Antiqua fanorum parens, iam Roma Christo dedita, Laurentio victrix duce ritum triumphas barbarum. reges superbos viceras populosque frenis presseras, nunc monstruosis idolis inponis imperii iugum. haec sola derat gloria urbis togatae insignibus, feritate capta gentium domaret ut spurcum Iovem, non turbulentis viribus Cossi, Camilli aut Caesaris, sed martyris Laurentii non incruento proelio. armata pugnavit fides, proprii cruoris prodiga; nam morte mortem diruit, ac semet inpendit sibi. fore hoc sacerdos dixerat iam Xystus adfixus cruci, Laurentium flentem videns crucis sub ipso stipite: ‘desiste discessu meo fletum dolenter fundere! praecedo, frater; tu quoque post hoc sequeris triduum.’ extrema vox episcopi praenuntiatrix gloriae nihil fefellit: nam dies praedicta palmam praetulit. 1 qua voce, quantis laudibus celebrabo mortis ordinem? quo passionem carmine digne retexens concinam? hic primus e septem viris qui stant ad aram proximi, Levita sublimis gradu et ceteris praestantior, claustris sacrorum praeerat, caelestis arcanum domus fidis gubernans clavibus votasque dispensans opes. versat famem pecuniae praefectus urbi 2 regiae, minister insani ducis, exactor auri et sanguinis, qua vi latentes cruat nummos, operta existimans talenta sub sacrariis cumulosque congestos tegi. Laurentium sisti iubet, exquirit arcam ditibus massis refertam et fulgidae montes monetae conditos. soletis, inquit, ‘conqueri saevire nos iusto amplius, cum Christiana corpora plus quam cruente scindimus. abest atrocioribus censura fervens motibus; blande et quiete efflagito quod sponte obire debeas. hunc esse vestris orgiis moremque et artem proditum est, hanc disciplinam foederis, libent ut auro antistites. argenteis scyphis ferunt fumare sacrum sanguinem, auroque nocturnis sacris adstare fixos cereos. tum summa cura est fratribus, ut sermo testatur loquax, offerre fundis venditis sestertiorum milia. addicta avorum praedia foedis sub auctionibus successor exheres gemit sanctis egens parentibus. haec occuluntur abditis ecclesiarum in angulis, et summa pietas creditur nudare dulces liberos. deprome thesauros, malis suadendo quos praestrigiis exaggeratos obtines, nigrante quos claudis specu. hoc poscit usus publicus, hoc fiscus, hoc aerarium, ut dedita stipendiis ducem iuvet pecunia. sic dogma vestrum est, audio: suum quibusque reddito. en Caesar agnoscit suum nomisma nummis inditum. quod Caesaris scis, Caesari da, nempe iustum postulo, ni fallor, haud ullam tuus signat Deus pecuniam, nec, cum veniret, aureos secum Philippos detulit, praecepta sed verbis dedit, inanis a marsuppio. inplete dictorum fidem qua 1 vos per orbem venditis: nummos libenter reddite, estote verbis divites.’ nil asperum Laurentius refert ad ista aut turbidum, sed, ut paratus obsequi, obtemperanter adnuit. est dives, inquit, ‘non nego, habetque nostra ecclesia opumque et auri plurimum, nec quisquam in orbe est ditior. is ipse tantum non habet argenteorum aenigmatum Augustus arcem possidens, cui nummus omnis scribitur. sed nec recuso prodere locupletis arcam numinis; vulgabo cuncta et proferam pretiosa quae Christus tenet. unum sed orans flagito, indutiarum paululum, quo fungar efficacius promissionis munere, dum tota digestim mihi Christi supellex scribitur; nam calculanda primitus, tum subnotanda est summula.’ laetus tumescit gaudio praefectus ac spem 1 devorat, aurum velut iam conditum domi maneret gestiens. pepigere tempus tridui, laudatus inde absolvitur Laurentius, sponsor sui et sponsor ingentis lucri. tribus per urbem cursitat diebus infirma agmina omnesque qui poscunt stipem cogens in unum et congregans. illic utrisque obtutibus orbes cavatos praeferens baculo regebat praevio errore nutantem gradum, et claudus infracto genu, vel crure trunco semipes, breviorve planta ex altera gressum trahebat inparem. est ulcerosis artubus qui tabe corrupta fluat, est cuius arens dextera nervos in ulnam contrahat. tales plateis omnibus exquirit, adsuetos ali ecclesiae matris penu, quos ipse promus noverat. recenset exim singulos scribens viritim nomina, longo et locatos ordine adstare pro templo iubet. praescriptus et iam fluxerat dies: furebat fervidus iudex avaro spiritu, promissa solvi efflagitans. tum martyr: ‘adsistas velim coramque dispositas opes mirere, quas noster Deus praedives in sanctis habet. videbis ingens atrium fulgere vasis aureis, et per patentes porticus structos talentis ordines.’ it ille nec pudet sequi, ventum ad sacratam ianuam, stabant catervae pauperum, inculta visu examina. fragor rogantum tollitur: praefectus horrescit stupens, conversus in Laurentium, oculisque turbatis minax. contra ille, quid frendens, ait, ‘minitans? aut quid displicet? num sordida haec aut vilia, num despuenda existimas? aurum, quod ardenter sitis, effossa gignunt rudera et de metallis squalidis poenalis excudit labor, torrens vel amnis turbidis volvens harenis inplicat; quod terrulentum ac sordidum flammis necesse est decoqui. pudor per aurum solvitur, violatur auro integritas, pax occidit, fides perit, leges et ipsae intercidunt. quid tu venenum gloriae extollis et magni putas? si quaeris aurum verius, lux est et humanum genus. hi sunt alumni luminis, quos corpus artat debile, ne per salutem viscerum mens insolescat turgida. cum membra morbus dissicit, animus viget robustior, membris vicissim fortibus vis sauciatur sensuum. nam sanguis in culpam calens minus ministrat virium si fervor effetus malis clumbe virus contrahat. si forte detur optio, malim dolore asperrimo fragmenta membrorum pati et pulcher intus vivere. committe formas pestium et confer alternas lues: carnisne morbus foedior, an mentis et morum ulcera? nostri per artus debiles intus decoris integri sensum venusti innoxium laboris 1 expertes gerunt. vestros valentes corpore interna corrumpit lepra, errorque mancum claudicat et caeca fraus nihil videt. quemvis tuorum principum,1 qui veste et ore praenitent, magis probabo debilem quam quis meorum est pauperum hunc, qui superbit serico, quem currus inflatum vehit, hydrops aquosus lucido tendit veneno intrinsecus. ast hic avarus contrahit manus recurvas et volam plicans aduncis unguibus laxare nervos non valet. istum libido foetida per scorta tractum publica luto et cloacis inquinat, dum spurca mendicat stupra. quid? ille fervens ambitu sitimque honoris aestuans mersisne anhelat febribus atque igne venarum furit? quisquis tacendi intemperans silenda prurit prodere, vexatur et scalpit iecur scabiemque cordis sustinet. quid invidorum pectorum strumas retexam turgidas? quid purulenta et livida malignitatum vulnera? tute ipse, qui Romam regis, contemptor aeterni Dei, dum daemonum sordes colis, morbo laboras regio. hi, quos superbus despicis, quos execrandos iudicas, brevi ulcerosos exuent artus et incolumes erunt, cum carne corruptissima tandem soluti ac liberi pulcherrimo vitae statu in arce lucebunt Patris, non sordidati aut debiles, sicut videntur interim, sed purpurantibus stolis clari et coronis aureis. tunc, si facultas subpetat, coram tuis obtutibus istos potentes saeculi velim recensendos dari. pannis videres obsitos et mucculentis naribus, mentum salivis uvidum, lipposque palpebra putri. peccante nil est taetrius, nil tam leprosum aut putidum cruda est cicatrix criminum oletque ut antrum Tartari. animabus inversa vice corrupta forma infligitur, quas pulcher aspectus prius in corpore oblectaverat. en ergo nummos aureos, quos proxime spoponderam, quos nec favillis obruat ruina nec fur subtrahat. nunc addo gemmas nobiles, ne pauperem Christum putes, gemmas corusci luminis, ornatur hoc templum quibus. cernis sacratas virgines, miraris intactas anus, primique post damnum tori ignis secundi nescias. hoc est monile ecclesiae, his illa gemmis comitur; dotata sic Christo placet, sic ornat altum verticem. eccum talenta, suscipe, ornabis urbem Romulam, ditabis et rem principis, fies et ipse ditior.’ ridemur, exclamat furens 1 praefectus, ‘et miris modis per tot figuras ludimur: et vivit insanum caput! inpune tantas, furcifer, strophas cavillo mimico te nexuisse existimas, dum scurra saltas fabulam? concinna visa urbanitas tractare nosmet ludicris? egon 2 cachinnis venditus acroma festivum fui? adeone nulla austeritas, censura nulla est fascibus? adeon securem publicam mollis retudit lenitas? dicis, ' libenter oppetam, votiva mors est martyri.' est ista vobis, novimus, persuasionis vanitas. sed non volenti inpertiam praestetur ut mortis citae conpendiosus exitus, perire raptim non dabo. vitam tenebo et differam poenis morarum iugibus, et mors inextricabilis longos dolores protrahet. prunas tepentes sternite, ne fervor ignitus nimis os contumacis occupet et cordis intret abdita. vapor senescens langueat, qui fusus adflatu levi tormenta sensim temperet semustulati corporis. bene est quod ipse ex omnibus mysteriarches incidit; hic solus exemplum dabit quid mox timere debeant. conscende constratum rogum, ecumbe digno lectulo; tunc, si libebit, disputa nil esse Vulcanum meum.’ haec fante praefecto truces hinc inde tortores parant nudare amictu martyrem, vincire membra et tendere. illi os decore splenduit fulgorque circumfusus est. talem revertens legifer de monte vultum detulit, Iudaea quem plebs aureo bove inquinata et decolor expavit et faciem retro detorsit inpatiens Dei. talemque et ille praetulit oris corusci gloriam Stephanus per imbrem saxeum caelos apertos intuens. inluminatum hoc eminus recens piatis fratribus, baptisma quos nuper datum Christi capaces fecerat; ast inpiorum caecitas, os oblitum noctis situ nigrante sub velamine obducta, clarum non videt, Aegyptiae plagae in modum, quae, cum tenebris barbaros damnaret, Hebraeis diem sudo exhibebat lumine. quin ipsa odoris qualitas adusta quam reddit cutis diversa utrosque permovet: his nidor, illis nectar est, idemque sensus dispari variatus aura aut adficit horrore nares vindice aut mulcet oblectamine. sic ignis aeternus Deus, nam Christus ignis verus est; is ipse conplet lumine iustos et urit noxios. postquam vapor diutinus decoxit exustum latus, ultro e catasta iudicem conpellat adfatu brevi: ‘converte partem corporis satis crematam iugiter, et fac periclum, quid tuus Vulcanus ardens egerit.’ praefectus inverti iubet. tunc ille: ‘coctum est, devora, et experimentum cape sit crudum an assum suavius.’ haec ludibundus dixerat, caelum deinde suspicit, et congemescens obsecrat miseratus urbem Romulam: ‘o Christe, nomen 1 unicum, o splendor, o virtus Patris, o factor orbis et poli, atque auctor horum moenium, qui sceptra Romae in vertice rerum locasti, sanciens mundum Quirinali togae servire et armis cedere, ut discrepantum gentium mores et observantiam linguasque et ingenia et sacra unis domares legibus, en omne sub regnum Remi mortale concessit genus, idem loquuntur dissoni ritus, id ipsum sentiunt. hoc destinatum quo magis ius Christiani nominis, quodcumque terrarum iacet, uno inligaret vinculo. da, Christe, Romanis tuis sit Christiana ut civitas, per quam dedisti ut ceteris mens una sacrorum foret. confoederantur omnia hinc inde membra in symbolum. mansuescit orbis subditus, mansuescat et summum caput. advertat abiunctas plagas coire in unam gratiam; fiat fidelis Romulus, et ipse iam credat Numa. confundit error Troicus adhuc Catonum curiam, veneratus occultis focis Phrygum penates exules. Ianum bifrontem et Sterculum colit senatus (horreo tot monstra patrum dicere) et festa Saturni senis. absterge, Christe, hoc dedecus, emitte Gabriel tuum, agnoscat ut verum Deum errans Iuli caecitas. et iam tenemus obsides fidissimos huius spei, hic nempe iam regnant duo apostolorum principes, alter vocator gentium, alter cathedram possidens primam recludit creditas aeternitatis ianuas. discede, adulter Iuppiter, stupro sororis oblite, relinque Romam liberam, plebemque iam Christi fuge. te Paulus hinc exterminat, te sanguis exturbat Petri, tibi id, quod ipse armaveras, factum Neronis officit. video futurum principem quandoque, qui servus Dei taetris sacrorum sordibus servire Romam non sinat, qui templa claudat vectibus, valvas eburnas obstruat, nefasta damnet limina, obdens aenos pessulos. tunc pura ab omni sanguine tandem nitebunt marmora, stabunt et aera innoxia, quae nunc habentur idola.’ hic finis orandi fuit et finis idem vinculi carnalis: erupit volens vocem secutus spiritus. vexere corpus subditis cervicibus quidam patres, quos mira libertas viri ambire Christum suaserat. repens medullas indoles adflarat et coegerat amore sublimis Dei odisse nugas pristinas. refrixit ex illo die cultus deorum turpium: plebs in sacellis rarior, Christi ad tribunal curritur. sic dimicans Laurentius non ense praecinxit latus, hostile sed ferrum retro torquens in auctorem tulit. dum daemon invictum Dei testem lacessit proelio, perfossus ipse concidit et stratus aeternum iacet. mors illa sancti martyris mors vera templorum fuit; tunc Vesta Palladios Lares inpune sensit deseri. quidquid Quiritum sueverat orare simpuvium Numae, Christi frequentans atria hymnis resultat martyrem. ipsa et senatus lumina, quondam luperci aut flamines, apostolorum et martyrum exosculantur limina. videmus inlustres domos, sexu ex utroque nobiles, offerre votis pignera clarissimorum liberum. vittatus olim pontifex adscitur in signum crucis, aedemque, Laurenti, tuam Vestalis intrat Claudia. O ter quaterque et septies beatus urbis incola, qui te ac tuorum comminus sedem celebrat ossuum, cui propter advolvi licet, qui fletibus spargit locum, qui pectus in terram premit, qui vota fundit murmure. nos Vasco Hiberus dividit binis remotos Alpibus, trans Cottianorum iuga, trans et Pyrenas ninguidos. vix fama nota est, abditis quam plena sanctis Roma sit, quam dives urbanum solum sacris sepulcris floreat. sed qui caremus his bonis nec sanguinis vestigia videre coram possumus, caelum intuemur eminus. sic, sancte Laurenti, tuam nos passionem quaerimus: est aula nam duplex tibi, hic corporis, mentis polo. illic inenarrabili allectus urbi municeps aeternae in arce curiae gestas coronam civicam. videor videre inlustribus gemmis coruscantem virum, quem Roma caelestis sibi legit perennem consulem. quae sit potestas credita et muneris quantum datum, probant Quintum gaudia, quibus rogatus adnuis. quod quisque supplex postulat, fert inpetratum prospere; poscunt, iocantur,1 indicant, et tristis haud ullus redit, ceu praesto semper adsies tuosque alumnos urbicos lactante conplexus sinu paterno amore nutrias. hos inter, o Christi decus, audi poetam rusticum cordis fatentem crimina et facta prodentem sua. indignus, agnosco et scio, quem Christus ipse exaudiat, sed per patronos martyras potest medellam consequi. audi benignus supplicem Christi reum Prudentium, et servientem corpori absolve vinclis saeculi.