna culinae membra negant; aurum, vestes, arcana tueri mens infida vetat; quis enim committere vellet lenoni thalamum?): tandem ceu funus acerbum infaustamque suis trusere penatibus umbram. contemptu iam liber erat: sic pastor obesum lacte canem ferroque ligat pascitque revinctum, dum validus servare gregem vigilique rapaces latratu terrere lupos; cum tardior idem iam scabie laceras deiecit sordidus aures, solvit et exuto lucratur vincula collo. Est ubi despectus nimius iuvat. undique pulso per cunctas licuit fraudes impune vagari et fatis aperire viam. pro quisquis Olympi summa tenes, tanto libuit mortalia risu vertere? qui servi non est admissus in usum, suscipitur regnis, et quem privata ministrum dedignata domus, moderantem sustinet aula, ut primum vetulam texere palatia vulpem, quis non ingemuit? quis non inrepere sacris obsequiis doluit totiens venale cadaver? ipsi quin etiam tali consorte fremebant regales famuli, quibus est inlustrior ordo servitii, sociumque diu sprevere superbi. Cernite, quem Latiis poscant adnectere fastis: cuius et eunuchos puduit! sed vilior ante obscurae latuit pars ignotissima turbae, donec Abundanti furiis — qui rebus Eois exitium primumque sibi produxit — ab imis evectus thalamis summos invasit honores. quam bene dispositum terris, ut dignus iniqui fructus consilii primis auctoribus instet. sic multos fluvio vates arente per annos hospite qui caeso monuit placare Tonantem, inventas primus Busiridis imbuit aras et cecidit saevi, quod dixerat, hostia sacri. sic opifex tauri tormentorumque repertor, qui funesta novo fabricaverat aera dolori, primus inexpertum Siculo cogente tyranno sensit opus docuitque suum mugire iuvencum. nullius Eutropius, quam qui se protulit, ante direptas possedit opes nullumque priorem perculit exilio solumque hoc rite peregit, auctorem damnare suum. Postquam obsitus aevo semivir excelsam rerum sublatus in arcem, quod nec vota pati nec fingere somnia possunt, vidit sub pedibus leges subiectaque colla nobilium tantumque sibi permittere fata, qui nihil optasset plus libertate mereri, iamiam dissimulat dominos alteque tumescunt serviles animi. procerum squalor e repletus carcer et exulibus Meroe campique gemescunt Aethiopum; poenis hominum plaga personat ardens; Marmaricus claris violatur caedibus Hammon. Asperius nihil est humili cum surgit in altum: cuncta ferit dum cuncta timet, desaevit in omnes ut se posse putent, nec belua taetrior ulla quam servi rabies in libera terga furentis; agnoscit gemitus et poenae parcere nescit, quam subiit, dominique memor, quem verberat, odit. adde, quod eunuchus nulla pietate movetur nec generi natisve cavet. dementia cunctis in similes, animosque ligant consortia damni; iste nec eunuchis placidus. Sed peius in aurum aestuat; hoc uno fruitur succisa libido, quid nervos secuisse iuvat? vis nulla cruentam castrat avaritiam. parvis exercita furtis quae vastare penum neglectaque sueverat arcae claustra remoliri, nunc uberiore rapina peccat in orbe manus. quidquid se Tigris ab Haemo dividit, hoc certa proponit merce locandum institor imperii, caupo famosus honorum. hic Asiam villa pactus regit; ille redemit coniugis ornatu Syriam; dolet ille paterna Bithynos mutasse dome, subfixa patenti vestibulo pretiis distinguit regula gentes: tot Galatae, tot Pontus eat, tot Lydia nummis; si Lyciam tenuisse velis, tot millia ponas, si Phrygas, adde; parum! propriae solacia sorti communes vult esse notas et venditus ipse vendere cuncta cupit. certantum saepe duorum diversum suspendit onus; cum pondere iudex vergit, et in geminas nutat provincia lances. Non pudet heu, superi, populos venire sub hasta? vendentis certe pudeat, quod iure sepultum mancipium tot regna tenet, tot distrahit urbes. pollentem solio Croesum victoria Cyri fregit, ut eunucho flueret Pactolus et Hermus? Attalus heredem voluit te, Roma, relinqui, restitit Antiochus praescripto margine Tauri, indomitos curru Servilius egit Isauros et Pharos Augusto iacuit vel Creta Metello, ne non Eutropio quaestus numerosior esset? in mercem veniunt Cilices, Iudaea, Sophene Romanusque labor Pompeianique triumphi. Quo struis hos auri cumulos? quae pignora tantis succedent opibus? nubas ducasve licebit: numquam mater eris, numquam pater; hoc tibi ferrum, hoc natura negat. te grandibus India gemmis, te foliis Arabes ditent, te vellere Seres: nullus inops adeo, nullum sic urget egestas, ut velit Eutropii fortunam et membra pacisci. Iamque oblita sui nec sobria divitiis mens in miseras leges hominumque negotia ludit. iudicat eunuchus; quid iam de consule miror? prodigium, quodcumque gerit. quae pagina lites sic actas meminit? quibus umquam saecula terris eunuchi videre forum? sed ne qua vacaret pars ignominia neu quid restaret inausum, arma etiam violare parat portentaque monstris aggerat et secum petulans amentia certat. erubuit Mavors aversaque risit Enyo dedecus Eoum, quotiens intenta sagittis et pharetra fulgens anus exercetur Amazon arbiter aut quotiens belli pacisque recurrit adloquiturque Getas. gaudet cum viderit hostis et sentit iam deesse viros. incendia fumant, muris nulla fides, squalent populatibus agri et medio spes sola mari. trans Phasin aguntur Cappadocum matres, stabulisque abducta paternis Caucasias captiva bibunt armenta pruinas et Scythicis mutant Argaei pabula silvis. extra Cimmerias, Taurorum claustra, paludes flos Syriae servit. spoliis nec sufficit atrox barbarus: in caedem vertunt fastidia praedae. Ille tamen (quid enim servum mollemque pudebit? aut quid in hoc poterit vultu flagrare ruboris?) pro victore redit: peditum vexilla sequuntur et turmae similes eunuchorumque manipli, Hellespontiacis legio dignissima signis. obvius ire cliens defensoremque reversum complecti. placet ipse sibi laxasque laborat distendisse genas fictumque inflatus anhelat, pulvere respersus tineas et solibus ora pallidior, verbisque sonat plorabile quiddam ultra nequitiam fractis et proelia narrat: perque suam tremula testatur voce sororem, defecisse vagas ad publica commoda vires; cedere livori nec sustentare procellas invidiae; mergique fretis spumantibus orat. exoretque utinam! dum talia fatur ineptas deterget lacrimas atque inter singula dicta flebile suspirat: qualis venit arida socrus longinquam visura nurum; vix lassa resedit et iam vina petit. Quid te, turpissime, bellis inseris aut saevi pertemptas Pallada campi? tu potes alterius studiis haerere Minervae et telas, non tela pati, tu stamina nosse, tu segnes operum sollers urgere puellas et niveam dominae pensis involvere lanam. vel, si sacra placent, habeas pro Marte Cybeben; rauca Celaenaeos ad tympana disce furores, cymbala ferre licet pectusque inlidere pinu inguinis et reliquum Phrygiis abscidere cultris. arma relinque viris. geminam quid dividis aulam conarisque pios odiis committere fratres? te magis, ah demens, veterem si respicis artem, conciliare decet. Gestis pro talibus annum flagitet Eutropius, ne quid non polluat unus, dux acies, iudex praetoria, tempora consul! Nil adeo foedum, quod non exacta vetustas ediderit longique labor commiserit aevi. Oedipodes matrem, natam duxisse Thyestes cantatur, peperit fratres Iocasta marito et Pelopea sibi. Thebas ac funera Troiae tristis Erechthei deplorat scaena theatri. in volucrem Tereus, Cadmus se vertit in anguem. Scylla novos mirata canes, hunc arbore figit, elevat hunc pluma, squamis hunc fabula vestit, hunc solvit fluvio. numquam spado consul in orbe nec iudex ductorve fuit! quodcumque virorum est decus, eunuchi scelus est. exempla creantur quae socci superent risus luctusque cothurni. Quam pulcher conspectus erat, cum tenderet artus exangues onerante toga cinctuque gravatus indutoque senex obscaenior iret in auro: humani qualis simulator simius oris, quem puer adridens pretioso stamine Serum velavit nudasque nates ac terga reliquit, ludibrium mensis; erecto pectore dives ambulat et claro sese deformat amictu. candida pollutos comitatur curia fasces, forsitan et dominus. praebet miracula lictor consule nobilior libertatemque daturus, quam necdum meruit, scandit sublime tribunal atque inter proprias laudes Aegyptia iactat somnia prostratosque canit se vate tyrannos. scilicet in dubio vindex Bellona pependit, dum spado Tiresias enervatusque Melampus reptat ab extreme referens oracula Nilo. Obstrepuere avium voces, exhorruit annus nomen, et insanum gemino proclamat ab ore eunuchumque vetat fastis accedere Ianus; sumeret inlicitos etenim si femina fasces, esset turpe minus. Medis levibusque Sabaeis imperat hic sexus, reginarumque sub armis barbariae pars magna iacet; gens nulla probatur, eunuchi quae sceptra ferat. Tritonia, Phoebe, Terra, Ceres, Cybele, Iuno, Latona coluntur: eunuchi quae templa dei, quas vidimus aras? inde sacerdotes; haec intrat pectora Phoebus; inde canunt Delphi; Troianam sola Minervam virginitas Vestalis adit flammasque tuetur: hi nullas meriti vittas semperque profani. nascitur ad fructum mulier prolemque futuram: hoc genus inventum est ut serviat. Herculis arcu concidit Hippolyte; Danai fugere bipennem, Penthesilea, tuam; claras Carthaginis arces creditur et centum portis Babylona superbam femineus struxisse labor, quid nobile gessit eunuchus? quae bella tulit? quas condidit urbes? illas praeterea rerum natura creavit, hos fecere manus: seu prima Semiramis astu Assyriis mentita virum, ne vocis acutae mollities levesve genae se prodere possent, hos sibi coniunxit similes; seu Parthica ferro luxuries vetuit nasci lanuginis umbram servatoque diu puerili flore coegit arte retardatam Veneri servire iuventam. Fama prius falso similis vanoque videri ficta ioco; levior volitare per oppida rumor riderique nefas: veluti nigrantibus alis audiretur olor, corvo certante ligustris. atque aliquis gravior morum: “si talibus, inquit, creditur et nimiis turgent mendacia monstris, iam testudo volat, profert iam cornua vultur; prona petunt retro fluvii iuga; Gadibus ortum Carmani texere diem; iam frugibus aptum aequor et adsuetum silvis delphina videbo; iam cochleis homines iunctos et quidquid inane nutrit Iudaicis quae pingitur India velis.” Subicit et mixtis salibus lascivior alter: “miraris? nihil est, quod non in pectore magnum concipit Eutropius. semper nova, grandia semper diligit et celeri degustat singula sensu. nil timet a tergo; vigilantibus undique curis nocte dieque patet; lenis facilisque moveri supplicibus mediaque tamen mollissimus ira nil negat et sese vel non poscentibus offert; quod libet ingenio, subigit traditque fruendum; quidquid amas, dabit ilia manus; communiter omni fungitur officio gaudetque potentia flecti. hoc quoque conciliis peperit meritoque laborum, accipit et trabeas argutae praemia dextrae.” Postquam vera fides facinus vulgavit Eoum gentibus et Romae iam certius impulit aures, “Eutropiumne etiam nostra dignabimur ira? hic quoque Romani meruit pars esse doloris?” sic effata rapit caeli per inania cursum diva potens unoque Padum translapsa volatu castra sui rectoris adit, tum forte decorus cum Stilichone gener pacem implorantibus ultro Germanis responsa dabat, legesque Caucis arduus et flavis signabat iura Suebis. his tribuit reges, his obside foedera sancit indicto; bellorum alios transcribit in usus, militet ut nostris detonsa Sygambria signis. laeta subit Romam pietas et gaudia paene moverunt lacrimas tantoque exultat alumno: sic armenta suo iam defensante iuvenco Celsius adsurgunt erectae cornua matri, sic iam terribilem stabulis dominumque ferarum crescere miratur genetrix Massyla leonem. dimovit nebulam iuvenique adparuit ingens. tum sic orsa loqui: “Quantum te principe possim, non longinqua docent, domito quod Saxone Tethys mitior aut fracto secura Britannia Picto; ante pedes humili Franco tristique Suebo perfruor et nostrum video, Germanice, Rhenum. sed quid agam? discors Oriens felicibus actis invidet atque alio Phoebi de cardine surgunt crimina, ne toto conspiret corpore regnum. Gildonis taceo magna cum laude receptam perfidiam et fretos Eoo robore Mauros. quae suscepta fames, quantum discriminis urbi, ni tua vel soceri numquam non provida virtus australem Arctois pensasset frugibus annum! invectae Rhodani Tiberina per ostia classes Cinyphiisque ferax Araris successit aristis. Teutonicus vomer Pyrenaeique iuvenci sudavere mihi; segetes mirantur Hiberas horrea; nec Libyae senserunt damna rebellis iam transalpina contenti messe Quirites. ille quidem solvit meritas (scit Tabraca) poenas, ut pereat quicumque tuis conflixerit armis. Ecce repens isdem clades a partibus exit terrorisque minus, sed plus habitura pudoris Eutropius consul, pridem tolerare fatemur hoc genus, Arsacio postquam se regia fastu sustulit et nostros corrupit Parthia mores, praefecti sed adhuc gemmis vestique dabantur custodes sacroque adhibere silentia somno; militia eunuchi numquam progressa cubili, non vita spondente fidem, sed inertia tutum mentis pignus erat. secreta monilia servent, ornatus curent Tyrios: a fronte recedant imperii, tenero tractari pectore nescit publica maiestas. numquam vel in aequore puppim vidimus eunuchi clavo parere magistri. nos adeo sperni faciles? orbisque carina vilior? auroram sane, quae talia ferre gaudet, et adsuetas sceptris muliebribus urbes possideant; quid belliferam communibus urunt Italiam maculis nocituraque probra severis ammiscent populis? peregrina piacula forti pellantur longe Latio nec transeat Alpes dedecus; in solis, quibus extitit, haereat arvis. scribat Halys, scribat famae contemptor Orontes: per te perque tuos obtestor Roma triumphos, nesciat hoc Thybris, numquam poscentibus olim qui dare Dentatis annos Fabiisque solebat. Martius eunuchi repetet sutfragia campus? Aemilios inter servatoresque Camillos Eutropius? iam Chrysogonis tua, Brute, potestas Narcissisque datur? natos hoc dedere poenae profuit et misero civem praeponere patri? hoc mihi laniculo positis Etruria castris quaesiit et tantum fluvio Porsenna remotus? hoc meruit vel ponte Cocles vel Mucius igne? visceribus frustra castum Lucretia ferrum mersit et attonitum tranavit Cloelia Thybrim? Eutropio fasces adservabantur adempti Tarquiniis? quemcumque meae vexere curules, laxato veniat socium aversatus Averno. impensi sacris Decii prorumpite bustis Torquatique truces animosaque pauperis umbra Fabricii tuque o, si forte inferna piorum iugera et Elysias scindis, Serrane, novales. Poeno Scipiadae, Poeno praeclare Lutati, Sicania Marcelle ferox, gens Claudia surgas 1 et Curii veteres; et, qui sub iure negasti vivere Caesareo, parvo procede sepulcro Eutropium passure Cato; remeate tenebris, agmina Brutorum Corvinorumque catervae. eunuchi vestros habitus, insignia sumunt ambigui Romana mares; rapuere tremendas Hannibali Pyrrhoque togas; flabella perosi adspirant trabeis; iam non umbracula gestant virginibus, Latias ausi vibrare secures! Linquite femineas infelix turba latebras, alter quos pepulit sexus nec suscipit alter, execti Veneris stimulos et vulnere casti (mixta duplex aetas; inter puerumque senemque nil medium): falsi complete sedilia patres; ite novi proceres infecundoque senatu Eutropium stipate ducem; celebrate tribunal pro thalamis, verso iam discite more curules, non matrum pilenta sequi. Ne prisca revolvam neu numerem, quantis iniuria mille per annos sit retro ducibus, quanti foedabitur aevi canities, unam subeant quot saecula culpam: inter Arinthaei fastos et nomen erile servus erit dominoque suos aequalis honores inseret! heu semper Ptolomaei noxia mundo mancipia! en alio laedor graviore Pothino et patior maius Phario scelus. ille cruorem consulis unius Pellaeis ensibus hausit; inquinat hic omnes. Si nil privata movebunt, at tu principibus, vestrae tu prospice causae regalesque averte notas. hunc accipit unum aula magistratum: vobis patribusque recurrit hic alternus honos. in crimen euntibus annis parce, quater consul! contagia fascibus, oro, defendas ignava tuis neu tradita libris omina vestitusque meos, quibus omne, quod ambit oceanus, domui, tanta caligine mergi calcarique sinas. nam quae iam bella geramus mollibus auspiciis? quae iam conubia prolem vel frugem latura seges? quid fertile terris, quid plenum sterili possit sub consule nasci? eunuchi si iura dabunt legesque tenebunt, ducant pensa viri mutatoque ordine rerum vivat Amazonio confusa licentia ritu. Quid trahor ulterius? Stilicho, quid vincere differs, dum certare pudet? nescis quod turpior hostis laetitia maiore cadit? piratica Magnum erigit, inlustrat servilis laurea Crassum. adnuis. agnosco fremitum, quo palluit Eurus, quo Mauri Gildoque ruit. quid Martia signa sollicitas? non est iaculis hastisve petendus: conscia succumbent audito verbere terga, ut Scytha post multos rediens exercitus annos, cum sibi servilis pro finibus obvia pubes iret et arceret dominos tellure reversos, armatam ostensis aciem fudere flagellis: notus ab inceptis ignobile reppulit horror vulgus et addictus sub verbere torpuit ensis.”