Postquam magnanimus furias virtutis iniquae consumpsit Capaneus exspiravitque receptum fulmen, et ad terras longe comitata cadentem signavit muros ultricis semita flammae: componit dextra victor concussa plagarum Iuppiter et vultu caelumque diemque reducit. gratantur superi, Phlegrae ceu fessus anhelet proelia et Encelado fumantem impresserit Aetnen. ille iacet lacerae complexus fragmina turris, torvus adhuc visu memorandaque facta relinquens gentibus atque ipsi non inlaudata Tonanti. quantus Apollineae temerator matris Averno tenditur; ipsae horrent, si quando pectore ab alto emergunt, volucres immensaque membra iacentis spectant, dum miserae crescunt in pabula fibrae: sic gravat iniectus terras hostiliaque urit arva et anhelantem caelesti sulpure campum, respirant Thebae, templisque iacentia surgunt agmina; iam finis votis finisque supremis planctibus, et natos ausae deponere matres. At vaga palantes nec iam hostes turmae aut ferrum mortale timetur: omnibus ante oculos irae Iovis, omnibus ardent arma metu galeaeque tonant, ipse sequi et profugis opponere Iuppiter ignes. instat Agenoreus miles caelique tumultu utitur: indomitos ut cum Massyla per arva armenti reges magno leo fregit hiatu et contentus abit; rauci tunc comminus ursi, tunc avidi venere lupi, rabieque remissa lambunt degeneres alienae vulnera praedae. hinc premit Eurymedon, cui rusticus horror in armis, rustica tela manu, patriumque agitare tumultus: Pan illi genitor; tener hinc conatibus annos egreditur iuvenemque patrem puer aequat Alatreus: felices ambo, sed fortunatior ille, quem genuisse iuvat; nec iam dignoscere promptum, quae magis arma sonent, quo plus eat hasta lacerto. Artatur denso fugientum examine vallum, quas volvis, Gradive, vices? modo moenia Cadmi scandebant: sua nunc defendunt tecta Pelasgi! ceu redeunt nubes, ceu circumflantibus austris alternus procumbit ager, ceu gurgite cano nunc retegit bibulas, nunc induit aestus harenas. exspirat exuvias imitata dei; trux maeret ab astris Amphitryoniades Nemeaea in sanguine terga et similes ramos similesque videre pharetras. stabat in Argolicae ferrato culmine turris egregius lituo dextri Mavortis Enyeus hortator; sed tunc miseris dabat utile signum suadebatque fugam et tutos in castra receptus: cum subitum obliquo descendit ab aere vulnus, urgentisque sonum laeva manus aure retenta est, sicut erat; fugit in vacuas iam spiritus auras, iam gelida ora tacent, carmen tuba sola peregit. Iamque potens scelerum geminaeque exercita gentis sanguine Tisiphone fraterna eludere quaerit bella acie 2: nec se tanta in certamina fidit sufficere, inferna comitem ni sede Megaeram et consanguineos in proelia suscitet angues, ergo procul vacua concedit ense fodit Stygio terraeque immurmurat absens nomen et — Elysiis signum indubitabile regnis — crinalem attollit longo stridore cerasten: caeruleae dux ille comae, quo protinus omnis horruit audito tellus pontusque polusque, et pater Aetnaeos iterum respexit ad ignes, accipit illa sonum; stabat tunc forte parenti proxima, dum coetu Capaneus laudatur ab omni Ditis et insignem Stygiis fovet amnibus umbram, protinus abrupta terrarum mole sub astris constitit, exsultant manes, quantumque profundae rarescunt tenebrae, tantum de luce recessit, excipit atra soror dextraeque innexa profatur: ‘ hac, germana, tenus Stygii metuenda parentis imperia et iussos potui tolerare furores, sola super terras hostiaque obvia mundo, dum vos Elysium et faciles compescitis umbras. nec pretium deforme morae cassique labores: hoc quodcumque madent campi, quod sanguine fumant i stagna, quod innumero Lethaea examine gaudet ripa, meae vires, mea laeta insignia, sed quid haec ego? Mars habeat, volgataque iactet Enyo. vidisti — Stygiis certe manifestus in umbris — sanguine foedatum rictus atroque madentem ora ducem tabo: miseri insatiabilis edit me tradente caput, modo nempe horrendus ab astris descendit vos usque fragor: me sacra premebat tempestas, ego mixta viri furialibus armis bella deum et magnas videbam fulminis iras. sed iam — effabor enim — longo sudore fatiscunt corda, soror, tardaeque manus; hebet infera caelo taxus et insuetos angues nimia astra soporant. tu, cui totus adhuc furor exsultantque recentes Cocyti de fonte comae, da iungere vires, non solitas acies nec Martia bella paramus, sed fratrum — licet alma Fides Pietasque repugnent, vincentur — fratrum stringendi comminus enses, grande opus! ipsae odiis, ipsae discordibus armis aptemur. quid lenta venis? agedum elige, cuius signa feras, ambo faciles nostrique; sed anceps volgus et adfatus matris blandamque precatu Antigonen timeo, paulum ne nostra retardent consilia, ipse etiam, qui nos lassare precando suetus et ultrices oculorum exposcere Diras, iam pater est: coetu fertur iam solus ab omni flere sibi. atque adeo moror ipsa inrumpere Thebas adsuetumque larem, tibi pareat impius exsul, Argolicumque impelle nefas; neu mitis Adrastus praevaleat plebesque, cave, Lernaea moretur, vade, et in alternas inimica revertere pugnas.’ Talia partitae diversum abiere sorores: ut Notus et Boreas gemino de cardine mundi, hic nive Rhipaea, Libycis hic pastus harenis, bella cient: clamant amnes, freta, nubila, silvae, iamque patent strages; plangunt sua damna coloni, et tamen oppressos miserantur in aequore nautas, illas ut summo vidit pater altus Olympo incestare diem, trepidumque Hyperionis orbem subfundi maculis, torvo sic incohat ore: ‘vidimus armiferos, quo fas erat usque, furores, caelicolae, licitasque acies, etsi impia bella unus init aususque nunc par infandum miserisque incognita terris pugna subest: auferte oculos! absentibus ausint ista deis lateantque Iovem; sat funera mensae Tantaleae et sontes vidisse Lycaonis aras et festina polo ducentes astra Mycenas. nunc etiam turbanda dies: mala nubila, tellus, accipe, secedantque poli: stat parcere mundo caelitibusque sidera, Ledaei videant neu talia fratres.’ sic pater omnipotens, visusque nocentibus arvis abstulit, et dulci terrae caruere sereno. Iamque per Argolicas Erebo sata virgo cohortis vestigat Polynicis iter portisque sub ipsis invenit, incertum leto tot iniqua fugane exeat, et dubios turbarant omina sensus: viderat, obseura vallum dum nocte pererrat aeger consilii curisque novissima volvens, coniugis Argiae laceram cum lampade maesta effigiem — sunt monstra deum, sic ire parabat, has latura viro taedas erat! — : ergo roganti, quae via quisve dolor, cur maesta insignia, tantum fleverat atque manu tacitos averterat ignes, scit mentem vidisse nefas; etenim unde Mycenis adforet et vallum coniunx inopina subiret? sed fati monitus vicinaque funera sentit, ac sentire timet, eum vero Acherontis aperti Dira ter admoto tetigit thoraca flagello, ardet inops animi, nee tam considere regno, quam scelus et caedem et perfossi exspirare cupit, subitusque adfatur Adrastum: ‘sera quidem, extremus socium gentisque superstes Argolicae, consulta, pater, iam rebus in artis adgredior; tunc tempus erat, cum sanguis Achivum integer, ire ultro propriamque capessere pugnam, non plebis Danaae florem regumque verendas obiectare animas, ut lamentabile tantis urbibus induerem capiti decus, aspera quando praeteriit virtus, nunc saltem exsolvere fas sit, quae merui, scis namque, socer, licet alta recondas volnera et adflictum generi vereare pudorem: ille ego sum, qui te pacem et pia iura regentem — infelix utinamque aliis datus urbibus hospes! — extorrem patria regnoque — sed exige tandem supplicium: fratrem suprema in bella — quid horres? decretum est fixumque — voco; desiste morari, nec poteris, non si atra parens miseraeque sorores in media arma cadant, non si ipse ad bella ruenti obstet et exstinctos galeae pater ingerat orbes, deficiam, anne bibam superest quodcumque cruoris Inachii et vestris etiamnum mortibus utar? vidi ego me propter ruptos telluris hiatus, nec subii; vidi exanimum fecique nocentem Tydea; me Tegea regem indefensa reposcit, orbaque Parrhasiis ululat mihi mater in antris, ipse nec Ismeni ripas, dum stagna cruentat Hippomedon, Tyrias potui nec scandere turres, dum tonat, et tecum, Capaneu, miscere furores, quis tantus pro luce timor? sed digna rependam. conveniant ubi quaeque longaevique patres, quorum tot gaudia carpsi orbavique domos: fratri concurro, quid ultra est? spectent et votis victorem Eteoclea poscant. iamque vale, coniunx, dulcesque valete Mycenae! at tu, care socer — nec enim omnis culpa malorum me penes, et superi mecum Parcaeque nocentes — , sis lenis cineri, meque haec post proelia raptum alitibus fratrique tegas — hoc tantum — et natae melius conubia iungas.’ Ibant in lacrimas, veluti cum vere reverso Bistoniae tepuere nives, submittitur ingens Haemus et angustos Rhodope descendit in amnes, coeperat et leni senior mulcere furentem adloquio: scidit orsa novo terrore cruenta Eumenis, alipedemque citum fataliaque arma protinus, Inachii voltus expressa Pherecli, obtulit ac fidas exclusit casside voces. ac super haec: ‘abrumpe moras, celeremus! et illum adventare ferunt portis.’ sic omnia vicit, conreptumque iniecit equo; volat aequore aperto pallidus instantemque deae circumspicit umbram. Sacra Iovi merito Tyrius pro fulmine ductor nequiquam Danaos ratus exarmasse ferebat, nec pater aetherius divomque has ullus ad aras, sed mala Tisiphone trepidis inserta ministris adstat et inferno praevertit vota Tonanti. ‘summe deum, tibi namque meae primordia Thebae — liveat infandum licet Argos et aspera Iuno — debent, Sidonios ex quo per litora raptor turbasti thiasos, dignatus virgine nostra terga premi et placidas falsum mugire per undas! nec te vana fides iterum Cadmeia adeptum conubia et Tyrios nimium inrupisse penates: tandem, inquam, soceros dilectaque moenia gratus respicis adsertorque tonas; ceu regia caeli adtemptata tui, sic te pro turribus altis vidimus urgentem nubes, laetique benignum fulmen et auditos proavis adgnoscimus ignes, accipe nunc pecudes et magni turis acervos votivumque marem; dignas sed pendere grates haud mortale opus est; certent tibi reddere Bacchus noster et Alcides, illis haec moenia servas.’ dixerat: ast illi niger ignis in ora genasque prosiluit raptumque comis diadema cremavit. tunc ferus ante ictum spumis delubra cruentat taurus et obstantum mediis e coetibus exit turbidus insanoque ferens diffugiunt famuli, et regem solatur haruspex, ipse instaurari sacrum male fortis agique imperat, et magnos ficto premit ore timores, qualis ubi implicitum Tirynthius ossibus ignem sensit et Oetaeas membris accedere vestes, vota incepta tamen libataque tura ferebat durus adhuc patiensque mali; mox grande coactus ingemuit, victorque furit per viscera Nessus. Nuntius exanimi suspensus pectora cursu Aepytus ad regem portae statione relicta tendit et haec trepido vix intellectus anhelat: ‘rumpe pios cultus intempestivaque, rector, sacra deum: frater muris circum omnibus instat portarumque moras frenis adsultat et hastis, nomine te crebro, te solum in proelia poscens.’ flent maesti retro comites, et uterque loquenti adgemit et pulsis exercitus obstrepit armis, ille vocat: ‘nunc tempus erat, sator optime divom! quid meruit Capaneus?’ turbatus inhorruit altis rex odiis, mediaque tamen gavisus in ira est. sic ubi regnator post exsulis otia tauri mugitum hostilem summa tulit aure iuvencus adgnovitque minas, magna stat fervidus ira ante gregem spumisque animos ardentibus efflat, nunc pede torvus humum, nunc cornibus aera findens; horret ager, trepidaeque exspectant proelia valles. Nec desunt regni comites: ‘sine, moenia pulset inritus.’‘ ille autem fractis huc audeat usque viribus?’‘ hic miseris furor est instare periclo, nec librare metus et tuta odisse.’‘ resiste hic fretus solio, nos propulsabimus hostem, nos bellare iube.’ sic proxima turba, sed ardens ecce aderat luctu dicturusque omnia belli libertate Creon: urit fera corda Menoeceus; nulla patri requies, illum quaeritque tenetque; illum sanguineos proflantem pectore rivos aspicit et saeva semper de turre cadentem. ut dubium et pugnas cunctantem Eteoclea vidit: ibis, ait, ‘neque te ulterius fratremque ducemque, pessime, funeribus patriae lacrimisque potentem, Eumenidum bellique reum, patiemur inulti. sat tua non aequis luimus periuria divis. urbem armis opibusque gravem et modo civibus artam, ceu caelo deiecta hausisti vacuamque tamen sublimis obumbras? deest tibi fert humus, hos pelago patrius iam detulit amnis; hi quaerunt artus, illi anxia vulnera curant, redde agedum miseris fratres natosque patresque, redde arvis domibusque viros! ubi maximus Hypseus finitimusque Dryas, ubi Phocidos arma sonorae Euboicique duces? illos tamen aequa duelli fors tulit ad manes: at tu, pudet! hostia regni, hostia, nate, iaces, ceu mutus et e grege sanguis, ei mihi! primitiis ararum libatus iussusque mori: et cunctabitur ultra iste nec adverso nunc saltem Marte vocatus stabit? an in pugnas alium iubet ire profanus Tiresias iterumque meos oracula nectit in gemitus? quid enim misero super unicus Haemon? ille iube subeat, tuque hinc spectator ab alta turre sede! quid saeva fremis famulamque cohortem respectas? hi te ire volunt, hi pendere poenas; ipsa etiam genetrix ipsaeque odere sorores. in te ardens frater ferrum mortemque minatur saevaque portarum convenit claustra, nec audis 1?’ Sic pater infrendens, miseraque exaestuat ira. ille sub haec non fallis, ait, ‘nec te inclyta nati fata movent: canere illa patrem et iactare decebat, sed spes sub lacrimis, spes atque occulta cupido his latet: insano praetendis funera voto, meque premis frustra vacuae ceu proximus aulae, non ita Sidoniam Fortuna reliquerit urbem, in te ut sceptra cadant, tanto indignissime nato. nec mihi difficilis praesens vindicta; sed arma, arma prius, famuli! coeant in proelia fratres, vult gemitus lenire Creon: lucrare furorem; victori mihi cuncta lues.’ sic iurgia paulum distulit atque ensem, quem iam dabat ira, repressit. ictus ut incerto pastoris vulnere serpens erigitur gyro longumque e corpore toto virus in ora legit; paulum si devius hostis torsit iter, cecidere minae tumefactaque frustra colla sedent, irasque sui bibit ipse veneni. At genetrix primam funestae sortis ut amens expavit famam — nec tarde credidit — ibat scissa comam voltusque et pectore nuda cruento, non sexus decorisve memor: Pentheia qualis mater ad insani scandebat culmina montis, promissum saevo caput adlatura Lyaeo. non comites, non ferre piae aeque valent: tantum miserae dolor ultimus addit robur, et exsangues crudescunt luctibus anni. iamque decus galeae, iam spicula saeva ligabat ductor et ad lituos hilarem intrepidumque tubarum prospiciebat equum, subito cum apparuit ingens mater, et ipse metu famulumque expalluit omnis coetus, et oblatam retro dedit armiger hastam. ‘quis furor? unde iterum regni integrata resurgit Eumenis? ipsi etiam post omnia, comminus ipsi stabitis? usque adeo geminas duxisse cohortes et facinus mandasse parum est? quo deinde redibit victor? in hosne sinus? o diri coniugis olim felices tenebrae! datis, improba lumina, poenas, haec spectanda dies? quo, saeve, minantia flectis ora? quid alternus voltus pallorque ruborque mutat, et obnixi frangunt mala murmura dentes? me miseram, vinces! prius haec tamen arma necesse est experiare domi: stabo ipso in limine portae auspicium infelix scelerumque immanis imago. haec tibi canities, haec sunt calcanda, nefande, ubera, perque uterum sonipes hic matris agendus, parce: quid oppositam capulo parmaque repellis? non ego te contra Stygiis feralia sanxi vota deis, caeco nec Erinyas ore rogavi. exaudi miseram: genetrix te, saeve, precatur, non pater; adde moram sceleri et metire, quod audes, sed pulsat muros germanus et impia contra bella ciet. non mater enim, non obstat eunti ulla soror; te cuncta rogant, hic plangimus omnes, ast ibi vix unus pugnas dissuadet Adrastus, aut fortasse iubet: tu limina avita deosque linquis et a nostris in fratrem amplexibus exis?’ At parte ex alia taeitos obstante tumultu Antigone furata gradus — nee easta retardat virginitas — volat Ogygii fastigia muri exsuperare furens; senior comes haeret eunti Actor, et hic summas non duraturus ad arces, utque procul visis paulum dubitavit in armis, adgnovitque — nefas! — iaculis et voce superba tecta incessentem, magno prius omnia planetu implet et ex muris ceu descensura profatur: ‘comprime tela manu paulumque hancrespice turrem, frater, et horrentes refer in mea lumina cristas i agnoscisne hostes? sic annua pacta fidemque poscimus? hi questus, haec est bona causa modesti exsulis? Argolicos per te, germane, penates — nam Tyriis iam nullus honos — per si quid in illa dulce domo, submitte animos: en utraque gentis turba rogant ambaeque acies; rogat illa suorum Antigone devota malis suspectaque regi, et tantum tua, dure, soror, saltem ora trucesque solve genas; liceat voltus fortasse supremum noscere anne fleas, illum gemitu iam supplice mater frangit et exsertum dimittere dicitur ensem: tu mihi fortis adhuc? mihi, quae tua nocte dieque exsilia erroresque fleo, iamiamque tumentem placavi tibi saepe patrem? quid crimine solvis germanum? nempe ille fidem et stata foedera rupit, ille nocens saevusque suis; tamen ecce vocatus non venit.’ his paulum furor elanguescere dictis coeperat, obstreperet quamquam atque obstaret Erinys; iam submissa manus, lente iam flectit habenas, iam tacet; erumpunt gemitus, lacrimasque fatetur cassis; hebent irae, pariterque et abire nocentem et venisse pudet: subito cum matre repulsa Eumenis eiecit fractis Eteoclea portis clamantem: ‘venio solumque, quod ante vocasti, invideo; ne incesse moras, gravis arma tenebat mater; io patria, o regum incertissima tellus, nunc certe victoris eris!’ nec mitior ille tandem inquit, ‘scis, saeve, fidem et descendis in aequum? o mihi nunc primum longo post tempore, frater, congredere: hae leges, haec foedera sola supersunt.’ sic hostile tuens fratrem; namque uritur alto corde, quod innumeri comites, quod regia cassis instratusque ostro sonipes, quod fulva metallo parma micet, quamquam haud armis inhonorus et ipse nec palla volgare nitens: opus ipsa novarat Maeoniis Argia modis ac pollice docto stamina purpureae sociaverat aurea telae. Iamque in pulvereum Furiis hortantibus aequor prosiliunt, sua quemque comes stimulatque monetque. frena tenent ipsae phalerasque et lucida comunt arma manu mixtisque iubas serpentibus augent. stat consanguineum campo scelus, unius ingens bellum uteri, coeuntque pares sub casside voltus, signa pavent, siluere tubae, stupefactaque Martis cornua; ter nigris avidus regnator ab oris intonuit terque ima soli concussit, et ipsi armorum fugere dei: nusquam inclyta Virtus, restinxit Bellona faces, longeque paventes Mars rapuit currus, et Gorgone cruda virago abstitit, prominet excelsis volgus miserabile tectis, cuncta madent lacrimis et ab omni plangitur arce. hinc questi vixisse senes, hinc pectore nudo stant matres parvosque vetant adtendere natos, ipse quoque Ogygios monstra ad gentilia manes Tartareus rector porta iubet ire reclusa. montibus insidunt patriis tristique corona infecere diem et vinci sua crimina gaudent. Illos ut stimulis ire in discrimen apertis audiit et sceleri nullum iam obstare pudorem, advolat et medias immittit Adrastus habenas, ipse quidem et regnis multum et venerabilis aevo. sed quid apud tales, quis nec sua pignora curae, exter honos 3? tamen ille rogat: ‘spectabimus ergo hoc, Inachidae Tyriique, nefas? ubi iura deique, bella ubi? ne perstate animis, te deprecor, hostis — quamquam, haec ira sinat, nec tu mihi sanguine longe — , te, gener, et iubeo; sceptri si tanta cupido est, exuo regales habitus, i, Lernan et Argos solus habe!’ non verba magis suadentia frangunt accensos, sumptisque semel conatibus obstant, quam Scytha curvatis erectus fluctibus umquam Pontus Cyaneos vetuit concurrere montes, ut periisse preces geminoque ad proelia fusos pulvere cornipedes explorarique furentum in digitis amenta videt, fugit omnia linquens, castra, viros, generum, Thebas, ac fata monentem conversumque iugo propellit Ariona: qualis demissus curru laevae post praemia sortis umbrarum custos mundique novissimus heres palluit, amisso veniens in Tartara caelo. Non tamen indulsit pugnae cunctataque primo substitit in scelere et paulum Fortuna morata est. bis cassae periere viae, bis comminus actos avertit bonus error equos, puraeque nefandi sanguinis obliquis ceciderunt ictibus hastae, tendunt frena manu, saevis calcaribus urgent immeritos; movet et geminas venerabile divom prodigium turmas, alternaque murmura volvont mussantes: iterare acies, procurrere saepe impetus et totum miseris opponere bellum. Iamdudum terris coetuque offensa deorum aversa caeli Pietas in parte sedebat, non habitu, quo nota prius, non ore sereno, sed vittis exuta comam, fraternaque bella, ceu soror infelix pugnantum aut anxia mater, deflebat, saevumque Iovem Parcasque nocentes vociferans, seseque polis et luce relicta descensuram Erebo et Stygios iam malle penates, quid me, ait, ‘ut saevis animantum ac saepe deorum obstaturam animis, princeps Natura, creabas? nil iam ego per populos, nusquam reverentia nostri, o furor, o homines diraeque Prometheos artes! quam bene post Pyrrham tellus pontusque vacabant 1! en mortale genus!’ dixit, speculataque tempus auxilio temptemus, ait, licet inrita coner. desiluitque polo, niveus sub nubibus atris quamquam maesta deae sequitur vestigia limes, vix steterat campo, subita mansuescere pace agmina sentirique nefas; tunc ora madescunt pectoraque, et tacitus subrepsit fratribus horror, arma etiam simulata gerens cultusque viriles, nunc his, nunc illis agite, ite, obsistite, clamat, ‘quis nati fratresque domi, quis pignora tanta! hic quoque — nonne palam est ultro miserescere divos? — tela cadunt, cunctantur equi, Fors ipsa repugnat.’ Nonnihil impulerat dubios, ni torva notasset Tisiphone fraudes caelestique ocior igne adforet increpitans: ‘quid belli obverteris ausis, numen iners pacique datum? cede, improba: noster hic campus nosterque dies; nunc sera nocentes defendis Thebas. ubi tunc, cum bella cieret Bacchus et armatas furiarent orgia matres? aut ubi segnis eras, dum Martius impia serpens stagna bibit, dum Cadmus arat, dum victa cadit Sphinx, dum rogat Oedipoden genitor, dum lampade nostra in thalamos Iocasta venit?’ sic urget, et ultro vitantem aspectus etiam pudibundaque longe ora reducentem premit adstridentibus hydris intentatque faces; deiectam in lumina pallam diva trahit magnoque fugit questura Tonanti. Tunc vero accensae stimulis maioribus irae: arma placent, versaeque volunt spectare cohortes, instaurant crudele nefas; rex impius aptat tela et funestae casum prior occupat hastae. illa viam medium clipei conata per orbem non perfert ictus atque alto vincitur auro. tunc exsul subit et clare funesta precatur: ‘di, quos effosso non inritus ore rogavit Oedipodes flammare vota: piabo manus et eodem pectora ferro rescindam, dum me moriens hic sceptra tenentem linquat et hunc secum portet minor umbra dolorem.’ hasta subit velox equitis femur inter equique ilia, letum utrique volens 4; sed plaga sedentis laxato vitata genu, tamen inrita voti cuspis in obliquis invenit volnera costis. it praeceps sonipes strictae contemptor habenae arvaque sanguineo scribit rutilantia gyro. exsultat fratris credens hunc ille cruorem: credit et ipse metu; totis iamque exsul habenis indulget, caecusque avidos inlidit in aegrum cornipedem cursus, miscentur frena manusque telaque, et ad terram turbatis gressibus ambo praecipiant, ut nocte rates, quas nubilus auster implicuit, frangunt tonsas mutantque luctataeque diu tenebris hiemique sibique, sicut erant, imo pariter sedere profundo: haec pugnae facies, coeunt sine more, sine arte, tantum animis iraque, atque ignescentia cernunt per galeas odia et voltus rimantur acerbo lumine: nil adeo mediae telluris, et enses impliciti innexaeque manus, alternaque saevi murmura ceu lituos rapiunt aut signa tubarum. fulmineos veluti praeceps cum comminus egit ira sues strictisque erexit tergora igne tremunt oculi, lunataque dentibus uncis ora sonant; spectat pugnas de rupe propinqua venator patiens canibusque silentia suadet: sic avidi incurrunt; necdum letalia miscent volnera, sed coeptus sanguis, facinusque peractum est. nec iam opus est Furiis; tantum mirantur et adstant laudantes, hominumque dolent plus posse furores. fratris uterque furens cupit adfectatque cruorem et nescit manare suum; tandem inruit exsul, hortatusque manum, cui fortior ira nefasque iustius, alte ensem germani in corpore pressit, qua male iam plumis imus tegit inguina thorax, ille dolens nondum, sed ferri frigore primo territus in clipeum turbatos colligit artus; mox intellecto magis ac magis aeger anhelat volnere, nec parcit cedenti atque increpat hostis: ‘quo retrahis, germane, gradus? hoc languida somno, hoc regnis effeta quies, hoc longa imperia! exsilio rebusque exercita egenis membra vides; disce arma pati nec fidere laetis.’ Sic pugnant miseri; restabat lassa nefando vita duci summusque cruor, poterantque parumper stare gradus; sed sponte ruit fraudemque supremam in media iam morte parat, clamore Cithaeron erigitur, fraterque ratus vicisse levavit ad caelum palmas: ‘bene habet! non inrita vovi, cerno graves oculos atque ora natantia leto. huc aliquis propere sceptrum atque insigne comarum, dum videt.’ haec dicens gressus admovit et arma, ceu templis decus et patriae laturus ovanti, arma etiam spoliare cupit; nondum ille peractis manibus ultrices animam servabat in iras. utque superstantem pronumque in pectora sensit, erigit occulte ferrum vitaeque labantis relliquias tenues odio supplevit, et ensem iam laetus fati ille autem: ‘vivisne an adhuc manet ira superstes, perfide, nec sedes umquam meriture quietas? huc mecum ad manes! illic quoque pacta si modo Agenorei stat Gnosia iudicis urna, qua reges punire datur.’ nec plura locutus concidit et totis fratrem gravis obruit armis. Ite truces animae funestaque Tartara leto polluite et cunctas Erebi consumite poenas! vosque malis hominum, Stygiae, iam parcite, divae: omnibus in terris scelus hoc omnique sub aevo viderit una dies, monstrumque infame futuris excidat, et soli memorent haec proelia reges. At genitor sceleris comperto fine profundis erupit tenebris, saevoque in limine profert mortem imperfectam: veteri stat sordida tabo utraque obnubit furiale caput; procul ora genaeque intus et effossae squalent vestigia lucis. virgo autem impositae sustentat pondera laevae, dextra sedet baculo, qualis si puppe relicta exosus manes pigri sulcator Averni exeat ad superos solemque et pallida turbet astra, nec ipse diu fortis patiensque superni aeris; interea longum cessante magistro crescat opus, totisque talis init campum, comitique extrema gementi duc, ait, ‘ad natos patremque recentibus, oro, inice funeribus!’ cunctatur nescia virgo, quid paret; impediunt iter implicitosque morantur arma, viri, currus, altaque in strage seniles deficiunt gressus et dux miseranda laborat, ut quaesita diu monstravit corpora clamor virginis, insternit totos frigentibus artus. nec vox ulla seni: iacet immugitque cruentis vulneribus, nec verba diu temptata sequuntur, dum tractat galeas atque ora latentia quaerit, tandem muta diu ‘tarda meam, pietas, longo post tempore mentem percutis? estne sub hoc hominis clementia corde? vineis io miserum, vineis, Natura, parentem! en habeo gemitus lacrimaeque per arida serpunt volnera et in molles sequitur manus impia planctus, accipite infandae iusta exsequialia mortis, crudeles, nimiumque mei! nec noscere natos adloquiumque aptare licet; dic, virgo, precanti, quem teneo? quo nunc vestras ego saevus honore prosequar inferias? o si fodienda redirent lumina et in voltus saevire ex more potestas! heu dolor, heu iusto magis exaudita parentis vota malaeque preces! quisnam fuit ille deorum, qui stetit orantem iuxta praereptaque verba dictavit Fatis? furor illa et movit Erinys et pater et genetrix et regna oculique cadentes; nil ego: per Ditem iuro dulcesque tenebras immeritamque ducem, subeam sic Tartara digna morte, nec irata fugiat me Laius umbra, ei mihi, quos nexus fratrum, quae volnera tracto! solvite quaeso manus infestaque vincula tandem dividite, et medium nunc saltem admittite patrem.’ talia dequestus paulatim insumpserat iras mortis, et occulte telum, ni nata vetaret, quaerebat; sed cauta manu subtraxerat enses Antigone, furit inde senex: ‘ubi noxia tela? heu Furiae! num totum abiit in corpora ferrum?’ dicentem comes aegra levat mutumque dolorem ipsa premit, saevum gaudens planxisse parentem. Olim autem inceptae clamore exterrita pugnae regina extulerat notum penetralibus ensem, ensem sceptriferi spolium lacrimabile Lai. multaque cum superis et diro questa cubili et nati furiis et primi coniugis umbris, luctata est dextra, et prono vix pectore ferrum intravit tandem: venas perrumpit aniles volnus et infelix lustratur sanguine lectus, illius exili stridentem in pectore plagam Ismene conlapsa super lacrimisque comisque siccabat plangens: qualis Marathonide silva flebilis Erigone caesi prope funera patris questibus absumptis tristem iam solvere coeperat et fortes ramos moritura ligabat. Et iam laeta ducum spes elusisse duorum res Amphionias alio sceptrumque maligna transtulerat Fortuna manu, Cadmique tenebat iura Creon. miser heu bellorum terminus! illi pugnarant fratres, hunc et Mavortia clamant semina, et impensus patriae paulo ante Menoeceus conciliat populis, scandit fatale tyrannis flebilis Aoniae solium: pro blanda potestas et sceptri malesuadus amor! numquamne priorum haerebunt documenta novis? iuvat ecce nefasto stare loco Tegimenque manu tractare cruentum! quid, melior Fortuna, potes? iam flectere patrem incipit atque datis abolere Menoecea regnis. primum adeo saevis imbutus moribus indicium specimenque sui iubet igne supremo arceri Danaos, nudoque sub axe relinqui infelix bellum et tristes sine sedibus umbras, mox reducem Ogygiae congressus limine portae Oedipodem extimuit paulum, seseque minorem confessus tacite, promptamque coercuit iram; sed redit in regem caecumque audentius hostem increpitans procul, inquit, ‘abi, victoribus omen invisum, et Furias averte ac moenia lustra discessu Thebana tuo! spes longa peracta est: vade, iacent nati. quae iam tibi vota supersunt? ‘ Horruit instinctu rabido, steteruntque trementes ceu visu squalore tunc natam baculumque manu dimisit, et irae innixus tumido vocem de pectore rumpit: ‘iamne vacat saevire, Creon? modo perfida regna fortunaeque locum nostrae, miserande, subisti, et tibi iam fas est regum calcare ruinas? iam tumulis victos, socios iam moenibus arces? macte, potes digne Thebarum sceptra tueri. haec tua prima dies, sed cur nova contrariis amens iura? quid anguste tantos metiris honores? exsilium intendis. timida inclementia regum ista! feros avidus quin protinus imbuis enses? crede, licet, veniat cupidus parere satelles intrepidusque secet non evitantia colla. incipe! an exspectas, ut pronus supplice dextra sternar et immitis domini vestigia quaeram? finge autem temptare, sines? mihine ulla minaris supplicia, aut ullos reris superesse timores? linquere tecta iubes? caelum terramque reliqui sponte, atque ultricem crudelis in ora retorsi non ullo cogente manum: quid tale iubere, rex inimice, potes? fugio excedoque nefandis sedibus; an refert, quo funera longa measque transportem tenebras? ne non gens cuncta precanti concedat, patriae quantum miser incubo terrae? sed dulces Thebae, nimirum hic clarior ortus, et meliora meos permulcent sidera voltus, hic genetrix natique, habeas Thebana regasque moenia, quo Cadmus, quo Laius omine rexit quoque ego; sic thalamos, sic pignora fida capessas, nec tibi sit virtus fortunam evadere dextra, sed lucem deprensus ames. satis omina sanxi, duc, age, nata procul, quid te autem luctibus addo? da, rex magne, ducem.’ timuit miseranda relinqui Antigone mutatque preces: ‘felicia per te regna, verende Creon, sanctasque Menoeceos umbras: da veniam adflicto dictisque ignosce superbis. hunc morem fandi longae fecere querellae; nec soli ferus iste tibi: sic fata deosque adloquitur, durus luctu, facilisque nec ipsi saepe mihi; pridem indomito sub pectore vivit libertas misera et saevae spes aspera mortis. et nunc ecce tuas inritat callidus iras suppliciumque cupit; sed tu maioribus, oro, imperii potiare bonis, altusque iacentes praetereas, et magna ducum vereare priorum funera, et hic quondam solio sublimis et armis saeptus opem miseris et iura, potentibus supplicibusque, dabat, cui nunc ex agmine tanto una comes, necdum exsul erat. felicibus hicne obstat? in hunc odiis et regni viribus exis, hunc abigis tectis? an ne prope limina clarum ingemat et votis intempestivus oberret? pone metum, procul usque tua submotus ab aula flebit; ego erectum subigam et servire docebo, coetibus abducam solaque in sede recondam. exsul erit. nam quae migranti externa patebunt moenia? vis Argos eat hostilesque Mycenas squalidus inreptet, victique ad limen Adrasti Aonias referat clades, tenuemque precetur rex Thebanus opem? miserae quid crimina gentis pandere, quid casus iuvat ostentare pudendos? conde, precor, quodcumque sumus, nec longa precamur dona, Creon: miserere senis, maestosque parentis hic, precor, hic manes indulge ponere: certe Thebanos sepelire licet.’ sic orat humique volvitur; abducit genitor saevumque minatur indignans veniam, qualis leo rupe sub alta, quem viridem quondam silvae montesque iam piger et longo iacet exarmatus ab aevo, magna tamen facies et non adeunda senectus; et si demissas veniat mugitus ad aures, erigitur meminitque sui, viresque solutas ingemit et campis alios regnare leones. Flectitur adfatu, sed non tamen omnia rector supplicis indulget lacrimis partemque recidit muneris. haud, inquit, ‘patriis prohibebere longe finibus, occursu dum non pia templa domosque commacules. habeant te lustra tuusque Cithaeron; atque haec ecce tuis tellus habitabilis umbris, qua bellum geminaeque iacent in sanguine gentes.’ sic ait, et ficto comitum volgique gementis adsensu limen tumidus regale petebat. Interea pulsi vallum exitiale Pelasgi destituunt furto; nulli sua signa suusque ductor: eunt taciti passim et pro funere pulchro dedecorem amplexi vitam reditusque pudendos. nox favet et grata profugos amplectitur umbra.