GERMINE nobilis Eulalia mortis et indole nobilior Emeritam sacra virgo suam, cuius ab ubere progenita est, ossibus ornat, amore colit. proximus occiduo locus est qui tulit hoc decus egregium, urbe potens, populis locuples, sed mage sanguine martyrii virgineoque potens titulo. curriculis tribus atque novem tres hiemes quater adtigerat, cum crepitante pyra trepidos terruit aspera carnifices, supplicium sibi dulce rata. iam dederat prius indicium tendere se Patris ad solium nec sua membra dicata toro: ipsa crepundia reppulerat, ludere nescia pusiola; spernere sucina, flare 1 rosas, fulva monilia respuere, ore severa, modesta gradu, moribus et nimium teneris canitiem meditata senum. ast ubi se furiata luis excitat in famulos Domini Christicolasque cruenta iubet tura cremare, iecur pecudis mortiferis adolere deis, infremuit sacer Eulaliae spiritus, ingeniique ferox turbida frangere bella parat, et rude pectus anhela Deo femina provocat arma virum. sed pia cura parentis agit virgo animosa domi ut lateat abdita rure et ab urbe procul, ne fera sanguinis in pretium mortis amore puella ruat. illa perosa quietis opem degeneri tolerare mora nocte fores sine teste movet saeptaque claustra fugax aperit, inde per invia carpit iter. ingreditur pedibus laceris per loca senta situ et vepribus angelico comitata choro, et licet horrida nox sileat, lucis habet tamen illa ducem. sic habuit generosa patrum turba columniferum radium, scindere qui tenebrosa potens nocte viam face perspicua praestitit intereunte chao. non aliter pia virgo viam nocte secuta diem meruit nec tenebris adoperta fuit, regna Canopica cum fugeret et super astra pararet iter. illa gradu cita pervigili milia multa prius peragit quam plaga pandat Eoa polum; mane superba tribunal adit fascibus adstat et in mediis vociferans: ‘rogo, quis furor est perdere praecipites animas et male prodiga corda sui sternere rasilibus scopulis, omnipatremque negare Deum? quaeritis, o miseranda manus, Christicolum genus? en ego sum daemonicis inimica sacris, idola protero sub pedibus, pectore et ore Deum fateor. Isis, Apollo, venus nihil est, Maximianus et ipse nihil: illa nihil, quia facta manu, hic manuum quia facta colit, frivola utraque et utraque nihil. Maximianus, opum dominus et tamen ipse cliens lapidum, prostituat voveatque suis numinibus caput ipse suum: pectora cur generosa quatit? dux bonus, arbiter egregius, sanguine pascitur innocuo, corporibusque piis inhians viscera sobria dilacerat, gaudet et excruciare fidem. ergo age, tortor, adure, seca, divide membra coacta luto. solvere rem fragilem facile est: non penetrabitur interior exagitante dolore animus.’ talibus excitus in furias praetor ait: ‘rape praecipitem, lictor, et obrue suppliciis, sentiat esse deos patrios nec leve principis imperium. quam cuperem tamen ante necem, si potis est, revocare tuam, torva puellula, nequitiam, respice gaudia quanta metas, quae tibi fert genialis honor. te lacrimis labefacta domus prosequitur generisque tui ingemit anxia nobilitas, flore 1 quod occidis in tenero, proxima dotibus et thalamis. non movet aurea pompa tori, non pietas veneranda senum, quos temeraria debilitas? ecce parata ministeria excruciabilis exitii: aut gladio feriere caput, aut laniabere membra feris, aut facibus data fumificis flebiliterque ululanda tuis in cineres resoluta flues. haec, rogo, quis labor est fugere? si modicum salis eminulis turis et exiguum digitis tangere, virgo, benigna velis, poena gravis procul afuerit.’ martyr ad ista nihil; sed enim infremit inque tyranni oculos sputa iacit, simulacra dehinc dissipat inpositamque molam turibulis pede prosubigit. nec mora, carnifices gemini iuncea pectora dilacerant et latus ungula virgineum pulsat utrimque et ad ossa secat Eulalia numerante notas. ‘scribens ecce mihi, Domine, quam iuvat hos apices legere qui tua, Christe, tropaea notant! nomen et ipsa sacrum loquitur purpura sanguinis eliciti.’ haec sine fletibus et gemitu laeta canebat et intrepida; dirus abest dolor ex animo, membraque picta cruore novo fonte cutem recalente lavant. ultima carnificina dehinc, non laceratio vulnifica, crate tenus nec arata cutis, flamma sed undique lampadibus in latera stomachumque furit. crinis odorus ut in iugulos fluxerat involitans umeris, quo pudibunda pudicitia virgineusque lateret honos, tegmine verticis opposito, flamma crepans volat in faciem perque comas vegetata caput occupat exsuperatque apicem; virgo citum cupiens obitum appetit et bibit ore rogum. emicat inde columba repens martyris os nive candidior visa relinquere et astra sequi; spiritus hic erat Eulaliae lacteolus, celer, innocuus. colla fluunt abeunte anima et rogus igneus emoritur; pax datur artubus exanimis, flatus in aethere plaudit ovans templaque celsa petit volucer. vidit et ipse satelles avem feminae ab ore meare palam, obstupefactus et adtonitus prosilit et sua gesta fugit, lictor et ipse fugit pavidus. ecce nivem glacialis hiems ingerit et tegit omne forum, membra tegit simul Eulaliae axe iacentia sub gelido pallioli vice linteoli. cedat amor lacrimantum hominum, qui celebrare suprema solent, flebile cedat et officium: ipsa elementa iubente Deo exequias tibi, virgo, ferunt. nunc locus Emerita est tumulo, clara colonia Vettoniae, quam memorabilis amnis Ana praeterit et viridante rapax gurgite moenia pulchra lavit. hic, ubi marmore perspicuo atria luminat alma nitor et peregrinus et indigena, relliquias cineresque sacros servat humus veneranda sinu. tecta corusca super rutilant de laquearibus aureolis saxaque caesa solum variant, floribus ut rosulenta putes prata rubescere multimodis. carpite purpureas violas sanguineosque crocos metite, non caret his genialis hiems, laxat et arva tepens glacies, floribus ut cumulet calathos. ista comantibus e foliis munera, virgo puerque, date. ast ego serta choro in medio texta feram pede dactylico, vilia, marcida, festa tamen. sic venerarier ossa libet ossibus altar et inpositum: illa Dei sita sub pedibus prospicit haec populosque suos carmine propitiata fovet.