Nondum cuncta polo vigil inclinaverat astra ortus et instantem cornu tenuiore videbat Luna diem, trepidas ubi iam Tithonia nubes discutit ac reduci magnum parat aethera Phoebo: agmina iam raris Dircaea penatibus errant, noctis questa moras; quamvis tunc otia tandem et primus post bella sopor, tamen aegra quietem pax fugat et saevi meminit victoria belli, vix primo proferre gradum et munimina valli solvere, vix totas reserare audacia portas; stant veteres ante ora metus campique vacantis horror: ut adsiduo iactatis aequore tellus prima labat, sic attoniti nil comminus ire mirantur fusasque putant adsurgere turmas, sic ubi perspicuae scandentem limina turris Idaliae volucres fulvum aspexere draconem, intus agunt natos et feta cubilia vallant unguibus imbellesque citant ad proelia pinnas; mox ruerit licet ille retro, tamen aera nudum candida turba timet, tandemque ingressa volatus horret et a mediis etiamnum respicit astris. Itur in exsanguem populum bellique iacentis relliquias, quacumque exegere duces; hi tela, hi corpora, at illi caesorum tantum ora vident alienaque iuxta pectora; pars currus deflent viduisque loquuntur, hoc solum quia restat, equis; pars oscula Agunt vulneribus magnis et de virtute queruntur., frigida digeritur strages: patuere recisae cum capulis hastisque manus mediisque sagittae luminibus stantes; multis vestigia caedis nulla, ruunt planctu pendente et ubique parato, at circum informes truncos miserabile surgit certamen, qui iusta ferant, qui funera ducant. saepe etiam hostiles — lusit Fortuna parumper — decepti flevere viros; nec certa facultas noscere, quem miseri vitent calcentve cruorem, at quibus est inlaesa domus vacuique doloris, aut deserta vagi Danaum tentoria lustrant immittuntque faces, aut — quae post bella facultas 3 — quaerunt, dispersus iaceat quo pulvere Tydeus, an rapti pateat specus auguris, aut ubi divum hostis, an aetheriae vivant per membra favillae. iam lacrimis exempta dies, nec serus abegit vesper: amant miseri lamenta malisque fruuntur. nec subiere domos, sed circum funera pernox turba sedet, vicibusque datis alterna gementes igne feras planctuque fugant; nec dulcibus astris victa, nec adsiduo coierunt lumina fletu, tertius Aurorae pugnabat Lucifer, et iam montibus orbatis, lucorum gloria, magnae Teumesi venere trabes et amica Cithaeron silva rogis; ardent excisae viscera gentis molibus exstructis: supremo munere gaudent Ogygii manes; queritur miserabile Graium nuda cohors vetitumque gemens circumvolat ignem, accipit et saevi manes Eteoclis iniquos haudquaquam regalis honos, Argivus haberi frater iussus adhuc atque exsul At non plebeio fumare Menoecea busto rex genitor Thebaeque sinunt, nec robora vilem struxerunt de more rogum; sed bellicus agger curribus et clipeis Graiorumque omnibus armis sternitur; hostiles super ipse, ut victor, acervos, pacifera lauro crinem vittisque decorus accubat: haud aliter, quam cum poscentibus astris laetus in accensa iacuit Tirynthius Oeta. spirantes super inferias captiva Pelasgum corpora frenatosque pater, solacia forti bellorum, mactabat equos; his arduus ignis palpitat, et gemitus tandem erupere paterni: ‘o nisi magnanimae nimius te laudis inisset ardor, Echionios mecum venerande penates atque ultra recture puer, venientia qui nunc gaudia et ingratum regni mihi munus acerbas! tu superum convexa licet coetusque perenni — credo equidem — virtute colas, mihi flebile semper numen eris: ponant aras excelsaque Thebae templa dicent; uni fas sit lugere parenti, et nunc heu quae digna tibi sollemnia quasve largiar exsequias? nec si fatale potestas Argos et impulsas cineri miscere Mycenas, meque super, cui vita — nefas! — et sanguine nati partus honos, eademne dies, eadem impia bella te, puer, et diros misere in Tartara fratres? et nunc Oedipodi par est fortuna doloris ac mihi? quam similes gemimus, bone Iuppiter, umbras! accipe, nate, tui nova libamenta triumphi, accipe et hoc regimen dextrae frontisque superbae vincula, quae patri minimum laetanda regem te, regem tristes Eteocleos umbrae aspiciant.’ simul haec dicens crinemque manumque destruit, accensaque iterat violentius ira: ‘ saevum agedum immitemque vocent, si funera Lernae tecum ardere veto; longos utinam addere sensus corporibus caeloque animas Ereboque nocentes pellere fas, ipsumque feras, ipsum unca volucrum ora sequi atque artus regum ei mihi, quod positos humus alma diesque resolvet. quare iterum repetens iterumque edico: suprema ne quis ope et flammis ausit iuvisse Pelasgos; aut nece facta luet numeroque explebit adempta corpora; per superos magnumque Menoecea iuro.’ dixit, et abreptum comites in tecta ferebant. Flebilis interea vacuis comitatus ab Argis — fama trahit miseras — orbae viduaeque ruebant Inachides ceu capta manus; sua volnera cuique, par habitus cunctis, deiecti in pectora crines accinctique sinus; manant lacera ora cruentis unguibus, et molles planctu crevere lacerti. prima per attonitas nigrae regina catervae, tristibus inlabens familiis iterumque resurgens, quaerit inops Argia vias; non regia cordi, non pater: una fides, unum Polynicis amati nomen in ore sedet; Dircen infaustaque Cadmi moenia posthabitis velit incoluisse Mycenis. proxima Lernaeo Calydonidas agmine mixtas Tydeos exsequiis trahit haud cessura sorori Deipyle; scelus illa quidem morsusque profanos audierat miseranda viri, sed cuncta iacenti infelix ignoscit amor. post aspera visu, ac deflenda tamen, digno plangore Nealce Hippomedonta ciens, vatis mox impia coniunx heu vacuos positura rogos. postrema gementum agmina Maenaliae ducit comes orba Dianae, et gravis Euadne: dolet haec queriturque labores audacis pueri, magni memor illa mariti it torvum lacrimans summisque irascitur astris. illas et lucis Hecate speculata Lycaeis prosequitur gemitu, duplexque ad litus euntes planxit ab Isthmiaco genetrix Thebana sepulcro, noctivagumque gregem, quamvis sibi luget, Eleusin flevit et arcanos errantibus extulit ignes, ipsa per aversos ducit Saturnia calles occultatque vias, ne plebs congressa suorum ire vetet pereatque ingentis gloria coepti, nec non functa ducum refovendi corpora curam Iris habet, putresque arcanis roribus artus ambrosiaeque rigat sucis, ut longius obstent exspectentque rogum et flammas non ante fatiscant. Squalidus ecce genas et inani vulnere pallens Ornytus — hic socio desertus ab agmine, tardat plaga recens — timido secreta per avia furto debile carpit iter fractaeque innititur hastae, isque ubi mota novo stupuit loca sola tumultu femineumque gregem, quae iam super agmina Lernae sola videt, non ille viam causasve requirit, quippe patent, maesto sed sic prior occupat ore: ‘quo, miserae, quo fertis iter? funusne peremptis speratis cineremque viris? stat pervigil illic umbrarum custos inhumataque corpora regi adnumerat. nusquam lacrimae, procul usque fugati accessus hominum: solis avibusque ferisque ire licet, vestrisne Creon dabit aequus honorem luctibus? immitis citius Busiridos aras Odrysiique famem stabuli Siculosque licebit exorare deos; rapiet fortasse precantes, si mens nota mihi, nec coniugialia supra funera, sed caris longe mactabit ab umbris. quin fugitis, dum tuta via est, Lernamque reversae nomina, quod superest, vacuis datis orba sepulcris absentesque animas ad inania busta vocatis? aut vos Cecropiam — prope namque et Thesea fama est Thermodontiaco laetum remeare triumpho — imploratis opem? bello cogendus et armis in mores hominemque Creon.’ sic fatus, at illis horruerunt lacrimae, stupuitque immanis eundi impetus, atque uno voltus pallore gelati. non secus adflavit molles si quando iuvencas tigridis Hyrcanae ieiunum murmur, et ipse auditu turbatus ager, timor omnibus ingens, quae placeat, quos illa fames escendat in armos. Continuo discors vario sententia motu scinditur: his Thebas tumidumque ambire Creonta, his placet Actaeae si quid clementia gentis adnuat; extremum curarum ac turpe reverti, hic non femineae subitum virtutis amorem colligit Argia, sexuque immane relicto tractat opus: placet — egregii spes dura pericli! — comminus infandi leges accedere regni, quo Rhodopes non ulla nurus nec alumna nivosi Phasidis innuptis vallata cohortibus iret. tunc movet arte dolum, quo semet ab agmine fido degreget, immitesque deos regemque cruentum contemptrix animae et magno temeraria luctu provocet; hortantur pietas ignesque pudici. ipse etiam ante oculos omni manifestus in actu, nunc hospes miserae, primas nunc sponsus ad aras, nunc mitis coniunx, nunc iam sub casside torva maestus in amplexu multumque a limine summo respiciens: sed nulla animo versatur imago crebrior, Aonii quam quae de sanguine campi nuda venit poscitque rogos. his anxia mentem aegrescit furiis et. qui castissimus ardor, funus amat: tunc ad comites conversa Pelasgas: vos, ait, ‘Actaeas acies Marathoniaque arma dicite, adspiretque pio Fortuna labori: me sinite Ogygias, tantae quae sola ruinae causa fui, penetrare domos et fulmina regni prima pati; nec surda ferae pulsabimus urbis limina: sunt illic soceri mihi suntque sorores coniugis, et Thebas haud ignoranda subibo. ne tantum revocate gradus: illo impetus ingens auguriumque animi.’ nec plura, unumque Menoeten — olim hic virginei custos monitorque pudoris — eligit et, quamquam rudis atque ignara locorum, praecipites gressus, qua venerat Ornytus, aufert. atque ubi visa procul socias liquisse malorum, ‘anne,’ ait, ‘hostiles ego te tabente — heu dolor! — exspectem, quaenam sententia lenti Theseos? an bello proceres, an dexter haruspex adnuat? interea funus decrescit. et uncis alitibus non hos potius supponimus artus? et nunc me duram, si quis tibi sensus ad umbras, me tardam Stygiis quereris, fidissime, divis. heu si nudus adhuc, heu si iam forte sepultus: nostrum utrumque nefas; adeo vis nulla dolenti, Mors nusquam saevusve Ornyte!’ sic dicens magno Megareia praeceps arva rapit passu, demonstrat proxima quisque obvius horrescitque habitus miseramque veretur. vadit atrox visu, nil corde nec aure et nimiis confisa nocte velut Phrygia cum lamentata resultant Dindyma, pinigeri rapitur Simoentis ad amnem dux vesana chori, cuius dea sanguine lecto ipsa dedit ferrum et vittata fronde notavit. Iam pater Hesperio flagrantem gurgite currum abdiderat Titan, aliis rediturus ab undis, cum tamen illa gravem luctu fallente laborem nescit abisse diem: nec caligantibus arvis ferretur, nec lapsurasque trabes nemorumque arcana, sereno nigra die, caecisque incisa novalia fossis, per fluvios secura vadi somnosque ferarum praeter et horrendas infesta cubilia monstris, tantum animi luctusque valent! pudet ire Menoeten tardius, invalidaeque gradum miratur alumnae, quas non illa domos pecudumque hominumque molesto pulsavit gemitu! quotiens amissus eunti limes, et errantem comitis solacia flammae destituunt gelidaequa facem vicere tenebrae! iamque supinantur fessis lateque fatiscunt Penthei devexa iugi, cum pectore anhelo iam prope deficiens sic incipit orsa Menoetes: ‘haud procul, exacti si spes non blanda laboris, Ogygias, Argia, domos et egena sepulcri busta iacere reor; grave comminus aestuat aer sordidus, et magnae redeunt per inane volucres, haec illa est crudelis humus, nec moenia longe. cernis, ut ingentes murorum porrigat umbras campus, et e speculis moriens intermicet ignis? moenia sunt iuxta; modo nox magis ipsa tacebat, solaque nigrantes laxabant astra tenebras.’ horruit Argia, dextramque ad moenia tendens: ‘urbs optata prius, nunc tecta hostilia Thebae, et tamen, inlaesas si reddis coniugis umbras, sic quoque dulce solum, cernis, quo praedita cultu, qua stipata manu, iuxta tua limina primum Oedipodis magni venio nurus? improba non sunt vota: rogos hospes planctumque et funera posco, illum, oro, extorrem regni belloque fugatum, illum, quem solio non es dignata paterno, redde mihi! tuque, oro, veni, si manibus ulla effigies errantque animae post membra solutae, tu mihi pande vias, tuaque ipse ad funera deduc, si merui!’ dixit, tectumque adgressa propinquae pastorale casae reficit spiramina fessi ignis, et horrendos inrumpit turbida campos, qualis ab Aetnaeis accensa lampade saxis orba Ceres magnae variabat imagine flammae Ausonium Siculumque latus, vestigia nigri raptoris vastosque legens in pulvere sulcos; illius insanis ululatibus ipse remugit Enceladus ruptoque vias inluminat igni: Persephonen amnes silvae freta nubila clamant, Persephonen tantum Stygii tacet aula mariti. Admonet adtonitam fidus meminisse Creontis altor et occulto submittere lampada furto, regina Argolicas modo formidata per urbes, votum immane procis spesque augustissima gentis, nocte sub infesta, nullo duce et hoste propinquo, sola per offensus armorum et lubrica tabo gramina, non tenebras, non circumfusa tremiscens concilia umbrarum atque animas sua membra gementes saepe gradu caeco ferrum calcataque tela dissimulat, solusque labor vitasse iacentes, dum funus putat omne suum, visuque sagaci rimatur positos et corpora prona supinat incumbens, queriturque parum lucentibus astris. Forte soporiferas caeli secreta per umbras Iuno, sinu magni semet furata mariti, Theseos ad muros, ut Pallada flecteret, ibat, supplicibusque piis faciles aperiret Athenas, atque ubi per campos errore fatiscere vano immeritam Argian supero respexit ab axe, indoluit visu, et lunaribus obvia bigis advertit vultum ‘da mihi poscenti munus breve, Cynthia, si quis est Iunonis honos 2; certe Iovis improba iussu ter noctem Herculeam — veteres sed mitto querellas: en locus officio, cultrix placitissima Inachis Argia cernis qua nocte vagetur nec reperire virum densis queat aegra tenebris? et tibi nimbosum languet iubar: exsere quaeso cornua, et adsueto propior premat orbita terras, hunc quoque, qui curru madidas tibi pronus habenas ducit, in Aonios vigiles demitte Soporem.’ vix ea, cum scissis magnum dea nubibus orbem protulit; expavere umbrae, fulgorque recisus sideribus; vix ipsa tulit Saturnia flammas. Primum per campos infuso lumine pallam coniugis ipsa suos noscit miseranda labores, quamquam texta latent suffusaque sanguine maeret purpura; dumque deos vocat et de funere caro hoc superesse putat, videt ipsum in pulvere paene calcatum. fugere animus visusque sonusque, inclusitque dolor lacrimas; tum corpore toto sternitur in voltus animamque per oscula quaerit absentem, pressumque comis ac veste cruorem servatura legit, mox tandem voce reversa: ‘hunc ego te, coniunx, ad debita regna profectum ductorem belli generumque potentis Adrasti aspicio, talisque tuis occurro triumphis? huc adtolle genas defectaque lumina: venit ad Thebas Argia tuas; age, moenibus indue et patrios ostende lares et mutua redde hospitia, heu quid ago? proiectus caespite nudo hoc patriae telluris habes, quae iurgia? certe imperium non frater habet, nullasne tuorum movisti lacrimas? ubi mater, ubi inclyta fama Antigone? mihi nempe iaces, mihi victus es uni! dicebam: quo tendis iter? quid sceptra negata poscis? habes Argos, soceri regnabis in aula; hic tibi longus honos, hic indivisa potestas. quid queror? ipsa dedi bellum maestumque rogavi ipsa patrem, ut talem nunc te complexa tenerem, sed bene habet, superi, gratum est, Fortuna; peracta spes longinqua viae: totos invenimus artus, ei mihi, sed quanto descendit vulnus hiatu! hoc frater? qua parte, precor, iacet ille nefandus praedator? vincam volucres — sit adire potestas — excludamque feras; an habet funestus et ignes? sed nec te flammis inopem tua terra videbit: ardebis lacrimasque feres, quas ferre negatum regibus, aeternumque tuo famulata sepulcro durabit deserta fides, festisque dolorum natus erit, parvoque torum Polynice fovebo.’ Ecce alios gemitus aliamque ad busta ferebat Antigone miseranda facem, vix nacta petitos moenibus egressus; illam nam tempore in omni adtendunt vigiles et rex iubet ipse teneri, contractaeque vices et crebrior excubat ignis, ergo deis fratrique moras excusat et amens, ut paulum immisso cessit statio horrida somno, erumpit muris: fremitu quo territat agros virginis ira leae, rabies cui libera tandem et primus sine matre furor, nec longa morata est, quippe trucem campum et, positus quo pulvere frater, noverat: atque illam contra videt ire Menoetes, cui vacat, et carae gemitus compescit alumnae, cum tamen erectas extremus virginis aures accessit sonus, utque atra sub veste comisque squalentem et crasso foedatam sanguine vultus astrorum radiis et utraque a lampade vidit: cuius, ait, ‘manes, aut quae temeraria quaeris nocte mea?’ nihil illa diu, sed in ora mariti deicit inque suos pariter velamina vultus, capta metu subito paulumque oblita doloris, hoc magis increpitans suspecta silentia perstat Antigone, comitemque premens ipsamque; sed ambo deficiunt fixique silent, tandem ora retexit Argia, corpusque tamen complexa profatur: ‘si quid in hoc veteri bellorum sanguine mecum quaesitura venis, si tu quoque dura Creontis iussa times, possum tibi me confisa fateri, si misera es — certe lacrimas lamentaque cerno — , iunge, age, iunge fidem: proles ego regia Adrasti — ei mihi! num quis adest? — cari Polynicis ad ignes, etsi regna vetant — .’ stupuit Cadmeia virgo intremuitque simul, dicentemque occupat ultro: ‘mene igitur sociam — pro fors ignara! — malorum, mene times? mea membra tenes, mea funera plangis. cedo, tene, pudet heu! pietas ignava sororis! haec prior — !’ hic pariter lapsae iunctoque per ipsum amplexu miscent avidae lacrimasque comasque, partitaeque artus redeunt alterna gementes ad vultum et cara vicibus cervice fruuntur. dumque modo haec fratrem memorat, nunc illa maritum, mutuaque exorsae Thebas Argosque renarrant, longius Argia miseros reminiscitur actus: ‘per tibi furtivi sacrum commune doloris, per socios manes et conscia sidera iuro: non hic amissos, quamquam vagus exsul, honores, non gentile solum, carae non pectora matris, te cupiit unam noctesque diesque locutus Antigonen; ego cura minor facilisque relinqui. tu tamen ex celsa sublimem forsitan arce ante nefas Grais dantem vexilla maniplis vidisti, teque ille acie respexit ab ipsa ense salutatam et nutantis vertice coni: nos procul, extremas sed quis deus egit in iras? nil vestrae valuere preces? tibine iste negavit oranti?’ causas ac tristia reddere fata coeperat Antigone; fidus comes admonet ambas: ‘heia agite inceptum potius! iam sidera pallent vicino turbata die, perferte laborem, tempus erit lacrimis, accenso flebitis igne.’ Haud procul Ismeni monstrabant murmura ripas, qua turbatus adhuc et sanguine decolor ibat. huc laceros artus socio conamine portant invalidae, iungitque comes non fortior ulnas. sic Hyperionium tepido Phaethonta sorores fumantem lavere Pado; vixdum ille sepulcro conditus, et flentes stabant ad flumina silvae. ut sanies purgata vado membrisque reversus mortis honos, ignem miserae post ultima quaerunt oscula; sed gelidae circum exanimesque favillae putribus in foveis, atque omnia busta quiescunt. stabat adhuc seu forte rogus, seu numine divum, cui torrere datum saevos Eteocleos artus, sive locum monstris iterum Fortuna parabat, seu dissensuros servaverat Eumenis ignes, hic tenuem nigris etiamnum advivere lucem roboribus pariter cupidae videre, simulque flebile gavisae; nec adhuc, quae busta, repertum, sed placidus quemcumque admittat cineris consortem et misceat umbras. Ecce iterum fratres: primos ut contigit artus ignis edax, tremuere rogi et novus advena busto pellitur; exundant diviso vertice flammae alternosque apices abrupta luce coruscant. pallidus Eumenidum veluti commiserit ignes Orcus, uterque minax globus et conatur uterque longius; ipsae etiam commoto pondere paulum secessere trabes, conclamat territa virgo: ‘occidimus, functasque manu stimulavimus iras. frater erat: quis enim accessus ferus hospitis umbrae pelleret? en clipei fragmen semiustaque nosco cingula, frater erat! cernisne, ut flamma recedat concurratque tamen? vivunt odia improba, vivunt, nil actum bello; miseri, sic, dum arma movetis, vicit nempe Creon! nusquam iam regna, quis ardor? cui furitis? sedate minas; tuque exsul ubique semper inops aequi, iam cede: hoc nupta precatur, hoc soror, aut saevos mediae veniemus in ignes.’ Vix ea, cum subitus campos tremor altaque tecta impulit adiuvitque rogi discordis hiatus, et vigilum turbata quies, quibus ipse malorum Angebat simulacra sopor: ruit dicet, omnem prospectum lustrans armata indagine miles, illos instantes senior timet unus; at ipsae ante rogum saevique palam sprevisse Creontis imperia et furtum claro plangore fatentur securae, quippe omne vident duxisse cadaver. ambitur saeva de morte animosaque leti spes furit: haec fratris rapuisse, haec coniugis artus contendunt vicibusque probant: ego corpus, ego ignes, me pietas, me duxit amor. deposcere saeva supplicia et dextras iuvat insertare catenis. nusquam illa alternis modo quae reverentia verbis, iram odiumque putes; tantus discordat utrimque clamor, et ad regem, qui deprendere, trahuntur. At procul Actaeis dextra iam Pallade muris Iuno Phoroneas inducit praevia matres attonitas, non ipsa minus, coetumque gementem conciliat populis et Actibus addit honorem. ipsa manu ramosque oleae vittasque precantes tradit, et obtenta submittere lumina palla et praeferre docet vacuas sine manibus urnas. omnis Erechtheis tecta viasque replent: unde hoc examen et una tot miserae? necdum causas novere malorum, iamque gemunt. dea conciliis se miscet utrisque cuncta docens, qua gente satae, quae funera plangant quidve petant; variis nec non adfatibus ipsae Ogygias leges immansuetumque Creonta multum et ubique fremunt. Geticae non plura queruntur hospitibus tectis trunco sermone volucres, cum duplices thalamos et iniquum Terea clamant. Urbe fuit media nulli concessa potentum ara deum; mitis posuit Clementia sedem, et miseri fecere sacram; sine supplice numquam illa novo, nulla damnavit vota repulsa, auditi quicumque rogant, noctesque diesque ire datum et solis numen placare querellis, parca superstitio: non turea flamma, nec altus accipitur sanguis: lacrimis altaria sudant, maestarumque super libamina secta comarum pendent et vestes mutata sorte relictae. mite nemus circa, cultuque insigne verendo vittatae laurus et supplicis arbor olivae. nulla autem effigies, nulli commissa metallo forma dei, mentes habitare et pectora gaudet, semper habet trepidos, semper locus horret egenis coetibus, ignotae tantum felicibus arae. fama est, defensos acie post busta paterni numinis Herculeos sedem fundasse nepotes, fama minor factis: ipsos nam credere dignum caelicolas, tellus quibus hospita semper Athenae, ceu leges hominemque novum ritusque sacrorum seminaque in vacuas hinc descendentia terras, sic sacrasse loco commune animantibus aegris confugium, unde procul starent iraeque minaeque regnaque, et a iustis Fortuna recederet aris. iam tunc innumerae norant altaria gentes: huc victi bellis patriaque a sede fugati, regnorumque inopes scelerumque errore nocentes conveniunt pacemque rogant; mox hospita sedes vicit et Oedipodae Furias et funus Olynthi texit et a misero matrem submovit Oreste. huc volgo monstrante locum manus anxia Lernae deveniunt, cedunt vix ibi, sedatis requierunt pectora curis: ceu patrio super alta grues Aquilone fugatae cum videre Pharon; tunc aethera latius implent, tunc hilari clangore sonant; iuvat orbe contempsisse nives et frigora solvere Nilo. Iamque domos patrias Scythicae post aspera gentis proelia laurigero subeuntem Thesea curru laetifici plausus missusque ad sidera vulgi clamor et emeritis hilaris tuba nuntiat armis, ante ducem spolia et, duri Mavortis imago, virginei currus cumulataque fercula cristis et tristes ducuntur equi truncaeque bipennes, quis nemora et solidam Maeotida caedere suetae, corytique leves portantur et ignea gemmis cingula et informes dominarum sanguine peltae. ipsae autem nondum trepidae sexumve fatentur, nec vulgare gemunt aspernanturque precari, et tantum innuptae quaerunt delubra Minervae, primus amor niveis victorem cernere vectum quadriiugis; nec non populos in semet agebat Hippolyte, iam blanda genas patiensque mariti foederis, hanc patriae ritus fregisse severos Atthides oblique secum mirantur operto murmure, quod nitidi crines, quod pectora palla tota latent, magnis quod barbara semet Athenis misceat atque hosti veniat paritura Paulum et ab insessis maestae Pelopeides aris promovere gradum seriemque et dona triumphi mirantur, victique animo rediere mariti, atque ubi tardavit currus et ab axe superbo explorat causas victor poscitque benigna aure preces, ausa ante alias Capaneia coniunx: ‘belliger Aegide, subitae cui maxima laudis semina de nostris aperit Fortuna ruinis, non externa genus, dirae nec conscia noxae turba sumus: domus Argos erat regesque mariti, non utinam et fortes! quid enim septena movere castra et Agenoreos opus emendare penates? nec querimur caesos: haec bellica iura vicesque armorum; sed non Siculis exorta sub antris monstra nec Ossaei bello cecidere bimembres. mitto genus clarosque patres: hominum, inclyte Theseu, sanguis erant, homines, eademque in sidera, eosdem sortitus animarum alimentaque vestra creati, quos vetat igne Creon Stygiaeque a limine portae, ceu sator Eumenidum aut Lethaei portitor amnis, submovet ac dubio caelique Erebique sub axe detinet, heu princeps Natura! ubi numina, ubi illest fulminis iniusti iaculator? ubi estis, Athenae? septima iam surgens trepidis Aurora iacentes aversatur equis; radios declinat et horret stelligeri iubar omne poli; iam comminus ipsae pabula dira ferae campumque odere volucres spirantem tabo et caelum ventosque gravantem. quantum etenim superesse rear? nuda ossa putremque verrere permittat saniem, properate, verendi Cecropidae; vos ista decet vindicta, priusquam Emathii Thracesque dolent, gens arsura rogis manesque habitura supremos, nam quis erit saevire modus? bellavimus, esto; sed cecidere odia et tristes mors obruit iras. tu quoque, ut egregios fama cognovimus actus, non trucibus monstris Sinin infandumque dedisti Cercyona, et saevum velles Scirona crematum. credo et Amazoniis Tanain fumasse sepulcris, unde haec arma refers,sed et hunc dignare triumphum, da terris unum caeloque Ereboque laborem, si patrium Marathona metu, si tecta levasti Cressia, nec fudit vanos anus hospita fletus, sic tibi non ullae socia sine Pallade pugnae, nec sacer invideat paribus Tirynthius actis, semper et in curru, semper te mater ovantem cernat, et invictae nil tale precentur Athenae.’ Dixerat; excipiunt cunctae tenduntque precantes cum clamore manus; rubuit Neptunius heros permotus lacrimis; iusta mox concitus ira exclamat: ‘quaenam ista novos induxit Erinys regnorum mores? non haec ego pectora liqui Graiorum abscedens, Scythiam Pontumque nivalem cum peterem; novus unde furor? victumne putasti Thesea, dire Creon? adsum, nec sanguine fessum crede; sitit meritos etiamnum haec hasta cruores. nulla mora est; verte hunc adeo, fidissime Phegeu, cornipedem, et Tyrias invectus protinus arces aut Danais edice rogos aut proelia Thebis.’ sic ait oblitus bellique viaeque laborum, hortaturque suos viresque instaurat anhelas: ut modo conubiis taurus saltuque recepto cum posuit pugnas, alio si forte remugit bellatore nemus, quamquam ora et colla cruento imbre madent,novus arma parat campumque lacessens dissimulat gemitus et vulnera pulvere celat. ipsa metus Libycos servatricemque Medusam pectoris incussa movit Tritonia parma, protinus erecti toto simul agmine Thebas respexere angues; necdum Atticus ire parabat miles, et infelix expavit classica Dirce. Continuo in pugnas haud solum accensa iuventus, qui modo Caucasei comites rediere triumphi: omnis ad arma rudes ager exstimulavit alumnos. conveniunt ultroque ducis vexilla sequuntur, qui gelidum Braurona viri, qui rura lacessunt Monychia et trepidis stabilem Piraeea nautis et nondum Eoo clarum Marathona triumpho, mittit in arma manus gentilibus hospita divis Icarii Celeique domus viridesque Melaenae, dives et Aegaleos nemorum Parnesque benignus vitibus et pinguis melior Lycabessos olivae, venit atrox Alaeus et olentis arator Hymetti, quaeque rudes thyrsos hederis vestistis, Acharnae. linquitur Eois longe speculabile proris Sunion, unde vagi casurum in nomina ponti Cressia decepit falso ratis Aegea velo. hos Salamin populos, illos Cerealis Eleusin horrida suspensis ad proelia misit aratris, et quos Callirhoe noviens errantibus undis implicat, et raptae qui conscius Orithyiae celavit ripis Geticos Elisos amores, ipse quoque in pugnas vacuatur collis, ubi ingens lis superum, dubiis donec nova surgeret arbor rupibus et longa refugum mare frangeret umbra, isset et Arctoas Cadmea ad moenia ducens Hippolyte turmas: retinet iam certa tumentis spes uteri, coniunxque rogat dimittere curas Martis et emeritas thalamo sacrare pharetras. Hos ubi velle acies et dulci gliscere ferro dux videt, utque piis raptim dent oscula natis amplexusque breves, curru sic fatur ab alto: ‘terrarum leges et mundi foedera mecum defensura cohors, dignas insumite mentes coeptibus: hac omnem divumque hominumque favor em Naturamque ducem coetusque silentis Averni stare palam est; illic Poenarum exercita Thebis agmina et anguicomae ducunt vexilla sorores, ite alacres tantaeque, precor, confidite causae.’ dixit, et emissa praeceps iter incohat hasta: qualis Hyperboreos ubi nubilus institit axes Iuppiter et prima tremefecit sidera bruma, rumpitur Aeolia et longam indignata quietem tollit hiemps animos ventosaque sibilat Arctos; tunc montes undaeque fremunt, tunc proelia caecis nubibus et tonitrus insanaque fulmina gaudent. Icta gemit tellus, virides gravis ungula campos mutat, et exspirat protritus ager, nec pulvere crasso armorum lux victa perit, sed in aethera longum frangitur, et mediis ardent in nubibus hastae. noctem adeo placidasque operi iunxere tenebras, certamenque immane viris, quo concita tendant agmina, quis visas proclamet ab aggere Thebas, cuius in Ogygio stet princeps lancea muro. at procul ingenti Neptunius agmina Theseus angustat clipeo, propriaeque exordia laudis centum urbes umbone gerit centenaque Cretae moenia, seque ipsum monstrosi ambagibus antri hispida torquentem luctantis colla iuvenci alternasque manus circum et nodosa ligantem bracchia et abducto vitantem cornua vultu, terror habet populos, cum saeptus imagine torva ingreditur pugnas: bis Thesea bisque cruentas caede videre manus; veteres reminiscitur actus ipse tuens sociumque gregem metuendaque quondam limina, et absumpto pallentem Gnosida filo. Saevus at interea ferro post terga revinctas Antigonen viduamque Creon Adrastida leto admovet; ambae hilares et mortis amore superbae ensibus intentant iugulos regemque cruentum destituunt: eum dicta ferens Theseia Phegeus adstitit, ille quidem ramis insontis olivae pacificus, sed bella ciet bellumque minatur, grande fremens,nimiumque memor mandantis et ipsum iam prope, iam medios operire cohortibus agros ingeminans, stetit ambiguo Thebanus in aestu curarum, nutantque minae et prior ira tepescit. tune firmat sese, fletumque ac triste renidens: parvane prostratis inquit, ‘documenta Mycenis sanximus? en iterum, qui moenia nostra lacessant. accipimus, veniant; sed ne post bella querantur: lex eadem victis.’ dicit; sed pulvere crasso caligare diem et Tyrios iuga perdere montes aspicit; armari populos tamen armaque ferri ipse iubet pallens, mediaeque in sedibus aulae Eumenidas subitas flentemque Menoecea cernit turbidus impositosque rogis gaudere Pelasgos. quis fuit ille dies? tanto cum sanguine Thebis pax inventa perit? patriis modo fixa revellunt arma deis, clipeisque obducunt pectora fractis, et galeas humiles et adhuc sordentia tabo spicula: non pharetris quisquam, non ense decorus, non spectandus equo; cessat fiducia valli, murorum patet omne latus, munimina portae exposcunt: prior hostis habet; fastigia desunt: deiecit Capaneus; exsanguis et aegra iuventus iam nec coniugibus suprema nec oscula natis iungit, et attoniti nil optavere parentes. Atticus interea, iubar ut clarescere ruptis nubibus et solem primis aspexit in armis, desilit in campum, qui subter moenia nudos adservat manes, dirisque vaporibus aegrum aera pulverea penitus sub casside ducens ingemit et iustas belli flammatur in iras. hunc saltem miseris ductor Thebanus honorem largitus Danais, quod non super ipsa iacentum corpora belligeras acies Martemque secundum miscuit; aut perderet, eligitur saevos potura cruores terra rudis? iamque alternas in proelia gentes dissimilis Bellona ciet; non clamor utrimque, non utrimque tubae: stat debilis altera pubes submissos enses nequiquam amentaque dextris laxa tenens; cedunt tellure, armisque reductis ostentant veteres etiamnum in sanguine plagas. iam nec Cecropiis idem ductoribus ardor, languescuntque minae et virtus secura residit: ventorum velut ira minor, nisi silva furentes impedit, insanique tacent sine litore fluctus. Ut vero aequoreus quercum Marathonida Theseus extulit, erectae cuius crudelis in hostes umbra cadit campumque trucem lux cuspidis implet: ceu pater Edonos Haemi de vertice Mavors impulerit currus, rapido mortemque fugamque axe vehens, sic exanimes in terga reducit pallor Agenoridas; taedet fugientibus uti Thesea, nec facilem dignatur dextra cruorem, cetera plebeio desaevit sanguine virtus, sic iuvat exanimis proiectaque praeda canesque degeneresque lupos: magnos alit ira leones. attamen Olenium Lamyrumque, hunc tela pharetra promentem, hunc saevi tollentem pondera saxi deicit, et triplici confisos robore gentis Alcetidas fratres, totidem quos eminus hastis continuat; ferrum consumpsit pectore Phyleus, ore momordit Helops, umero transmisit Iapyx. iamque et quadriiugo celsum petit Haemona curru, horrendumque manu telum rotat: ille paventes obliquavit equos; longo perlata tenore transiit hasta duos, sitiebat vulnera nec non tertia, sed medio cuspis temone retenta est. Sed solum votis, solum clamore tremendo omnibus in turmis optat vocitatque Creonta. atque hunc diversa bellorum in fronte maniplos hortantem dictis frustraque extrema minantem conspicit; abscedunt comites: sed Thesea iussi linquebant fretique deis atque ipsius armis; ille tenet revocatque suos; utque aequa notavit hinc atque hinc odia, extrema se colligit ira, iam letale furens, atque audax morte futura: non cum peltiferis, ait, ‘haec tibi pugna puellis, virgineas ne crede manus: hic cruda virorum proelia, nos magnum qui Tydea quique furentem Hippomedonta neci Capaneaque misimus umbris pectora, quae bellum praeceps amentia suasit, improbe? nonne vides, quos ulciscare, iacentes?’ sic ait, et frustra periturum missile summo adfixit clipeo, risit vocesque manumque horridus Aegides, ferrataque arbore magnos molitur iactus, nec non prius ore superbo intonat: ‘Argolici, quibus haec datur hostia, manes, pandite Tartareum chaos ultricesque parate Eumenidas, venit ecce Creon!’ sic fatus, et auras dissipat hasta tremens; tunc qua subtemine duro multiplicem tenues iterant thoraca catenae, incidit: emicuit per mille foramina sanguis impius; ille oculis extremo errore solutis labitur, adsistit Theseus gravis armaque tollens: iamne dare exstinctis iustos, ait, ‘hostibus ignes, iam victos operire placet? vade atra dature supplicia extremique tamen secure sepulcri.’ Accedunt utrimque pio vexilla tumultu permiscentque manus; medio iam foedera bello, iamque hospes Theseus; orant succedere muris dignarique domos, nec tecta hostilia victor aspernatus init; gaudent matresque nurusque Ogygiae, qualis thyrso bellante subactus mollia laudabat iam marcidus orgia Ganges, ecce per adversas Dircaei verticis umbras femineus quatit astra fragor, matresque Pelasgae decurrunt: quales Bacchea ad bella vocatae Thyiades amentes, magnum quas poscere credas aut fecisse nefas; gaudent lamenta novaeque exsultant lacrimae; rapit huc, rapit impetus illuc, Thesea magnanimum quaerant prius, anne Creonta, anne suos: vidui ducunt ad corpora luctus. Non ego, centena si quis mea pectora laxet voce deus, tot busta simul vulgique ducumque, tot pariter gemitus dignis conatibus aequem: turbine quo sese caris impleverit ignibus quaesierit; quo more iacens super oscula saevi corporis infelix excuset Tydea coniunx; ut saevos narret vigiles Argia sorori; Arcada quo planctu genetrix Erymanthia clamet, Arcada, consumpto servantem sanguine vultus, Arcada, quem geminae pariter flevere cohortes, vix novus ista furor veniensque implesset Apollo, et mea iam longo meruit ratis aequore portum. Durabisne procul dominoque legere superstes, o mihi bissenos multum vigilata per annos Thebai? iam certe praesens tibi Fama benignum stravit iter coepitque novam monstrare futuris, iam te magnanimus dignatur noscere Caesar, Itala iam studio discit memoratque iuventus. vive, precor; nec tu divinam Aeneida tempta, sed longe sequere et vestigia semper adora, mox, tibi si quis adhuc praetendit nubila livor, occidet, et meriti post me referentur honores.