Ipse malas vires et lamentabile carmen Elysio de fonte mihi pulsumque sinistrae da. genitor praedoete, lyrae. neque enim antra moveri Delia nec solitam fas est impellere Cirrham te sine. Corycia quicquid modo Phoebus in umbra, quicquid ab Ismariis monstrabat collibus Euhan, dedidici. fugere meos Parnasia crines vellera, funestamque hederis inrepere taxum extimui trepidamque—nefas!—arescere laurum. certe ego, magnanimum qui facta attollere regum ibam altum spirans Martemque aequare canendo. quis sterili mea corda situ. quis Apolline merso frigida damnatae praeduxit nubila menti? stant circum attonitae vatem et nil dulce sonantes nec digitis nec voce deae. dux ipsa silenti fulta caput cithara, qualis post Orphea raptum astitit, Hebre, tibi, cernens iam surda ferarum agmina et immotos sublato carmine lucos. At tu seu membris emissus in ardua tendens fulgentesque plagas rerumque elementa recenses, quis deus, unde ignes, quae ducat semita solem, quae minuat Phoeben quaeque integrare latentem causa queat, notique modos extendis Arati, seu tu Lethaei secreto in gramine campi concilia heroum iuxta manesque beatos. Maeonium Ascraeumque senem, non segnior umbra accolis alternumque sonas et carmina misces: da vocem magno, pater, ingeniumque dolori, nam me ter relegens caelo Luna videt residem nullaque Heliconide tristes solantem curas; tuus ut mihi vultibus ignis inrubuit cineremque oculis umentibus hausi, vilis honos studiis, vix haec in munera solvo primum animum, tacitisque situm depellere curis nunc etiam labente manu nec lumine sicco ordior adclinis tumulo, quo molle quiescis iugera nostra tenens, ubi post Aeneia fata stellatus Latiis ingessit montibus Albam Ascanius, Phrygio dum pingues sanguine campos odit et infaustae regnum dotale novercae. hic ego te—nam Sicanii non mitius halat aura croci, dites nec si tibi rara Sabaei cinnama, odoratas nec Arabs decerpsit aristas— inferiis cumulande sacris, te Pierio; sume o gemitus et vulnera nati et lacrimas, rari quas umquam habuere parentes. atque utinam fortuna mihi, dare manibus aras, par templis opus, aeriamque educere molem, Cyclopum scopulos ultra atque audacia saxa Pyramidum, et magno tumulum praetexere luco! illic et Siculi superassem dona sepulcri et Nemees lucum et Pelopis solemnia trunci. illic Oebalio non finderet aera disco Graiorum vis nuda sudor equum aut putri sonitum daret ungula fossa; sed Phoebi simplex chorus, et frondentia vatum praemia laudato, genitor, tibi rite ligarem. ipse madens oculis, umbrarum animaeque sacerdos, praecinerem gemitum, cui te nec Cerberus omni ore nec Orpheae quirent avertere leges. atque ibi me fors et magniloquo non posthabuisset Homero, tenderet et torvo pietas aequare Maroni. Cur magis incessat superos et aena sororum stamina, quae tepido genetrix super aggere nati orba sedet vel quae primaevi coniugis ignem aspicit obstantesque manus turbamque tenentem vincit in ardentem, liceat, moritura maior et his forsan superos et Tartara pulsem invidia: externis etiam miserabile visu funus eat. nec fatorum et viridi, genitor, ceu raptus ab aevo Tartara dura subis. nec enim Marathonia virgo parcius exstinctum saevorum crimine agrestum fleverit Icarium, Phrygia quam turre cadentem Astyanacta parens, laqueo quin illa supremo inclusit gemitus: at te post funera magni Hectoris Haemonio pudor est servisse marito. Non ego, quas fati certus sibi morte canora inferias praemittit olor nec rupe quod atra Tyrrhenae volucres nautis praedulce minantur, in patrios adhibebo rogos: non murmure trunco quod gemit et durae queritur Philomela sorori: nota nimis vati. quis non in funere cunctos Heliadum ramos lacrimosaque germina dixit et Phrygium silicem atque ausum contraria Phoebo carmina nec fida te Pietas oblita virum revocataque caelo Iustitia et gemina plangat Facundia lingua et Pallas doctique cohors Heliconia Phoebi, quis labor Aonios seno pede ducere cantus et quibus Arcadia carmen testudine mensis cura lyrae ardua septena numerat Sapientia fama, qui furias regumque domos aversaque caelo sidera terrifico super intonuere cothurno, et quis lasciva vires tenuare Thalia dulce vel heroos gressu truncare tenores. omnia namque animo complexus et omnibus auctor qua fandi vis lata patet, sive orsa libebat Aoniis vincire modis seu voce soluta spargere et effreno nimbos aequare profatu. Exsere semirutos subito de pulvere vultus, Parthenope, crinemque adflato monte sepultum pone super tumulos et magni funus alumni, quo non Munichiae doctaque Cyrene Sparteve animosa creavit. si tu stirpe vacans famaeque nil gentile tenens, illo te eive probabas Graiam atque Euboico maiorum sanguine duci. ille cum stata laudato caneret quinquennia versu ora supergressus Pylii senis Dulichii specieque comam subnexus utraque. non tibi deformes obscuri sanguinis ortus nec sine luce genus (quamquam fortuna parentum artior expensis ponere purpureos Infantia legit stirpis honore datos et nobile pectoris aurum. protinus exorto dextrum risere sorores Aonides, puerique chelyn summisit et ora imbuit amne sacro iam tum mihi blandus Apollo. nec simplex patriae decus, et natalis origo pendet ab te de gente suum Latiis ascita colonis Graia refert Hyele, excidit et mediis miser evigilavit in undis; maior at inde suum longo probat ordine vitae Parthenope diripiunt cunctaeque probant; non omnibus ille verus, alit victos immanis gloria falsi. atque ibi dum profers annos vitamque sanitas, protinus ad patrii raperis certamina lustri vix implenda viris, laudum festinus et audax ingenii, stupuit primaeva ad carmina plebes Euboea et natis te monstravere parentes. inde frequens pugnae nulloque ingloria sacro vox tua: non totiens victorem Castora gyro nec fratrem caestu virides plausere sin praemia nunc ramis Phoebi nunc gramine Lernae nunc Athamantea protectum tempora pinu, cum totiens lassata tamen nusquam avia frondes abstulit aut alium tetigit Victoria crinem? Hinc tibi vota patrum credi generosaque pubes te monitore regi, mores et faeta priorum discere, quis casus Troiae, quam tardus Ulixes, quantus equos pugnasque virum decurrere versu Maeonides quantumque pios ditarit agrestes Aseraeus Siculusque senex, qua lege recurrat Pindarieae vox flexa lyrae volucrumque precator Ibyeus Stesichorusque ferox saltusque ingressa viriles non formidata temeraria Leueade quosque alios dignata chelys. tu pandere doctus carmina Battiadae latebrasque Lycophronis arti Sophronaque implicitum tenuisque arcana Corinnae. sed quid parva loquor? tu par adsuetus Homero ferre iugum senosque pedes aequare solutis versibus et numquam passu breviore relinqui, quid mirum, patria si te petiere relicta, quos Lucanus ager, rigidi quos iugera Dauni, quos Veneri plorata domus neglectaque tellus Alcidae vel quos e vertice Surrentino mittit Tyrrheni speculatrix virgo profundi, quos propiore sinu lituo remoque notatus collis et Ausonii pridem laris hospita Cyme quosque Dicarchei portus Baianaque mittunt litora, qua mediis alte permixtus ignis aquis et operta domos incendia servant? sic ad Avernales scopulos et opaca Sibyllae antra rogaturae veniebant undique gentes; illa minas divum Parcarumque acta canebat quamvis decepto vates non irrita Phoebo. mox et Romuleam stirpem proceresque futuros instruis inque patrum vestigia ducere perstas. sub te Dardanius facis explorator opertae, qui Diomedei celat penetralia furti, crevit et inde sacrum didicit puer; arma probator monstrasti Saliis auguribus; cui Chalcidicum fas volvere carmen, cur Phrygii lateat coma flaminis, et tua multum verbera succincti formidavere Luperci. Et nunc ex illo forsan grege gentibus alter iura dat Eois, alter compescit Hiberas, alter Achaemenium secludit Zeugmate Persen, hi dites Asiae populos, hi Pontica frenant, hi fora pacificis emendant fascibus, illi castra pia statione tenent: tu laudis origo. non tibi certassent iuvenilia fingere corda Nestor et indomiti Phoenix moderator alumni quique tubas acres lituosque audire volentem Aeciden alio frangebat carmine Chiron. Talia dum celebras, subitam civilis Erinys Tarpeio de monte facem Phlegraeaque movit proelia, sacrilegis lucent Capitolia taedis, et Senonum furias Latiae sumpsere cohortes, vix requies flammae necdum rogus ille deorum siderat, excisis cum tu solacia templis impiger et multum facibus velocior ipsis conciliis ore pio captivaque fulmina defies, mirantur Latii proceres ultorque deorum Caesar, et e medio divum pater annuit igni. iamque et flere pio Vesuvina incendia cantu mens erat et gemitum patriis impendere damnis, cum pater exemptum terris ad sidera montem sustulit et late miseras deiecit in urbes. Me quoque vocales lucos Boeotaque pulsantem, cum stirpe tua descendere dixi, admisere deae: nec enim mihi sidera tantum aequoraque et terras, quae mos debere parenti, sed decus hoc quodcumque lyrae primusque dedisti non vulgare loqui et famam sperare sepulcro. qualis cras. Latios quotiens ego carmine patres mulcerem felixque tui spectator adesses muneris! heu quali confusus gaudia fletu vota piosque metus inter laetumque pudorem! quam tuus ille dies. quam non mihi gloria maior! talis Olympiaca iuvenem cum spectat harena qui genuit, plus ipse ferit, plus corde sub alto caeditur; attendunt cunei, spectatur Achaeis ille magis, crebro dum lumina pulveris haustu obruit et prensa vovet exspirare corona. ei mihi quod tantum patrias ego vertice frondes solaque Chalcidicae Cerealia dona coronae te sub teste tuli! qualem te Dardanus Albae vix cepisset ager, si per me serta tulisses Caesarea donata manu! quod subdere robur illa dies, quantum potuit dempsisse senectae! nam quod me mixta quercus non pressit oliva, et fugit speratus honos: quam invia Thebais urgebat priscorum exordia vatum; tu cantus stimulare meos, tu pandere facta heroum bellique modos positusque locorum monstrabas. labat incerto mihi limite cursus te sine et orbatae caligant vela carinae. nec solum larga memet pietate fovebas: talis et in thalamos, una tibi cognita taeda conubia, unus amor. certe seiungere matrem iam gelidis nequeo bustis: te sentit habetque, te videt et tumulos ortuque obituque salutat, ut Pharios aliae ficta pietate dolores Mygdoniosque colunt et non sua funera plorant. Quid referam expositos servato pondere mores? quae pietas, quam vile lucrum, quae cura pudoris, quantus amor recti? rursumque, ubi dulce remitti, gratia quae dictis? animo quam nulla senectus? his tibi pro meritis famam laudesque benignas iudex concessit, raperis. genitor, non indigus aevi, non nimius, trinisque decem quinquennia lustris iuncta ferens, sed me pietas numerare dolorque non sinit, o Pylias aevi transcendere metas et Teucros aequare senes, o digne videre me similem! sed nec leti tibi ianua tristis: quippe leves causae, nec segnis labe senili exitus instanti praemisit membra sepulcro, sed te torpor iners et mors imitata quietem explicuit falsoque tulit sub Tartara somno, quos ego tunc gemitus.—comitum manus anxia vidit, vidit et exemplum genetrix gavisaque novit— quae lamenta tuli! veniam concedite, manes, fas dixisse, pater: non tu mihi plura dedisses. felix ille patrem vacuis circumdedit ulnis: vellet et Elysia quamvis in sede locatum abripere et Danaas iterum portare per umbras; temptantem et vivos molitum in Tartara gressus detulit infernae vates longaeva Dianae; sic chelyn Odrysiam pigro transmisit Averno causa minor, sic Thessalicis Admetus in oris: si lux cur nihil exoret, genitor, chelys aut tua manes aut mea? fas mihi sic patrios contingere vultus, fas iunxisse manus, et lex quaecumque sequatur. At vos, umbrarum reges Ennaeaque si laudanda precor, taedas auferte comasque Eumenidum; nullo sonet asper ianitor ore, Centauros Hydraeque greges Scyllaeaque monstra aversae celent valles, umbramque senilem invitet ripis, discussa plebe, supremus vector et in media componat molliter alga. ite, pii manes Graiumque examina vatum, inlustremque animam Lethaeis spargite sertis et monstrate nemus, quo nulla inrupit Erinys. in quo falsa dies caeloque simillimus aer. inde tamen venias, melior qua porta malignum cornea vincit ebur, somnique in imagine monstra, quae solitus, sic sacra Numae ritusque colendos mitis Aricino dictabat nympha sub antro, Scipio sic plenos Latio Iove ducere somnos creditur Ausoniis, sic