Rura meus Tyrrhena petit saltusque Tagetis Crispinus; nec longa mora est aut avia tellus, sed mea secreto velluntur pectora morsu, udaque turgentes impellunt lumina guttas, ceu super Aegaeas hiemes abeuntis amici vela sequar spectemque ratem iam fessus ab altis rupibus atque oculos longo querar aere vinci. Quid ': si militiae iam te, puer inelite, primae clara rudimenta et castrorum dulce voearet auspicium, quanto manarent gaudia fletu quosve darem amplexus! etiamne optanda propinquis tristia: et vita. sed angustis animus robustior annis, succumbitque oneri et mentem sua non capit aetas, nec mirum: non te series inhonora parentum obscurum proavis et priscae lucis egentem plebeia de stirpe tulit: non sanguine cretus turmali trabeaque recens augustam sedem et Latii penetrale senatus advena pulsasti, sed praecedente tuorum agmine. Romulei qualis per iugera circi, cum pulcher visu, titulis generosus avitis exspectatur equus, cuius de stemmate longo felix demeritos habet admissura parentes, illum omnes acuunt plausus, illum ipse volantem pulvis et incurvae gaudent agnoscere metae: sic te, clare puer, genitum sibi curia sensit, primaque patricia clausit vestigia luna. mox Tyrios ex more sinus tunicamque potentem agnovere umeri, sed enim tibi magna parabat ad titulos exempla pater, quippe ille iuventam protinus ingrediens pharetratum invasit Araxen belliger indoeilemque fero servire Neroni Armeniam, rigidi summam Mavortis agebat Corbulo, sed comitem belli sociumque laborum ille quoque egregiis multum miratus in armis Bolanum; atque illi curarum asperrima suetus credere partirique metus, quod tempus amicum fraudibus, exserto quae suspecta fides aut quae fuga vera ferocis Armenii. Bolanus iter praenosse timendum, Bolanus tutis iuga quaerere commoda castris, metiri torrentum nemorumque moras tantamque verendi mentem implere ducis iussisque ingentibus unus sufficere, ipsa virum norat iam barbara tellus, ille secundus apex bellorum et proxima cassis, sic Phryges attoniti, quamquam Nemeaea viderent arma Cleonaeusque acies impelleret arcus, pugnante Alcide tamen et Telamona timebant. disce, puer,—nec enim externo monitore petendus virtutis tibi pulcher amor: cognata ministret laus animos, aliis Decii reducesque Camilli monstrentur—tu disce patrem, quantusque negantem fluctibus occiduis fesso usque intrant mandata gerens quantusque potentis mille urbes Asiae sortito rexerit anno, imperium mulcente toga. bibe talia pronis auribus, haec certent tibi conciliare propinqui, haec iterent comites praecepta senesque paterni. Iamque alio moliris iter nec deside passu ire paras; nondum validae tibi signa iuventae inrepsere genis, et adhuc tenor integer aevi. nec genitor iuxta; fatis namque haustus iniquis occidit et geminam prolem sine praeside linquens. nec saltem teneris ostrum puerile lacertis exuit albentique umeros induxit amictu, quem non corrupit pubes effrena novaeque libertas properata togae! ceu nescia falcis silva comas tollit fructumque exspirat in umbras. at tibi Pieriae tenero sub pectore curae et pudor et docti legem sibi dicere mores; tunc hilaris probitas et frons tranquilla nitorque luxuriae confine tenens pietasque per omnes dispensata modos; aequaevo cedere fratri mirarique patrem miseraeque ignoscere matri, admonuit fortuna domus, tibine illa nefanda pocula letalesque manu componere sucos evaluit, qui voce potes praevertere morsus serpentum atque omnes vultu placare novercas? infestare libet manes meritoque precatu pacem auferre rogis; sed te. puer optime, cerno flectentem visus ‘parce, precor, cineri: fatum illud et ira nocentum Parcarum crimenque dei, mortalia quisquis pectora sero videt nec primo in limine sistit conatus scelerum atque animos infanda parantes. excidat illa dies aevo nec postera credant saecula! nos certe taceamus et obruta multa nocte tegi propriae patiamur crimina gentis. exegit poenas, hominum cui cura suorum, quo Pietas auctore redit terrasque revisit, quem timet omne nefas, satis haec lacrimandaque nobis ultio, quin saevas utinam exorare liceret Eumenidas timidaeque avertere Cerberon umbrae immemoremque tuis citius dare manibus amnem.’ Macte animo, iuvenis! sed crescunt crimina matris, nec tantum pietas, sed protinus ardua virtus affectata tibi. nuper cum forte sodalis immeritae falso palleret crimine famae erigeretque forum succinctaque iudice multo surgeret et castum vibraret Iulia fulmen: tu. quamquam non ante forum legesque severas passus, sed tacita studiorum occultus in umbra, defensare metus adversaque tela subisti pellere, inermis adhuc et tiro. paventis amici, haud umquam tales aspexit Romulus annos Dardaniusque senex medii bellare togata strage fori. stupuere patres temptamina tanta conatusque tuos, nec te reus ipse timebat. par vigor et membris, promptaeque ad fortia vires sufficiunt animo atque ingentia iussa sequuntur ipse ego te nuper Tiberino in litore vidi, qua Tyrrhena vadis Laurentibus aestuat unda, tendentem cursus vexantemque ilia nuda calce ferocis equi, vultu dextraque minacem: —si qua fides dictis, stupui armatumque Gaetulo sic pulcher equo Troianaque quassans tela novercales ibat venator in agros Ascanius miseramque patri flagrabat Elissam; Troilus haud aliter gyro leviore minantes eludebat equos aut quem de turribus altis Arcadas Ogygio versantem in pulvere metas spectabant Tyriae non torvo lumine matres. Ergo age iam certaque dat votis hilaris vestigia frater— surge animo et fortes castrorum concipe curas, monstrabunt acies Mavors Actaeaque virgo, flectere Castor equos, umeris quatere arma Quirinus, qui tibi tam tenero permisit plaudere collo nubigenas clipeos intactaque caedibus arma. Quasnam igitur terras, quem Caesaris ibis in orbem? Arctoosne amnes et Rheni fracta natabis flumina an aestiferis Libyae sudabis in arvis? an iuga Pannoniae mutatoresque domorum Sauromatas quaties? an te septenus habebit Hister et umbroso circumflua coniuge Peuce? an Solymum cinerem palmetaque capta subibis non sibi felices silvas portentis Idymes? quod si te magno tellus frenata parenti accipiat, quantum ferus exsultabit Araxes! quanta Caledonios attollet gloria campos! cum tibi longaevus referet trucis incola terrae: ‘hic suetus dare iura parens, hoc caespite turmas adfari; late —aspicis?—ille dedit cinxitque haec moenia fossa; belligeris haec dona deis, haec tela dicavit —cernis adhuc titulos—; hunc ipse vocantibus armis induit, hunc regi rapuit thoraca Britanno.’ qualiter in Teucros victricia bella paranti ignotum Pyrrho Phoenix narrabat Achillem. Felix, qui viridi fidens, Optate, iuventa durabis quaecumque vias vallumque subibis, forsan et ipse latus—sic numina principis adsint— cinctus et unanimi comes indefessus amici, quo Pylades ex more pius, quo Dardana gessit bella Menoetiades. quippe haec concordia vobis, hic amor est duretque precor! nos fortior aetas iam fugit; hinc votis animum precibusque iuvabo, et mihi! sed questus solitos si forte ciebo et mea Romulei venient ad carmina patres, tu deeris. Crispine, mihi, cuneosque per omnes te meus absentem circumspectabit Achilles, sed venies melior—vatum non irrita currunt omina—. quique aquilas tibi nunc et castra recludit, idem omnes perferre gradus cingique fascibus et patrias dabit insedisse curules. Sed quis ab excelsis Troianae collibus Albae, unde suae iuxta prospectat moenia Romae proximus ille deus, Fama velocior intrat nuntius atque tuos implet, Crispine, penates? dicebam certe: vatum non irrita currunt auguria, en! ingens reserat tibi limen honorum Caesar et Ausonii committit munia ferri. vade, felix, qui magno iam nunc sub praeside iuras cuique sacer primum tradit Germanicus ensem! non minus hoc, fortis quam si tibi panderet ipse Bellipotens aquilas torvaque induceret ora casside, vade alacer maioraque disce mereri!