Segnior Oceano, quam lex aeterna vocabat, Luctificus Titan numquam magis aethera contra Egit equos, currumque, polo rapiente, retorsit: Defectusque pati voluit, raptaeque labores Lucis: et adtraxit nubes, non pabula flammis, Sed ne Thessalico purus luceret in orbe. At nox, felicis Magno pars ultima vitae, Sollicitos vana decepit imagine somnos Nam Pompeiani visus sibi sede theatri Innumeram effigiem Romanae cernere plebis, Adtollique suum laetis ad sidera nomen Vocibus, et plausu cuneos certare sonantes. Qualis erat populi facies clamorque faventis, Olim cum iuvenis primique aetate triumphi Post domitas gentes, quas torrens ambit Iberus, Et quaecumque fugax Sertorius impulit arma, Vespere pacato, pura venerabilis aeque Quam currus ornante toga, plaudente senatu, Sedit adhuc Romanus eques. Seu fine bonorum Anxia venturis ad tempora laeta refugit, Sive per ambages solitas contraria visis Vaticinata quies, magni tulit omina planctus. Seu vetito patrias ultra tibi cernere sedes, Sic Romam Fortuna dedit. Ne rumpite somnos, Castrorum vigiles; nullas tuba verberet aura Crastina dira quies, et imagine moesta diurna Undique funestas acies feret, undique bellum. Unde pares somnos populi, noctemque beatam? O felix, si te vel sic tua Roma videret. Donassent utinam superi patriaeque tibique Unum, Magne, diem, quo fati certus uterque Extremum tanti fructum caperetis amoris. Tu velut Ausonia vadis moriturus in urbe; Illa, rati semper de te sibi conscia voti, Hoc scelus haud umquam fatis haerere putavit, Sic se dilecti tumulum quoque perdere Magni. Te mixto flesset luctu iuvenisque senexque, Iniussusque puer: lacerasset, crine soluto, Pectora femineum, ceu Bruti funere, vulgus. Nunc quoque, tela licet paveant victoris iniqui, Nuntiet ipse licet Caesar tua funera, flebunt: Sed dum tura ferunt, dum laurea serta Tonanti O miseri, quorum gemitus edere dolorem, Qui te non pleno pariter planxere theatro! Vicerat astra iubar, cum mixto murmure turba Castrorum fremuit, fatisque trahentibus orbem, Signa petit pugnae. Miseri pars maxima vulgi, Non totum visura diem, tentoria circum Ipsa ducis queritur, magnoque accensa tumultu Mortis vicinae properantes admovet horas. Dira subit rabies: sua quisque ac publica fata Praecipitare cupit: segnis pavidusque vocatur, Ac nimium patiens soceri Pompeius, et orbis Indulgens regno, qui tot simul undique gentes Iuris habere sui vellet, pacemque timeret. Nec non et reges populique queruntur Eoi Bella trahi, patriaque procul tellure teneri Hoc placet, o superi, cum vobis vertere cuncta Propositum, nostris erroribus addere crimen? Cladibus irruimus, nocituraque poscimus arma: In Pompeianis votum est Pharsalia castris. Cunctorum voces Romani maximus auctor Tullius eloquii, cuius sub iure togaque Pacificas saevus tremuit Catilina secures, Pertulit, iratus bellis, cum rostra forumque Optaret, passus tam longa silentia miles. Addidit invalidae robur facundia caussae: Hoc pro tot meritis solum te, Magne, precatur, Uti se Fortuna velis: proceresque tuorum Castrorum, regesque tui cum supplice mundo Adfusi, vinci socerum patiare, rogamus. Humano generi tam longo tempore bellum Caesar erit? Merito, Pompeium vincere lente, Gentibus indignum est a transcurrente subactis. Quo tibi fervor abit? aut quo fiducia fati? De superis, ingrate, times? caussamque senatus Credere dis dubitas? Ipsae tua signa revellent, Prosilientque acies. Pudeat vicisse coactum. Si duce te iusso, si nobis bella geruntur, Sit iuris, quocumque velint concurrere campo. Quid mundi gladios a sanguine Caesaris arces? Vibrant tela manus: vix signa morantia quisquam Exspectat: propera, ne te tua classica linquant. Scire senatus avet, miles te, Magne, sequatur, An comes. Ingemuit rector, sensitque deorum Esse dolos, et fata suae contraria menti. Si placet hoc, inquit, cunctis, si milite Magno, Non duce, tempus eget, nil ultra fata morabor. Involvat populos una Fortuna ruina, Sitque hominum magnae lux ista novissima parti. Testor, Roma, tamen: Magnum, quo cuncta perirent, Accepisse diem. Potuit tibi vulnere nullo Stare labor belli: potuit sine caede subactum, Captivumque ducem violatae tradere paci. Quis furor, o caeci, scelerum? Civilia bella Gesturi metuunt, ne non cum sanguine vincant? Abstulimus terras, exclusimus aequore toto, Ad praematuras segetum ieiuna rapinas Agmina compulimus, votumque effecimus hosti, Ut mallet sterni gladiis, mortesque suorum Permiscere meis. Belli pars magna peracta est His, quibus effectum est, ne pugnam tiro paveret: Si modo virtutis stimulis iraeque calore Signa petunt. Multos in summa pericula misit Venturi timor ipse mali. Fortissimus ille est, Qui, promptus metuenda pati, si cominus instent, Et differre potest. Placet haec tam prospera rerum Tradere Fortunae? gladio permittere mundi Discrimen? Pugnare ducem quam vincere, malunt. Res mihi Romanas dederas, Fortuna, regendas: Accipe maiores, et caeco in Marte tuere. Pompeii nec crimen erit nec gloria bellum. Vincis apud superos votis me, Caesar, iniquis: Pugnatur. Quantum scelerum, quantumque malorum In populos lux ista feret! quot regna iacebunt! Sanguine Romano quam turbidus ibit Enipeus! Prima velim caput hoc funesti lancea belli, Si sine momento rerum partisque ruina Casurum est, feriat: neque enim victoria Magno Laetior. Aut populis invisum, hac clade peracta, Aut hodie Pompeius erit miserabile nomen. Omne malum victi, quod sors feret ultima rerum, Omne nefas victoris erit. Sic fatur, et arma Permittit populis, frenosque furentibus ira Laxat: et ut victus violento navita Coro Dat regimen ventis, ignavumque arte relicta Puppis onus trahitur. Trepido confusa tumultu Castra fremunt, animique truces sua pectora pulsant Ictibus incertis. Multorum pallor in ore Mortis venturae est, faciesque simillima fato. Advenisse diem, qui fatum rebus in aevum Conderet humanis, et quaeri, Roma quid esset, Illo Marte, palam est. Sua quisque pericula nescit, Adtonitus maiore metu. Quis litora ponto Obruta, quis summis cernens in montibus aequor, Aetheraque in terras, deiecto sole, cadentem, Tot rerum finem, timeat sibi? Non vacat ullos Pro se ferre metus: urbi Magnoque timetur. Nec gladiis habuere fidem, nisi cautibus asper Exarsit mucro. Tunc omnis lancea saxo Erigitur: tendant nervis melioribus arcus: Cura fuit lectis pharetras implere sagittis. Auget eques stimulos, frenorumque aptat habenas. Si liceat superis hominum conferre labores, Non aliter, Phlegra rabidos tollente Gigantas, Martius incaluit Siculis incudibus ensis: Et rubuit flammis iterum Neptunia cuspis, Spiculaque extenso Paean Pythone recoxit, Pallas Gorgoneos diffudit in aegida crines, Pallenaea Iovi mutavit fulmina Cyclops. Non tamen abstinuit venturos prodere casus Per varias Fortuna notas. Nam Thessala rura Cum peterent, totus venientibus obstitit aether: Inque oculis hominum fregerunt fulmina nubes: Adversasque faces, immensoque igne columnas, Et trabibus mixtis avidos Pythonas aquarum Detulit, atque oculos, ingesto fulgure, clausit. Excussit cristas galeis capulosque solutis Perfudit gladiis, ereptaque pila liquavit, Aethereoque nocens fumavit sulfure ferrum. Nec non innumero cooperta examine signa, Vixque revulsa solo, maiori pondere pressum Signiferi mersere caput, rorantia fletu, Usque ad Thessaliam Romana et publica, signa- Admotus superis discussa fugit ab ara Taurus, et Emathios praeceps se iecit in agros; Nullaque funestis inventa est victima sacris. At tu, quos scelerum superos, quas rite vocasti Eumenidas, Caesar? Stygii quae numina regni, Infernumque nefas, et mersos nocte furores? Impia tam saeve gesturus bella litasti. Iam (dubium, monstrisne deum, nimione pavori Crediderint) multis concurrere visus Olympo Pindus, et abruptis mergi convallibus Aemus, Edere nocturnas belli Pharsalia voces, Ire per Ossaeam rapidus Boebeida sanguis: Inque vicem vultus tenebris mirantur opertos, Et pallere diem, galeisque incumbere noctem, Defunctosque patres et cunctas sanguinis umbras Ante oculos volitare suos. Sed mentibus unum Hoc solamen erat, quod voti turba nefandi Conscia, quae patrum iugulos, quae pectora fratrum Sperabat, gaudet monstris mentisque tumultu, Atque omen scelerum subitos putat esse furores. Quid mirum, populos, quos lux extrema manebat, Lymphato trepidasse metu, praesaga malorum Si data mens homini est? Tyriis qui Gadibus hospes Adiacet, Armeniumque bibit Romanus Araxen: Sub quocumque die, quocumque est sidere mundi, Moeret, et ignorat caussas, animumque dolentem Corripit; Emathiis quid perdat nescit in arvis. Euganeo, si vera fides memorantibus, augur Colle sedens, Aponus terris ubi fumifer exit, Atque Antenorei dispergitur unda Timavi, Venit summa dies, geritur res maxima, dixit: Impia concurrunt Pompeii et Caesaris arma; Seu tonitrus ac tela Iovis praesaga notavit, Aethera seu totum discordi obsistere coelo Prospexitque polos: seu lumen in aethere moestum Solis in obscuro pugnam pallore notavit. Dissimilem certe cunctis, quos explicat, egit Thessalicum natura diem: si cuncta perito Augure mens hominum coeli nova signa notasset, Spectari e toto potuit Pharsalia mundo. O summos hominum, quorum Fortuna per orbem Signa dedit, quorum fatis coelum omne vacavit! Haec et apud seras gentes populosque nepotum, Sive sua tantum venient in saecula fama, Sive aliquid magnis nostri quoque cura laboris Nominibus prodesse potest, cum bella legentur, Spesque metusque simul, perituraque vota movebunt: Adtonitique omnes veluti venientia fata, Non transmissa, legent, et adhuc tibi, Magne, favebunt. Miles ut adverso Phoebi radiatus ab ictu Descendens totos perfudit lumine colles, Non temere immissus campis; stetit ordine certo Infelix acies. Cornus tibi cura sinistri, Lentule, cum prima, quae tum fuit optima bello, Et quarta legione datur: tibi, numine pugnax Adverso Domiti, dextri frons tradita Martis. At medii robur belli fortissima densant Agmina, quae Cilicum terris deducta tenebat Scipio, miles in hoc, Libyco dux primus in orbe. At iuxta fluvios et stagna undantis Enipei Cappadocum montana cohors, et largus habenae Ponticus ibat eques. Sicci sed plurima campi Tetrarchae regesque tenent magnique tyranni, Atque omnis Latio quae servit purpura ferro. Illuc et Libye Numidas, et Creta Cydonas Misit: Ituraeis cursus fuit inde sagittis: Inde, truces Galli, solitum prodistis in hostem: Illic pugnaces commovit Iberia cetras. Eripe victori gentes, et sanguine mundi Fuso, Magne, semel, totos consume triumphos. Illo forte die Caesar, statione relicta, Ad segetum raptus moturus signa, repente Conspicit in planos hostem descendere campos, Oblatumque videt votis sibi mille petitum Tempus, in extremos quo mitteret omnia casus. Aeger quippe morae, flagransque cupidine regni Coeperat exiguo tractu civilia bella Ut lentum damnare nefas. Discrimina postquam Adventare ducum, supremaque proelia vidit, Casuram et fati sensit nutare ruinam, Illa quoque in ferrum rabies promptissima paullum Languit, et casus audax spondere secundos Mens stetit in dubio, quam nec sua fata timere, Nec Magni sperare sinunt. Formidine mersa, Prosilit hortando melior fiducia vulgo: O domitor mundi, rerum fortuna mearum, Miles, adest toties optatae copia pugnae. Nil opus est votis: iam fatum accersite ferro. In manibus vestris, quantus sit Caesar, habetis. Haec est illa dies, mihi quam Rubiconis ad undas Promissam memini, cuius spe movimus arma, In quam distulimus vetitos remeare triumphos. Haec eadem est, hodie quae pignora, quaeque penates Reddat, et emerito faciat vos Marto colonos. Haec, fato quae teste probet, quis iustius arma Sumserit: haec acies victum factura nocentem est. Si pro me patriam ferro flammisque petistis, Nunc pugnate truces, gladiosque exsolvite culpa. Nulla manus, belli mutato iudice, pura est Non mihi res agitur, sed vos ut libera sitis Turba, precor, gentes ut ius habeatis in omnes. Ipse ego, privatae cupidus me reddere vitae, Plebeiaque toga modicum componere civem, Omnia dum vobis liceant, nihil esse recuso. Invidia regnate mea. Nec sanguine multo Spem mundi petitis: Graiis delecta iuventus Gymnasiis aderit, studioque ignava palaestrae, Et vix arma ferens, et mixtae dissona turbae Barbaries; non illa tubas, non agmine moto Clamorem latura suam. Civilia paucae Bella manus facient: pugnae pars magna levabit His orbem populis, Romanumque obteret hostem. Ite per ignavas gentes, famosaque regna, Et primo ferri motu prosternite mundum: Sitque palam, quas tot duxit Pompeius in urbem Curribus, unius gentes non esse triumphi. Armeniosne movet, Romana potentia cuius Sit ducis? aut emptum minimo vult sanguine quisquam Barbarus, Hesperiis Magnum praeponere rebus? Romanos odere omnes, dominosque gravantur, Quos novere, magis. Sed me Fortuna meorum Commisit manibus, quorum me Gallia testem Tot fecit bellis. Cuius non militis ensem Agnoscam? coelumque tremens cum lancea transit, Dicere non fallar, quo sit vibrata lacerto. Quodsi signa ducem numquam fallentia vestrum Conspicio, faciesque truces, oculosque minaces: Vicistis. Videor fluvios spectare cruoris, Calcatosque simul reges, sparsumque senatus Corpus, et immensa populos in caede natantes Sed mea fata moror, qui vos in tela ruentes Vocibus his teneo. Veniam date bella trahenti: Spe trepido: haud umquam vidi tam magna daturos, Tam prope me superos: camporum limite parvo Absumus a votis. Ego sum, cui Marte peracto, Quae populi regesque tenent, donare licebit. Quone poli motu, quo coeli sidere verso, Thessalicae tantum, superi, permittitis orae? Aut merces hodie bellorum, aut poena paratur. Caesareas spectate cruces, spectate catenas, Et caput hoc positum rostris, effusaque membra, Septorumque nefas, et clausi proelia Campi. Cum duce Sullano gerimus civilia bella. Vestri cura movet. Nam me secura manebit Sors quaesita manu: fodientem viscera cernet Me mea, qui nondum victo respexerit hoste. Di, quorum curas abduxit ab aethere tellus Romanusque labor, vincat, quicumque necesse Non putat in victos saevum destringere ferrum, Quique suos cives, quod signa adversa tulerunt, Non credit fecisse nefas. Pompeius in arcto Agmina vestra loco, vetita virtute moveri, Cum tenuit, quanto satiavit sanguine ferrum! Vos tamen hoc oro, iuvenes, ne caedere quisquam Hostis terga velit: civis, qui fugerit, esto. Sed dum tela micant, non vos pietatis imago Ulla, nec adversa conspecti fronte parentes Commoveant: vultus gladio turbate verendos. Sive quis infesto cognata in pectora ferro Ibit, seu nullum violabit vulnere pignus, Ignoti iugulum tamquam scelus impetat hostis. Sternit iam vallum, fossasque implete ruina, Exeat ut plenis acies non sparsa maniplis. Parcite ne castris: vallo tendetis in illo, Unde acies peritura venit. Vix cuncta locuto Caesare, quemque suum munus trahit, armaque raptim Sumpta viris. Celeres capiunt praesagia belli, Calcatisque ruunt castris: stant ordine nullo, Arte ducis nulla; permittunt omnia fatis. Si totidem Magni soceros, totidemque petentes Urbis regna suae funesto in Marte locasses, Non tam praecipiti ruerent in proelia cursu. Vidit ut hostiles in rectum exire catervas Pompeius, nullasque moras permittere bello, Sed superis placuisse diem: stat corde gelato Adtonitus: tantoque duci sic arma timere Omen erat. Premit inde metus, totumque per agmen Sublimi provectus equo: Quem flagitat, inquit, Vestra diem virtus, finis civilibus armis, Quem quaesistis, adest. Totas effundite vires; Extremum ferri superest opus, unaque gentes Hora trahit. Quisquis patriam carosque penates, Qui sobolem ac thalamos desertaque pignora quaerit, Ense petat: medio posuit deus omnia campo. Caussa iubet medior superos sperare secundos: Ipsi tela regent per viscera Caesaris, ipsi Romanas sancire volent hoc sanguine leges. Si socero dare regna meo mandumque pararent, Praecipitare meam fatis potuere senectam. Non iratorum populis urbique deorum est, Pompeium servare ducem. Quae vincere possent, Omnia contulimus. Subiere pericula clari Sponte viri, sacraque antiquus imagine miles. Si Curios his fata darent reducesque Camillos Temporibus, Deciosque caput fatale voventes, Hinc starent. Primo gentes Oriente coactae Innumeraeque urbes, quantas in proelia numquam Excivere manus. Toto simul utimur orbe. Quidquid signferi comprensum limite coeli Sub Noton et Borean hominum sumus, arma movemus. Nonne superfusis collectum cornibus hostem In medium dabimus? Paucas victoria dextras Exigit: at plures tantum clamore catervae Bella gerent. Caesar nostris non sufficit armis. Credite pendentes e summis moenibus urbis Crinibus effusis hortari in proelia matres. Credite, grandaevum, vetitumque aetate senatum Arma sequi, sacros pedibus prosternere canos: Atque ipsam domini metuentem occurrere Romam. Credite, qui nunc est populus, populumque futurum Permixtas adferre preces. Haec libera nasci, Haec vult turba mori. Si quis post pignora tanta Pompeio locus est, cum prole et coniuge supplex. Imperii salva si maiestate liceret, Volverer ante pedes. Magnus, nisi vincitis, exsul, Ludibrium soceri, vester pudor, ultima fata Deprecor, ac turpes extremi cardinis annos, Ne discam servire senex. Tam moesta locuti Voce ducis flagrant animi, Romanaque virtus Erigitur; placuitque mori, si vera timeret. Ergo utrimque pari concurrunt agmina motu Irarum: metus hos regni, spes excitat illos. Hae facient dextrae, quidquid non expleat aetas Ulla, nec humanum reparet genus omnibus annis, Ut vacet a ferro. Gentes Mars iste futuras Obruet, et populos aevi venientis in orbem Erepto natale feret. Tunc omne Latinum Fabula nomen erit: Gabios Veiosque Coramque Pulvere vix tectae poterunt monstrare ruinae, Albanosque lares Laurentinosque penates Rus vacuum, quod non habitet, nisi nocte coacta, Invitus, questusque Numam iussisse, senator. Non aetas haec carpsit edax, monimentaque rerum Putria destituit: crimen civile videmus, Tot vacuas urbes Generis quo turba redacta est Humani? Toto populi qui nascimur orbe, Nec muros implore viris, nec possumus agros. Urbs nos una capit: vincto fossore coluntur Hesperiae segetes: stat tectis putris avitis In nullos ruitura domus: nulloque frequentem Cive suo Romam, sed mundi faece repletam, Cladis eo dedimus, ne tanto in tempore bellum Iam posset civile geri. Pharsalia tanti Caussa mali. Cedant feralia nomina Cannae, Et damnata diu Romanis Allia fastis. Tempora signavit leviorum Roma malorum; Hunc voluit nescire diem. Pro tristia fata! Aera pestiferum tractu, morbosque fluentes, Insanamque famem, permissasque ignibus urbes, Moeniaque in praeceps laturos plena tremores Hi possent explere viri, quos undique traxit In miseram Fortuna necem, dum munera longi Explicat eripiens aevi, populosque ducesque Constituit campis: per quos tibi, Roma, ruenti Ostendat, quam magna cadas. Quo latius orbem Possedit, citius per prospera fata cucurrit. Omne tibi bellum gentes dedit omnibus annis: Te geminum Titan procedere vidit in axem. Haud multum terrae spatium restabat Eoae, Ut tibi nox, tibi tota dies, tibi curreret aether, Omniaque errantes stellae Romana viderent. Sed retro tua fata tulit, par omnibus annis, Emathiae funesta dies. Hac luce cruenta Effectum, ut Latios non horreat India fasces, Nec vetitos errare Dahas in moenia ducat, Sarmaticumque premat succinctus consul aratrum. Quod semper saevas debet tibi Parthia poenas, Quod, fugiens civile nefas redituraque numquam, Libertas ultra Tigrim Rhenumque recessit, Ac, toties nobis iugulo quaesita, vagatur, Germanum Scythicumque bonum, nec respicit ultra Ausoniam: vellem, populis incognita nostris, Vulturis ut primum laevo fundata volatu Romulus infami complevit moenia luco, Usque ad Thessalicas servisses, Roma, ruinas. De Brutis, Fortuna, queror. Quid tempora legum Egimus, aut annos a consule nomen habentes? Felices Arabes, Medique, Eoaque tellus, Quam sub perpetuis tenuerunt fata tyrannis. Ex populis, qui regna ferunt, sors ultima nostra est, Quos servire pudet. Sunt nobis nulla profecto Numina: cum caeco rapiantur secula casu, Mentimur regnare Iovem. Spectabit ab alto Aethere Thessalicas, teneat cum fulmina, caedes? Scilicet ipse petet Pholoen, petet ignibus Oeten, Immeritaeque nemus Rhodopes, pinusque Mimantis: Cassius hoc potius feriet caput? Astra Thyestae Impulit, et subitis damnavit noctibus Argos: Tot similes fratrum gladios patrumque gerenti Thessaliae dabit ille diem? Mortalia nulli Sunt curata deo. Cladis tamen huius habemus Vindictam, quantam terris dare numina fas est. Bella pares superis facient civilia divos: Fulminibus manes, radiisque ornabit, et astris, Inque deum templis iurabit Roma per umbras. Ut rapido cursu fati suprema morantem Consumsere locum: parva tellure diremti, Inde manus spectant, vultusque agnoscere quaerunt, Quo sua pila cadant, aut quae sibi fata minentur, Facturi quae monstra forent. Videre parentes Frontibus adversis, fraternaque cominus arma, Nec libuit mutare locum. Tamen omnia torpor Pectora constrinxit: gelidusque in viscera sanguis Perculsa pietate coit: totaeque cohortes Pila parata diu tensis tenuere lacertis. Di tibi non mortem, quae cunctis poena paratur, Sed sensum post fata tuae dent, Crastine, morti, Cuius torta manu commisit lancea bellum, Primaque Thessaliam Romano sanguine tinxit. O praeceps rabies, cum Caesar tela teneret, Inventa est prior ulla manus! Tunc stridulus aer Elisus lituis, conceptaque classica cornu: Tunc ausae dare signa tubae: tunc aethera tendit, Extremique fragor convexa irrupit Olympi, Unde procul nubes, quo nulla tonitrua durant. Excepit resonis clamorem vallibus Aemus, Peliacisque dedit rursus geminare cavernis: Pindus agit fremitus, Pangaeaque saxa resultant, Oetaeaeque gemunt rupes: vocesque furoris Expavere sui tota tellure relatas. Spargitur innumerum diversis missile votis. Vulnera pars optat, pars terrae figere tela, Ac puras servare manus. Rapit omnia casus, Atque incerta facit, quos vult, Fortuna nocentes. Sed quota pars cladis iaculis ferroque volanti Exacta est? Odiis solus civilibus ensis Sufficit, et dextras Romana in viscera ducit. Pompeii densis acies stipata catervis, Iunxerat in seriem nexis umbonibus arma: Vixque habitura locum dextras ac tela movendi, Constiterat, gladiosque suos compressa tenebat. Praecipiti cursu vesanum Caesaris agmen In densos agitur cuneos: perque arma, per hostem Quaerit iter. Qua torta graves lorica catenas Opponit, tutoque latet sub tegmine pectus, Hac quoque perventum est ad viscera: totque per arma Extremum est, quod quisque ferit. Civilia bella Una acies patitur, gerit altera: frigidus inde Stat gladius; calet omne nocens a Caesare ferrum. Nec Fortuna diu, rerum tot pondera vertens, Abstulit ingentes, fato torrente, ruinas. Ut primum toto diduxit cornua campo Pompeianus eques, bellique per ultima fudit: Sparsa per extremos levis armatura maniplos Insequitur, saevasque manus immittit in hostem. Illic, quaeque suo miscet gens proelia telo, Romanus cunctis petitur cruor. Inde sagittae, Inde faces et saxa volant, spatioque solutae Aeris et calido liquefactae pondere glandes. Tunc et Ituraei, Medique Arabesque, soluto Arcu turba minax, nusquam rexere sagittas, Sed petitur solus, qui campis imminet, aer: Inde cadunt mortes. Sceleris sed crimine nullo Externum maculant chalybem; stetit omne coactum Circa pila nefas. Ferro subtexitur aether, Noxque super campos telis conserta pependit. Tum Caesar, metuens, ne frons sibi prima labaret Incursu, tenet obliquas post signa cohortes: Inque latus belli, qua se vagus hostis agebat, Immittit subitum non motis cornibus agmen. Immemores pugnae, nulloque pudore timendi Praecipites fecere palam, civilia bella Non bene barbaricis umquam commissa catervis. Ut primum sonipes transfixus pectora ferro In caput effusi calcavit membra regentis; Omnis eques cessit campis, glomerataque pubes In sua conversis praeceps ruit agmina frenis. Perdidit inde modum caedes, ac nulla secuta est Pugna, sed hinc iugulis, hinc ferro bella geruntur: Nec valet haec acies tantum prosternere, quantum Inde perire potest. Utinam, Pharsalia, campis Sufficiat cruor iste tuis, quem barbara fundunt Pectora; non alio mutentur sanguine fontes; Hic numerus totos tibi vestiat ossibus agros: Aut si Romano compleri sanguine mavis, Istis parce precor: vivant Galataeque Syrique, Cappadoces, Gallique, extremique orbis Iberi, Armenii, Cilices: nam post civilia bella Hic populus Romanus erit. Semel ortus in omnes It timor, et fatis datus est pro Caesare cursus. Ventum erat ad robur Magni, mediasque catervas. Quod totos errore vago perfuderat agros, Constitit hic bellum, fortunaque Caesaris haesit. Illic non regum auxiliis collecta iuventus Bella gerit, ferrumque manus movere rogatae: Ille locus fratres habuit, locus ille parentes. Hic furor, hic rabies, hic sunt tua crimina, Caesar. Hanc fuge, mens, belli partem, tenebrisque relinque, Nullaque tantorum discat me vate malorum, Quam multum bellis liceat civilibus, aetas. Hae potius pereant lacrimae, pereantque querelae. Quidquid in hac acie gessisti, Roma, tacebo. Hic Caesar, rabies populis, stimulusque furorum, Ne qua parte sui pereat scelus, agmina circum It vagus, atque animis ignes flagrantibus addit: Inspicit et gladios, qui toti sanguine manent, Qui niteant primo tantum mucrone cruenti, Quae presso tremat ense manus, quis languida tela, Quis contenta ferat, quis praestet bella iubenti, Quem pugnare iuvet, quis vultum cive peremto Mutet: obit latis proiecta cadavera campis: Vulnera multorum, totum fusura cruorem, Opposita premit ipse manu. Quacumque vagatur, Sanguineum veluti quatiens Bellone flagellum, Bistonas aut Mavors agitans, si verbere saevo Palladia stimulet turbatos aegide currus, Nox ingens scelerum, et caedes oriuntur, et instar Immensae vocis gemitus, et pondere lapsi Pectoris arma sonant, confractique ensibus enses. Ipse manu subicit gladios, ac tela ministrat, Adversosque iubet ferro confundere vultus. Promovet ipse acies: impellit terga suorum: Verbere conversae cessantes excitat hastae. In plebem vetat ire manus, monstratque senatum. Scit, cruor imperii qui sit, quae viscera rerum: Unde petat Romam, libertas ultima mundi Quo steterit ferienda loco. Permixta secundo Ordine nobilitas, venerandaque corpora ferro Urgentur: caedunt Lepidos, caeduntque Metellos, Corvinosque simul, Torquataque nomina, regum Saepe duces, summosque hominum, te, Magne, remoto. Illic, plebeia contectus casside vultus, Ignotusque hosti, quod ferrum, Brute, tenebas! O decus imperii, spes o suprema senatus, Extremum tanti generis per saecula nomen. Ne rue per medios nimium temerarius hostes, Nec tibi fatales admoveris ante Philippos, Thessalia periture tua. Nil proficis istic Caesaris intentus iugulo: nondum attigit arcem Iuris, et, humanum culmen, quo cuncta premuntur, Egressus, meruit fatis tam nobile letum. Vivat, et, ut Bruti procumbat victima, regnet. Hic patriae perit omne decus: iacet aggere magno Patricium campis non mixta plebe cadaver. Mors tamen eminuit clarorum in strage virorum Pugnacis Domiti, quem clades fata per omnes Ducebant. Nusquam Magni Fortuna sine illo Succubuit: victus toties a Caesare, salva Libertate perit. Tunc mille in vulnera laetus Labitur, ac venia gaudet caruisse secunda. Viderat in crasso volventem sanguine membra Caesar, et increpitans; Iam Magni deseris arma, Successor Domiti; sine te iam bella geruntur. Dixerat: ast illi suffecit pectora pulsans Spiritus in vocem, morientiaque ora resolvit: Non te funesta scelerum mercede potitum, Sed dubium fati, Caesar, generoque minorem Adspicens, Stygias Magno duce liber ad umbras Et securus eo: te saevo Marte subactum, Pompeioque graves poenas nobisque daturum, Cum morior, sperare licet. Non plura locutum Vita fugit, densaeque oculos pressere tenebrae. Impendisse pudet lacrimas in funere mundi Mortibus innumeris, ac singula fata sequentem Quaerere, letiferum per cuius viscera vulnus Exierit; quis fusa solo vitalia calcet; Ore quis adverso demisso faucibus ense Expulerit moriens animam; quis corruat ictu, Quis steterit, dum membra cadunt: quis pectore tela Transmittat, vel quos campis adfixerit hasta: Quis cruor emissis perruperit aera venis, Inque hostis cadat arma sui: quis pectora fratris Caedat, et, ut notum possit spoliare cadaver, Abscisum longe mittat caput: ora parentis Quis laceret, nimiaque probet spectantibus ira, Quem iugulat, non esse patrem. Mors nulla querela Digna sua est, nullosque hominum lugere vacamus. Non istas habuit pugnae Pharsalia partes, Quas aliae clades: illic per fata virorum, Per populos hic Roma perit: quae militia illic, Mors hic gentis erat: sanguis ibi fluxit Achaeus, Ponticus, Assyrius: cunctos haerere cruores Romanus campisque vetat consistere torrens. Maius ab hac acie, quam quod sua saecula ferrent, Vulnus habent populi: plus est quam vita salusque, Quod perit: in totum mundi prosternimur aevum: Vincitur his gladiis omnis, quae serviet, aetas. Proxima quid suboles, aut quid meruere nepotes In regnum nasci? Pavidi num gessimus arma? Teximus aut iugulos? Alieni poena timoris In nostra cervice sedet. Post proelia natis Si dominum, Fortuna, dabas, et bella dedisses. Iam Magnus transisse deos Romanaque fata Senserat infelix; tota vix clade coactus Fortunam damnare suam. Stetit aggere campi Eminus, unde omnes sparsas per Thessala rura Adspiceret clades, quae bello obstante latebant. Tot telis sua fata peti, tot corpora fusa, Ac se tam multo pereuntem sanguine vidit. Nec, sicut mos est miseris, trahere omnia secum Mersa iuvat, gentesque suae miscere ruinae: Ut Latiae post se vivat pars maxima turbae, Sustinuit dignos etiam nunc credere votis Coelicolas, volvitque sui solatia casus: Parcite; ait, superi, cunctas prosternere gentes: Stante potest mundo, Romaque superstite, Magnus Esse miser. Si plura iuvant mea vulnera, coniux Est mihi, sunt nati; dedimus tot pignora fatis. Civiline parum est bello si meque meosque Obruis? exiguae clades sumus, orbe remoto? Omnia quid laceras, quid perdere cuncta laboras? Iam nihil est, Fortuna, meum. Sic fatur: et arma Signaque et adflictas omni iam parte catervas Circuit, et revocat matura in fata ruentes, Seque negat tanti. Nec deerat robur in enses Ire duci, iuguloque pati vel pectore letum: Sed timuit, strato miles ne corpore Magni Non fugeret, supraque ducem procumberet orbis: Caesaris aut oculis voluit subducere mortem. Nequidquam. Infelix, socero spectare volenti Praestandum est ubicumque capit. Sed tu quoque, coniux Caussa fugae, vultusque tui: fatisque probatum est Te praesente mori. Tunc Magnum concitus aufert A bello sonipes, non tergo tela paventem, Ingentesque animos extrema in fata ferentem. Non gemitus, non fletus erat, salvaque verendus Maiestate dolor, qualem te, Magne, decebat Romanis praestare malis. Non impare vultu Adspicis Emathiam: nec te videre superbum Prospera bellorum, nec fractum adversa videbunt: Quamque fuit laeto per tres infida triumphos, Tam misero Fortuna minor. Iam pondere fati Deposito securus abis: nunc tempora laeta Respexisse vacat: spes numquam implenda recessit: Quid fueris, nunc scire licet. Fuge proelia dire, Ac testare deos, nullum, qui perstet in armis, Iam tibi, Magne, mori: ceu flebilis Africa damni, Et ceu Munda nocens, Pharioque a gurgite cladess, Sic et Thessalicae post te pars maxima pugnae. Non iam Pompeii nomen populare per orbem, Nec studium belli: sed par, quod semper habemus, Libertas et Caesar erunt: teque inde fugato Ostendit moriens, sibi se pugnasse, senatus. Nonne iuvat pulsum bellis cessisse, nec istud Prospectasse nefas, spumantes caede catervas? Respice turbatos incursu sanguinis amnes, Et soceri miserere tui. Quo pectore Romam Intrabit factus campis felicior istis? Quidquid in ignotis solus regionibus exsul, Quidquid sub Phario positus patiere tyranno; Crede deis, longo fatorum crede favori, Vincere peius erat. Prohibe lamenta sonare, Flere veta populos: lacrimas luctusque remitte. Tam mala Pompeii, quam prospera, mundus adoret. Adspice securus vultu non supplice reges: Adspice possessas urbes, donataque regna, Aegyptum Libyamque: et terras elige morti. Vidit prima tuae testis Larissa ruinae Nobile, nec victum fatis caput. Omnibus illa Civibus effudit totas per moenia vires: Obvia, ceu laeto, praemittunt munera flentes: Pandunt templa, domos: socios se cladibus optant. Scilicet immenso superest ex nomine multum: Teque minor solo, cunctas impellere gentes Rursus in arma potes, rursusque in fata redire. Sed, quid opus victo populis aut urbibus? inquit: Victori praestate fidem. Tu, Caesar, in alto Caedis adhuc cumulo patriae per viscera vadis: At tibi iam populos donat gener. Avehit inde Pompeium sonipes: gemitus lacrimaeque sequuntur; Plurimaque in saevos populi convicia divos. Nunc tibi vera fides quaesiti, Magne, favoris Contigit, ac fructus. Felix se nescit amari. Caesar ut Hesperio vidit satis arva natare Sanguine, parcendum ferro manibusque suorum Iam ratus, ut viles animas perituraque frustra Agmina permisit vitae. Sed castra fugatos Ne revocent, pellatque quies nocturna pavorem, Protinus hostili statuit succedere vallo, Dum Fortuna calet, dum conficit omnia terror, Non veritus, grave ne fessis ac Marte subactis Hoc foret imperium. Non magno hortamine miles In praedam ducendus erat: Victoria nobis Plena, viri, dixit: superest pro sanguine merces, Quam monstrare meum est: neque enim donare vocabo, Quod sibi quisque dabit. Cunctis en plena metallis Castra patent: raptum Hesperiis e gentibus aurum Hic iacet, Eoasque premunt tentoria gazas. Tot regum fortuna simul Magnique coacta Exspectat dominos: propera praecedere, miles, Quos sequeris: quascumque tuas Pharsalia fecit, A victis rapiantur opes. Nec plura locutus, Impulit amentes aurique cupidine caecos, Ire super gladios supraque cadavera patrum, Et caesos calcare duces. Quae fossa, quis agger Sustineat pretium belli scelerumque petentes! Scire volant, quanta fuerint mercede nocentes. Invenere quidem spoliato plurima mundo Bellorum in sumtus congestae pondera massae: Sed non implevit cupientes omnia mentes. Quidquid fodit Iber, quidquid Tagus extulit auri, Quod legit dives summis Arimaspus arenis Ut rapiant, parvo scelus hoc venisse putabunt. Cum sibi Tarpeias victor desponderit arces, Cum spe Romanae promiserit omnia praedae: Decipitur, quod castra rapit. Capit impia plebes Cespite patricio somnos: vacuumque cubile Regibus infandus miles premit: inque parentum, Inque toris fratrum posuerunt membra nocentes: Quos agitat vesana quies, somnique furentes: Thessalicam miseri versant in pectore pugnam. Invigilat cunctis saevum scelus, armaque tota Mente agitant, caputoque manus absente moventur, Ingemuisse putes campos, terramque nocentem Inspirasse animas, iniectumque aera totum Manibus, et superam Stygia formidine noctem. Exigit a miseris tristes victoria poenas, Sibilaque et flammas infert sopor: umbra peremti Civis adest: sua quemque premit terroris imago. Ille senum vultus, iuvenum videt ille figuras: Hunc agitant totis fraterna cadavera somnis: Pectore in hoc pater est: omnes in Caesare manes. Haud alios, nondum Scythica purgatus in ara, Eumenidum vidit vultus Pelopeius Orestes: Nec magis adtonitos animi sensere tumultus, Cum fureret, Pentheus, aut cum desisset, Agave. Hunc omnes gladii, quos aut Pharsalia vidit, Aut ultrix visura dies, stringente senatu, Illa nocte premunt: hunc infera monstra flagellant. Heu quantum poenae misero mens conscia donat, Quod Styga, quod manes, ingestaque Tartara somnis Pompeio vivente videt! Tamen omnia passo Postquam clara dies Pharsalica damna retexit, Nulla loci facies revocat feralibus arvis Haerentes oculos. Cernit propulsa cruore Flumina, et excelsos cumulis aequantia colles Corpora, depressos in tabem spectat acervos, Et Magni numerat populos: epulisque paratur Ille locus, vultus ex quo faciesque iacentum Agnoscat. Iuvat Emathiam non cernere terram, Et lustrare oculis campos sub clade latentes: Fortunam superosque suos in sanguine cernit. Ac ne laeta furens scelerum spectacula perdat, Invidet igne rogi miseris, coeloque nocenti Ingerit Emathiam. Non illum Poenus humator Consulis, et Libyca succensae lampade Cannae Compellunt, hominum ritus ut servet in hostes: Sed meminit, nondum satiata caedibus ira, Cives esse suos. Petimus non singula busta, Discretosque rogos: unum da gentibus ignem: Non interpositis urantur corpora flammis. Aut, generi si poena iuvat, nemus exstrue Pindi: Erige congestas Oetaeo robore silvas, Thessalicam videat Pompeius ab aequore flammam. Nil agis hac ira: tabesne cadavera solvat, An rogus, haud refert: placido natura receptat Cuncta sinu, finemque sui sibi corpora debent. Hos, Caesar, populos si nunc non usserit ignis, Uret cum terris, uret cum gurgite ponti. Communis mundo superest rogus, ossibus astra Mixturus. Quocumque tuam Fortuna vocabit, Hae quoque eunt animae. Non altius ibis in auras, Non meliore loco Stygia sub nocte iacebis. Libera Fortunae mors est: capit omnia tellus Quae genuit: coelo tegitur, qui non habet urnam. Tu, cui dant poenas inhumato funere gentes, Quid fugis hanc cladem? quid olentes deseris agros? Has trahe, Caesar, aquas: hoc, si potes, utere coelo. Sed tibi tabentes populi Pharsalica rura Eripiunt, camposque tenent victore fugato. Non solum Haemonii, funesta ad pabula belli Bistonii venere lupi, tabemque cruentae Caedis odorati Pholoen liquere leones. Tunc ursi latebras, obscoeni tecta domosque Deseruere canes, et quidquid nare sagaci Aera non sanum motumque cadavere sensit. Iamque diu volucres civilia castra secutae Conveniunt. Vos, quae Nilo mutare soletis Threicias hiemes, ad mollem serius austrum Istis, aves. Numquam tanto se vulture coelum Induit, aut plures presserunt aera pennae. Omne nemus misit volucres, omnisque cruenta Alite sanguineis stillavit roribus arbor. Saepe super vultus victoris et impia signa Aut cruor aut alto defluxit ab aethere tabes, Membraque deiecit iam lassis unguibus ales. Sic quoque non omnis populus pervenit ad ossa, Inque feras discerptus abit: non intima curant Viscera, nec totas avidae sorbere medullas: Degustant artus. Latiae pars maxima turbae Fastidita iacet; quam sol nimbique diesque Longior Emathiis resolutam miscuit arvis. Thessalia, infelix, quo tanto crimine, tellus, Laesisti superos, ut te tot mortibus unam, Tot scelerum fatis premerent? Quod sufficit aevum, Immemor ut donet belli tibi damna vetustas? Quae seges infecta surget non decolor herba? Quo non Romanos violabis vomere manes? Ante novae venient acies, scelerique secundo Praestabis nondum siccos hoc sanguine campos. Omnia maiorum vertamus busta licebit, Et stantes tumulos, et qui radice vetusta Effudere suas, victis compagibus, urnas: Plus cinerum Haemoniae sulcis telluris aratur, Pluraque ruricolis feriuntur dentibus ossa. Nullus ab Emathio religasset litore funem Navita, nec terram quisquam movisset arator, Romani bustum populi: fugerentque coloni Umbrarum campos: gregibus dumeta carerent: Nullusque auderet pecori permittere pastor Vellere surgentem de nostris ossibus herbam; Ac, velut impatiens hominum vel solis iniqui Limite vel glacie, nuda atque ignota iaceres, Si non prima nefas belli, sed sola, tulisses. O superi, liceat terras odisse nocentes. Quid totum premitis, quid totum solvitis orbem? Hesperiae clades, et flebilis unda Pachyni, Et Mutina, et Leucas puros fecere Philippos.