Si manus aut similes docilis mihi fingere ceras aut ebur impressis aurumve animare figuris, hinc. Priscilla, tuo solacia grata marito conciperem. namque egregia pietate meretur, ut vel Apelleo vultus signata colore, Phidiaca vel nata manu reddare dolenti. sic auferre rogis umbram conatur et ingens certamen cum Morte gerit curasque fatigat artificum inque omni te quaerit amare metallo. sed mortalis honos, agilis quem dextra laborat. nos tibi. laudati iuvenis rarissima coniunx, longa nec obscurum finem latura perenni temptamus dare iusta lyra. modo dexter Apollo quique venit iuncto mihi semper Apolline Caesar annuat: haud alio melius condere sepulcro. Sera quidem tanto struitur medicina dolori, altera cum volucris Phoebi rota torqueat annum; sed cum plaga recens et adhuc in vulnere primo nigra coniugis orbati? tunc flere et scindere vestes et famulos lassare greges et vincere planctus Fataque et iniustos rabidis pulsare querelis caelicolas solamen erat. licet ipse levandos ad gemitus silvis comitatus et amnibus Orpheus adforet atque omnis pariter matertera vatem, omnis Apollineus tegeret Bacchique sacerdos: nil cantus, nil fila deis pallentis A verni Eumenidumque audita comis mulcere valerent: tantus in attonito regnabat pectore luctus! nunc etiam ad planctus refugit iam plana cicatrix, dum canimus, gravibusque oculis uxorius instat imber, habentne pios etiamnum haec lumina fletus? mira fides! citius genetrix Sipyleia fertur exhausisse genas, citius Tithonida maesti deficient rores aut exsatiata fatiscet mater Achilleis hiemes adfrangere bustis. macte animi! notat ista deus, qui flectit habenas orbis et humanos propior Iove digerit actus, maerentemque videt: lectique arcana ministri! hinc etiam documenta capit, quod diligis umbram et colis exsequias. hic est castissimus ardor, hic amor a domino meritus censore probari. Nec mirum, si vos collato pectore mixtos iunxit inabrupta Concordia longa catena, illa quidem nuptumque prior taedasque marito passa alio, sed te ceu virginitate iugatum visceribus totis animaque amplexa fovebat; qualiter aequaevo sociatam palmite vitem ulmus amat miscetque nemus ditemque precatur autumnum et caris gaudet redimita racemis. laudantur proavis seu quae morum caruere bonis, falsoque laudis egent verae: tibi quamquam et origo niteret et felix species multumque optanda maritis, ex te maior honos, unum novisse cubile, unum secretis agitare sub ossibus ignem, illum nec Phrygius vitiasset raptor amorem Dulichiive proci nec qui fraternus adulter casta Mycenaeo conubia polluit auro. si Babylonos opes, Lydae si pondera gazae Indorumque dares Serumque Arabumque potentes divitias, mallet eum paupertate pudiea intemerata mori vitamque rependere famae, nec frons triste rigens nimiusque in moribus horror, sed simplex hilarisque fides et mixta pudori gratia, quod si anceps metus ad maiora vocasset, illa vel armiferas pro coniuge laeta catervas fulmineosque ignes mediique pericula ponti exciperet, melius, quod non adversa probarunt, quae tibi cura tori. quantus pro coniuge pallor! sed meliore via dextros tua vota marito promeruere deos. dum nocte dieque fatigas numina, dum cunctis supplex advolveris aris et mitem genium domini praesentis adoras. audita es. venitque gradu Fortuna benigne vidit quippe pii iuvenis navamque quietem intactamque fidem succinctaque pectora curis et vigiles sensus et digna evolvere tantas sobria corda vices, vidit, qui cuncta suorum novit et inspectis ambit latus omne ministris. nec mirum: videt ille ortus obitusque, quid auster, quid boreas hibernus agat, ferrique togaeque consilia atque ipsam mentem probat, ille subactis molem immensam umeris et vix tractabile pondus imposuit—nec enim numerosior altera sacra cura domo—. magnum late dimittere in orbem Romulei mandata ducis viresque modosque imperii tractare manu; quae laurus ab arcto, quid vagus Euphrates,quid ripa binominis Histri, quid Rheni vexilla ferant, quantum ultimus orbis cesserit et refugo circumsona gurgite Thyle— omnia nam laetas pila attollentia frondes, nullaque famosa signatur lancea penna— praeterea, fidos dominus si dividat enses, pandere quis centum valeat frenare, maniplos inter missus eques, quem deceat clari praestantior ordo tribuni, quisnam frenigerae signum dare dignior alae; mille etiam praenosse vices, an merserit agros Nilus, an imbrifero Libye sudaverit austro; cunctaque si numerem, non plura interprete virga nuntiat ex celsis ales Tegeaticus astris quaeque cadit liquidas Iunonia virgo per auras et picturato pluviam ligat aera gyro quaeque tuas laurus volucri, Germanice, cursu Fama vehit praegressa diem tardumque sub astris Arcada et in medio linquit Thaumantida caelo. Qualem te superi, Priscilla, hominesque benigno aspexere die, cum primum ingentibus actis admotus coniunx! vicisti gaudia paene ipsius, effuso dum pectore prona sacratos ante pedes avide domini tam magna merentis volvens. Aonio non sic in vertice gaudet, quam pater arcani praefecit hiatibus antri Delius, aut primi cui ius venerabile thyrsi Bacchus et attonitae tribuit vexilla catervae. nec tamen hinc mutata quies probitasve secundis intumuit: tenor idem animo moresque modesti fortuna crescente manent, fovet anxia curas coniugis hortaturque simul flectitque labores. ipsa dapes modicas et sobria pocula tradit, exemplumque ad erile monet; velut Apula coniunx agricolae parci vel sole infecta Sabina, quae videt emeriti iam prospectantibus astris tempus adesse viri, propere mensasque torosque instruit exspectatque sonum redeuntis aratri. parva loquor, tecum gelidas comes illa per arctos Sarmaticasque hiemes Histrumque et pallida Rheni frigora, tecum omnes animo durata per aestus et, si castra darent, vellet gestare pharetras, vellet Amazonia latus intercludere pelta; dum te pulverea bellorum nube Caesarei prope fulmen equi divinaque tela vibrantem et magnae sparsum sudoribus hastae. Hactenus alma chelys. tempus nunc ponere frondes, Phoebe, tuas maestaque comam damnare cupresso. quisnam impacata consanguinitate ligavit Fortunam Invidiamque deus? quis iussit iniquas aeternum bellare deas? nullamne notabit illa domum, torvo quam non haec lumine Agat protinus et saeva proturbet gaudia dextra? florebant hilares inconcussique penates: nil maestum, quid enim, quamvis infida levisque, Caesare tam dextro posset Fortuna timeri? invenere viam liventia Fata, piumque intravit vis saeva larem, sic plena maligno adflantur vineta noto. sic alta senescit imbre seges nimio, rapidae sic obvia puppi invidet et velis adnubilat aura secundis, carpitur eximium Fato Priscilla decorem; qualiter alta comam silvarum gloria pinus seu Iovis igne malo seu iam radice soluta deficit et nulli spoliata remurmurat aurae, quid probitas aut casta fides, quid numina prosunt culta deum? furvae miseram circum undique leti vallavere plagae, tenduntur dura sororum licia et exacti superest pars ultima fili. nil famuli coetus, nil ars operosa medentum auxiliata malis: comites tamen undique ficto spem simulant vultu, flentem notat illa maritum, ille modo infernae nequiquam flumina Lethes incorrupta rogat, nunc anxius omnibus aris inlacrimat signatque fores et pectore terget limina; nunc magni vocat exorabile numen Caesaris, heu durus fati tenor! estne quod illi non liceat? quantae poterant mortalibus annis accessisse morae, si tu, pater, omne teneres arbitrium? caeco gemeret Mors elusa barathro longius et vacuae posuissent stamina Parcae. Iamque cadunt vultus oculisque novissimus error obtunsaeque aures, nisi cum vox sola mariti noscitur; illum unum media de morte reversa mens videt, illum aegris circumdat fortiter ulnis immotas obversa genas, nec sole supremo lumina, sed dulci mavult satiare marito. tum sic unanimum moriens solatur amantem: ‘pars animae victura meae, cui linquere possim o utinam, quos dura mihi rapit Atropos, annos: parce, precor, lacrimis, saevo ne concute planctu pectora, nec crucia fugientem coniugis umbram. linquo equidem thalamos, salvo tamen ordine mortis, quod prior: exegi longa potiora senecta tempora; vidi omni pridem te flore nitentem, vidi altae propius propiusque accedere dextrae, non in te fatis, non iam caelestibus ullis arbitrium: mecum ista fero. tu limite coepto tende libens sacrumque latus geniumque potentem inrequietus ama, nunc, quod cupis ipse iuberi, da Capitolinis aeternum sedibus aurum, quo niteat sacri centeno pondere vultus Caesaris et propriae signet cultricis amorem sic ego nec Furias nec deteriora videbo Tartara et Elysias felix admittar in oras.’ haec dicit labens sociosque amplectitur artus haerentemque animam non tristis in ora mariti transtulit et cara pressit sua lumina dextra. At iuvenis magno flammatus pectora luctu nunc implet saevo viduos clamore penates, nunc ferrum laxare cupit, nunc ardua tendit in loca—vix retinent comites—. nunc ore ligato incubat amissae mersumque in corde dolorem saevus agit, qualis conspecta coniuge segnis Odrysius vates positis ad Strymona plectris obstupuit tristemque rogum sine carmine flevit, ille etiam erecte ne tu Tartareum chaos incomitata subires, sed prohibet mens fida ducis mirandaque sacris imperiis et maior amor.Quis carmine digno exsequias et dona malae feralia pompae perlegat? omne illic stipatum examine longo ver Arabum Cilicumque fluit floresque Sabaei Indorumque arsura seges praereptaque templis tura Palaestinis, simul Hebraeique liquores Coryciaeque comae Cinyreaque germina: et altis ipsa toris Serum Tyrioque umbrata recumbit tegmine, sed toto spectatur in agmine coniunx solus;. in hunc magnae flectuntur lumina Romae ceu iuvenes natos suprema ad busta ferentem: is dolor in vultu, tantum crinesque genaeque noctis habent, illam tranquillo fine solutam felicemque vocant, lacrimas fudere marito. Est locus, ante urbem qua primum nascitur ingens Appia quaque Italo gemitus Almone Cybebe ponit et Idaeos iam non reminiscitur amnes, hic te Sidonio velatam molliter ostro eximius coniunx—nec enim fumantia busta clamoremque rogi potuit perferre—beato composuit. Priscilla, toro. nil longior aetas carpere, nil aevi poterunt vitiare labores siccatam spirat opes. mox in varias mutata novaris effigies: hoc aere Ceres, hoc lucida Gnosis, illo Maia tholo, accipiunt vultus haud indignata decoros numina: circumstant famuli consuetaque turba obsequiis, tunc rite tori mensaeque parantur assiduae. domus ista, domus! quis triste sepulcrum dixerit? hae merito visa pietate mariti protinus exclames: ‘est hic, agnoseo, minister illius, aeternae modo qui sacraria genti condidit inque alio posuit sua sidera caelo.’ sic, ubi magna novum Phario de litore puppis solvit iter iamque innumeros utrimque rudentes lataque veliferi porrexit brachia mali invasitque vias, it aequore et immensi partem sibi vindieat austri. Quid nunc immodicos, iuvenum lectissime, fletus corde foves longumque vetas exire dolorem? nempe times, ne Cerbereos Priscilla tremescat latratus? tacet ille piis! ne tardior adsit navita proturbetque vadis? vehit ille merentes protinus et manes placidus locat hospite cumba, praeterea, si quando pio laudata marito umbra venit, iubet ire faces Proserpina laetas egressasque sacris veteres heroidas antris lumine purpureo tristes laxare tenebras sertaque et Elysios animae praesternere flores, sic manes Priscilla subit; ibi supplice dextra pro te Fata rogat, reges tibi tristis Averni placat, ut expletis humani finibus aevi paeantem terras dominum iuvenemque relinquas ipse senex! certae iurant in vota sorores.