Tertius horrentem zephyris laxaverat annum Phoebus et angustum cogebat limite verno longius ire diem, eum fracta impulsaque fatis consilia et tandem miseri data copia belli, prima manu rutilam de vertice Larissaco ostendit Bellona facem dextraque trabalem hastam intorsit agens, liquido quae stridula caelo fugit et Aoniae celso stetit aggere Dirces. mox et castra subit ferroque auroque coruscis mixta viris turmale fremit; dat euntibus enses, plaudit equos, vocat ad portas; hortamina fortes praeveniunt, timidisque etiam brevis addita virtus. Dicta dies aderat, cadit ingens rite Tonanti Gradivoque pecus, nullisque secundus in extis pallet et armatis simulat sperare sacerdos. iamque suos circum pueri nuptaeque patresque funduntur mixti summisque a postibus obstant. nec modus est lacrimis: rorant clipeique iubaeque triste salutantum, et cunctis dependet ab armis suspiranda domus; galeis iuvat oscula clusis inserere amplexuque truces deducere conos. illi, quis ferrum modo, quis mors ipsa placebat, dant gemitus fractaque labant singultibus ira. sic ubi forte viris longum super aequor ituris, cum iam ad vela noti et scisso redit ancora fundo, haeret amica manus: certant innectere collo brachia, manantesque oculos hinc oscula turbant, hinc magni caligo maris, tandemque relicti stant in rupe tamen; fugientia carbasa visu dulce sequi, patriosque dolent crebrescere ventos. stant tamen, et nota puppim de rupe salutant. Nunc mihi. Fama prior mundique arcana Vetustas, cui meminisse ducum vitasque extendere curae, pande viros, tuque o nemoris regina seniori. Calliope, quas ille manus, quae movent arma Gradivus, quantas populis solaverit urbes, sublata molire lyra: neque enim altior ulli mens hausto de fonte venit, rex tristis et aeger pondere curarum propiorque abeuntibus annis inter adhortantes vix sponte incedit Adrastus, contentus ferro cingi latus; arma manipli pone ferunt, volucres portis auriga sub ipsis comit equos, et iam inde iugo luctatur Arion. huic armat Larissa viros, huic celsa Prosymna, aptior armentis Midea pecorosaque Phlius, quaeque pavet longa spumantem valle Charadron Neris, et ingenti turritae mole Cleonae et Lacedaemonium Thyrea lectura iunguntur memores transmissi ab origine regis, qui Drepani scopulos et oliviferae Sicyonis culta serunt, quos pigra vado Strangilla lambit et anfractu riparum incurvus Elisson. saevus honos fluvio: Stygias lustrare severis Eumenidas perhibetur aquis; huc mergere suetae ora et anhelantes poto Phlegethonte cerastas, seu Thracum vertere domos, seu tecta Mycenes impia Cadmeumve larem; fugit ipse natantes amnis, et innumeris livescunt stagna venenis, it comes Inoas Ephyre solata querellas Cenchreaeque manus, vatum qua conscius amnis Gorgoneo percussus equo, quaque obiacet alto Isthmos et a terris maria inclinata repellit. haec manus Adrastum numero ter mille secuti exsultant; pars gaesa manu. pars robora flammis indurata diu—non unus namque maniplis mos neque sanguis—habent, teretes pars vertere adsueti vacuoque diem praecingere gyro. ipse annis sceptrisque subit venerabilis aeque: ut possessa diu taurus meat arduus inter pascua iam laxa cervice et inanibus armis, dux tamen: haud illum bello adtemptare iuvencis sunt animi; nam trunca vident de vulnere multo cornua et ingentes plagarum in pectore nodos. Proxima longaevo profert Dircaeus Adrasto signa gener, cui bella favent, cuncta cohors: huic et patria de sede volentes advenere viri, seu quos movet exsul et haesit tristibus aucta fides, seu quis mutare potentes praecipuum, multi, melior quos causa querenti conciliat; dederat nec non ipse regendas Aegion Arenenque, et quas Theseia Troezen addit opes, ne rara movens inglorius iret agmina, neu raptos patriae sentiret honores, idem habitus, eadem arma viro. quae debitus hospes hiberna sub nocte tulit: Teumesius implet terga leo et gemino lucent hastilia ferro, aspera volnifieo subter latus ense riget Sphinx, iam regnum matrisque sinus fidasque sorores spe votisque tenet, tamen et de turre suprema attonitam totoque exstantem corpore longe respicit Argian; haec mentem oculosque reducit coniugis et dulces avertit pectore Thebas. Ecce inter medios patriae ciet agmina gentis fulmineus Tydeus, iam laetus et integer artus, ut primae strepuere tubae: ceu lubricus alta anguis humo verni blanda ad spiramina solis erigitur liber senio et squalentibus annis exutus laetisque minax interviret herbis: a miser! agrestum si quis per gramen hianti: obvius et primo fraudaverit huic quoque praesentes Aetolis urbibus adfert belli fama viros: sensit scopulosa Pylene fletaque cognatis avibus Meleagria Pleuron et praeceps Calydon, et quae Iove provocat Iden Olenos, Ioniis et fluctibus hospita portu Chalcis et Herculea turpatus gymnade vultus amnis; adhuc imis vix truncam adtollere frontem ausus aquis glaucoque caput submersus in antro maeret, anhelantes aegrescunt pulvere ripae, omnibus aeratae propugnant pectora crates, pilaque saeva manu, patrius stat casside Mavors, undique magnanimum pubes delecta coronant Oeniden. hilarem bello notisque decorum vulneribus; non ille minis Polynicis et ira inferior, dubiumque adeo, cui bella gerantur. Maior at inde novis it Doricus ordo sub armis, qui ripas, Lyrcie, tuas. tua litora multo vomere suspendunt, fluviorum ductor Achivum, Inache—Persea neque enim violentior exit amnis humo, cum Taurum aut Pleiadas hausit aquosas spumeus et genero tumuit Iove—quos celer ambit Asterion Dryopumque trahens Erasinus aristas, et qui rura domant Epidauria—dexter Iaccho collis, at Hennaeae Cereri negat—; avia Dyme mittit opem densasque Pylos Neleia turmas; nondum nota Pylos iuvenisque aetate secunda Nestor, et ire tamen peritura in castra negavit, hos agitat pulchraeque docet virtutis amorem arduus Hippomedon; capiti tremit aerea cassis ter niveum scandente ferrea suta terunt, umeros ac pectora late flammeus orbis habet, perfectaque vivit in auro nox Danai: sontes Furiarum lampade nigra quinquaginta ardent thalami; pater ipse cruentis in foribus laudatque nefas atque inspicit enses. illum Palladia sonipes Nemeaeus ab arce devehit arma pavens umbraque immane volanti implet agros longoque attollit pulvere campum, non aliter silvas umeris et utroque refringens pectore montano duplex Hylaeus ab antro praecipiat: pavet Ossa vias, pecudesque feraeque procubuere metu; non ipsis fratribus horror afuit, ingenti donec Peneia saltu stagna subit magnumque obiectus detinet amnem. Quis numerum ferri gentisque et robora dictu aequarit mortale sonans? suus excit in arma antiquam Tiryntha deus; non fortibus illa infecunda viris famaque degenerat, sed lapsa situ fortuna, neque addunt robur opes; rarus vacuis habitator in arvis monstrat Cyclopum ductas sudoribus arces, dat tamen haec iuvenum tercentum pectora, vulgus innumerum bello, quibus haud ammenta nec enses triste micant: flavae capiti tergoque leonum exuviae gentilis honos, et pineus armat stipes, inexhaustis artantur tela pharetris. Herculeum paeana canunt, vastataque monstris omnia; frondosa longum deus audit ab Oeta dat Nemea comites, et quas in proelia vires sacra Cleonaei cogunt vineta Molorchi. gloria nota casae, foribus simulata salignis hospitis arma dei, parvoque ostenditur arvo, robur ubi et laxos qua reclinaverit artus ilice, qua cubiti sedeant vestigia terra. At pedes et toto despectans vertice bellum quattuor indomitis Capaneus erepta iuvencis terga superque rigens iniectu molis aenae versat onus; squalet triplici ramosa corona Hydra recens obitu: pars anguibus aspera vivis argento caelata micat, pars arte reperta conditur et fulvo moriens nigrescit circum amnis torpens et ferro caerula Lerna. at laterum tractus spatiosaque pectora servat nexilis innumero Chalybum subtemine thorax, horrendum, non matris, opus; galeaeque corusca prominet arce gigans; atque uni missilis illi cuspide praefixa stat frondibus orba cupressus. huic parere dati, quos fertilis Amphigenia planaque Messene montosaque nutrit Ithome, quos Thryon et summis ingestum montibus Aepy, quos Helos et Pteleon, Getico quos flebile vati Dorion; hic fretus doctas anteire canendo Aonidas mutos Thamyris damnatus in annos ore simul citharaque—quis obvia numina temnat?— conticuit praeceps, qui non certamina Phoebi nosset et inlustres Satyro pendente Celaenas. Iamque et fatidici mens expugnata fatiscit auguris; ille quidem casus et dira videbat signa, sed ipsa manu cunctanti iniecerat arma Atropos obrueratque deum, nec coniugis absunt insidiae, vetitoque domus iam fulgurat auro. hoc aurum vati fata exitiale monebant Argolico; scit et ipsa 1—nefas!—sed perfida coniunx dona viro mutare velit, spoliisque potentis imminet Argiae raptoque excellere cultu. illa libens—nam regum animos et pondera belli hac nutare videt, pariter ni providus heros militet—ipsa sacros gremio Polynicis amati exuerat cultus non haec apta mihi nitidis ornatibus inquit, ‘tempora, nec miserae placeant insignia formae te sine: sat dubium coetu solante timorem fallere et incultos aris advertere crines. scilicet—infandum 1!—. cum tu eludare minanti casside ferratusque sones. ego divitis aurum Harmoniae dotale geram? dabit aptior ista fors deus. Argolicasque habitu praestabo maritas, cum regis coniunx, cum te mihi sospite templa votivis implenda choris: nunc induat illa, quae petit et bellante potest gaudere marito.’ sic Eriphylaeos aurum fatale penates inrupit scelerumque ingentia semina movit, et grave Tisiphone risit gavisa futuris. Taenariis hic celsus equis, quam dispare coetu Cyllarus ignaro generarat Castore prolem, quassat humum; vatem cultu Parnassia monstrant vellera: frondenti crinitur cassis oliva albaque puniceas interplicat infula cristas, arma simul pressasque iugo moderatur habenas. hinc atque inde morae iaculis, et ferrea curru silva tremit; procul ipse gravi metuendus in hasta eminet et clipeo victum Pythona coruscat. huius Apollineae currum comitantur Amyclae, quos Pylos plaudentique habiles Caryae resonare Dianae, quos Pharis volucrumque parens Cythereia Messe, Taygetique phalanx et oloriferi Eurotae dura manus, deus ipse viros in pulvere crudo Arcas alit nudaeque modos virtutis et iras ingenerat; vigor inde animis et mortis honorae dulce sacrum, gaudent natorum fata parentes hortanturque mori, deflent iamque omnis ephebum turba, coronato contenta est funere mater, frena tenent duplexque inserto missile nodo, exserti ingentes umeros, chlamys horrida pendet, et cono Ledaeus apex. non hi tibi solum, Amphiarae, merent: auget resupina maniplos Elis, depressae populus subit incola Pisae, qui te. flave, natant terris, Aiphee, Sicanis advena, tam longo non umquam infecte profundo. curribus innumeris late putria arva lacessunt et bellis armenta domant: ea gloria genti infando de more et fractis durat ab usque axibus Oenomai; strident spumantia morsu vincula, et effossas niveus rigat imber harenas. Tu quoque Parrhasias ignara matre catervas— a rudis armorum, tantum nova gloria suadet!— Parthenopaee, rapis; saltus tunc forte remotos torva parens—neque enim haec iuveni foret ire potestas— pacabat cornu gelidique aversa Lycaei. pulchrior haud ulli triste ad discrimen ituro vultus et egregiae tanta indulgentia formae; nec desunt animi, veniat modo fortior aetas, quas non ille duces nemorum fluviisque dicata numina, quas magno non abstulit ipsam. Maenalia puerum cum vidit in umbra, Dianam, tenero signantem gramina passu, ignovisse ferunt comiti. Dictaeaque tela ipsam et Amyciaeas umeris aptasse pharetras prosilit audaci Martis percussus amore, arma. tubas audire calens et pulvere belli flaventem sordere comam captoque referri hostis equo: taedet nemorum, titulumque nocentem sanguinis humani pudor est nescire sagittas. igneus ante omnes auro micat, igneus ostro, undantemque sinum nodis inrugat Hiberis. imbelli parma pictus Calydonia matris proelia: trux laeva sonat arcus, et aspera plumis terga Cydonea corytos harundine pulsat electro pallens et iaspide clarus Eoa. cornipedem trepidos suetum praevertere cervos, velatum geminae deiecti! lyncis et arma mirantem gravioris eri. sublimis agebat, dulce rubens viridique genas spectabilis aevo. Arcades huic veteres antris lunaque priores, agmina fida datis, nemorum quos stirpe rigenti fama satos, cum prima pedum vestigia tellus admirata tulit; nondum arva domusque nec urbes conubiisve modus; quercus laurique ferebant cruda puerperia. ac populos umbrosa creavit fraxinus, et feta viridis puer excidit orno. hi lucis stupuisse vices noctisque feruntur nubila et occiduum longe Titana secuti desperasse diem. rarescunt alta colonis Maenala. Parthenium fugitur nemus, agmina bello Rhipeque et Stratie ventosaque donat Enispe. non Tegea, non ipsa deo vacat alite felix Cyllene templumque Aleae nemorale Minervae et rapidus Clitor et qui tibi, Pythie. Ladon paene socer, candensque iugis Lampia nivosis et Pheneos nigro Styga mittere credita Diti. venit et Idaeis ululatibus aemulus Azan Parrhasiique duces, et quae risistis, Amores, grata pharetrato Nonacria rura Tonanti, dives et Orchomenos pecorum et Cynosura ferarum. Aepytios idem ardor agros Psophidaque celsam vastat et Herculeo vulgatos robore montes monstriferumque Erymanthon et aerisonum Stymphalon. Arcades hi, gens una viris, sed dissona cultu scinditur: hi Paphias myrtos a stirpe recurvant et pastorali meditantur proelia trunco, his arcus, his tela sudes, his cassida crines integit, Arcadii morem tenet ille galeri, ille Lycaoniae rictu caput asperat ursae. hos belli coetus iurataque pectora Marti milite vicinae nullo iuvere Mycenae; funereae tunc namque dapes mediique recursus solis, et hic alii miscebant proelia fratres. Iamque Atalantaeas implerat nuntius aures, ire ducem bello totamque impellere natum Arcadiam: tremuere gradus, elapsaque iuxta tela: fugit silvas pernicior alite vento saxa per et plenis obstantia flumina ripis, qualis erat, correpta sinus et vertice flavum crinem sparsa noto; raptis velut aspera natis praedatoris equi sequitur vestigia tigris, ut stetit adversisque impegit pectora frenis —ille ad humum nate, tibi? teneroque unde improba pectore virtus? tu bellis aptare viros, tu pondera ferre Martis et ensiferas inter potes ire catervas? quamquam utinam quires 2! nuper te pallida vidi, dum premis obnixo venabula comminus apro, poplite succiduo resupinum ac paene ruentem, et ni curvato torsissem spicula cornu, nunc ubi bella tibi? nil te mea tela iuvabunt nec teretes arcu-, maculis nec discolor atris hic, cui fidis, equus: magnis conatibus instas, vix Dryadum thalamis Erymanthiadumque furori Nympharum mature puer. sunt omina vera: mirabar, cur templa mihi tremuisse Dianae nuper et inferior vultu dea visa, sacrisque exuviae cecidere tholis; hoc segnior arcus difficilesque manus et nullo in vulnere certae. exspecta, dum maior honos, dum firmius aevum, dum roseis venit umbra genis vultusque recedunt ore mei; tunc bella tibi ferrumque, quod ardes, ipsa dabo, et nullo matris revocabere fletu, nunc refer arma domum! vos autem hunc ire sinetis, Arcades, o saxis nimirum et robore nati?’ plura cupit; fusi circum natusque ducesque solantur minuuntque metus, et iam horrida clangunt signa tubae, nequit illa pio dimittere natum complexu multumque duci commendat Adrasto. At parte ex alia Cadmi Mavortia plebes, maesta ducis furiis nec molli territa fama, quando his vulgatum descendere viribus Argos, tardius illa quidem regis causaque pudore, verum bella movet, nulli destringere ferrum impetus, aut umeros clipeo clausisse paterno dulce nec alipedum iuga comere, qualia belli gaudia; deiecti trepidas sine mente, sine ira promisere manus; hic aegra in sorte parentem unanimum, hic dulces primaevae coniugis annos ingemit, et gremio miseros adcrescere natos. bellator nulli caluit deus; ipsa vetusto moenia lapsa situ magnaeque Amphionis arces iam fessum senio nudant latus, et fide sacra aequatos caelo surdum atque ignobile muros firmat opus. tamen et Boeotis urbibus ultrix adspirat ferri rabies, nec regis iniqui subsidio, quantum socia pro gente moventur. ille velut pecoris lupus expugnator opimi, pectora tabenti sanie gravis hirtaque saetis ora cruentata deformis hiantia lana, decedit stabulis huc illuc turbida versans lumina, si duri comperta clade sequantur pastores, magnique fugit non inscius ausi. Adcumulat crebros turbatrix Fama pavores: hic iam dispersos errare Asopide ripa Lernaeos equites; hic te, bacchate Cithaeron. ille rapi Teumeson ait noctisque per umbras nuntiat excubiis vigiles arsisse Plataeas. nam Tyrios sudare lares et sanguine Dircen inriguam fetusque novos iterumque locutam Sphinga petris, cui non et scire licentia passim et vidisse fuit? novus his super anxia turbat corda metus: sparsis subito correpta canistris silvestris regina chori decurrit in aequum vertice ab Ogygio trifidamque huc tristis et illuc lumine sanguineo pinum disiectat et ardens erectam attonitis implet clamoribus urbem: ‘omnipotens Nysaee pater, cui gentis avitae pridem lapsus amor. tu nunc horrente sub arcto bellica ferrato rapidus quatis Ismara thyrso pampineumque iubes nemus inreptare Lycurgo, aut tumidum Gangen aut claustra novissima Rubrae Tethyos Eoasque domos flagrante triumpho perfuris. aut Hermi de fontibus aureus exis: at tua progenies; positis gentilibus armis quae tibi festa cognatumque nefas, iniusti munera regni, pendimus. aeternis potius me, Bacche, pruinis trans et Amazoniis ululatum Caucason armis siste ferens,, quam monstra ducum stirpemque profanam eloquar, en urges; alium tibi, Bacche, furorem iuravi: similes video concurrere tauros; idem ambobus honos unusque ab origine sanguis; ardua conlatis obnixi cornua miscent frontibus alternaque truces moriuntur in ira. tu peior, tu cede, nocens qui solus avita gramina communemque petis defendere montem, et saltum dux alter habet.’ sic fata gelatis vultibus et Baccho iam demigrante quievit. At trepidus monstro et variis terroribus impar longaevi rex vatis opem tenebrasque sagaces Tiresiae, qui mos incerta paventibus, aeger consulit, ille deos non larga caede iuvencum, non alacri pinna aut verum salientibus nec tripode implicito numerisque sequentibus astra, turea nec supra volitante altaria fumo tam penitus, durae quam Mortis limite manes elicitos patuisse refert, Lethaeaque sacra et mersum Ismeni subter confinia ponto miscentis parat ante ducem, circumque bidentum visceribus laceris et odori sulpuris aura graminibusque novis et longo murmure purgat. Silva capax aevi validaque incurva senecta, aeternum intonsae frondis, stat pervia nullis solibus; haud illam brumae minuere. Notusve ius habet aut Getica Boreas impactus ab Ursa. subter operta quies, vacuumque silentia servat horror et exclusae pallet male lucis imago, nec caret umbra deo: nemori Latonia cultrix additur; hanc piceae cedrique et robore in omni effictam sanctis occubat silva tenebris, huius inaspectae luco stridere sagittae nocturnique canum gemitus, ubi limina patrui effugit inque novae melior redit ora Dianae; aut ubi fessa iugis, dulcisque altissima somnos lux movet, hic late iaculis circum undique fixis effusam pharetra cervicem excepta quiescit, extra immane patens tellus Mavortia campi, fetus ager Cadmo. durus qui vomere primo post consanguineas acies sulcosque nocentes ausus humum versare et mollia sanguine prata eruit; ingentes infelix terra tumultus lucis adhuc medio solaque in nocte per umbras exspirat, nigri cum vana in proelia surgunt terrigenae; fugit incepto tremibundus ab arvo agricola insanique domum rediere iuvene!. Hic senior vates—Stygiis adcommoda quippe terra sacris, vivoque placent sola pinguia tabo— velleris obscuri pecudes armentaque sisti atra monet, quaecumque gregum pulcherrima cervix ducitur; ingemuit Dirce maestusque Cithaeron, et nova clamosae stupuere silentia valles, tum fera caeruleis intexit cornua sertis ipse manu tractans, notaeque in limite silvae principio largos noviens tellure cavata inclinat Bacchi latices et munera verni lactis et Actaeos imbres suadumque cruorem manibus; adgeritur, quantum bibit arida tellus, trunca dehinc nemora advolvunt, maestusque sacerdos tris Hecatae totidemque satis Acheronte nefasto virginibus iubet esse focos; tibi, rector Averni, quamquam infossus humo superat tamen agger in auras pineus; hunc iuxta cumulo minor ara profundae erigitur Cereri; frontes atque omne cupressus intexit plorata latus, iamque ardua ferro signati capita et frugum libamine puro in vulnus cecidere greges; tunc innuba Manto exceptum pateris praelibat sanguen, et omnes ter circum acta pyras sancti de more parentis semineces fibras et adhuc spirantia reddit viscera, nec rapidas cunctatur frondibus atris subiectare faces, atque ipse sonantia flammis virgulta et tristes crepuisse ut sensit acervos Tiresias—illi nam plurimus ardor anhelat ante genas impletque cavos vapor igneus orbes,— exclamat—tremuere rogi et vox terruit ‘Tartareae sedes et formidabile regnum Mortis inexpletae, tuque, o saevissime fratrum, cui servire dati manes aeternaque sontum supplicia atque imi famulatur regia mundi, solvite pulsanti loca muta et inane severae Persephones vulgusque cava sub nocte repostum elicite. et plena redeat Styga portitor alno. ferte simul gressus, nec simplex manibus esto in lucem remeare modus; tu separe coetu Elysios, Persei. nubilus Arcas agat; contra per crimina functis, qui plures Erebo pluresque e sanguine Cadmi, angue ter excusso et flagranti praevia taxo, Tisiphone, dux pande diem. nec lucis egentes Cerberus occursu capitum detorqueat umbras.’ Dixerat, et pariter senior Phoebeaque virgo erexere animos: illi formidine nulla, quippe in corde deus, solum timor obruit ingens Oedipodioniden, vatisque horrenda canentis nunc umeros nunc ille manus et vellera pressat anxius inceptisque velit desistere sacris, qualis Gaetulae stabulantem ad confraga silvae venator longo motum clamore leonem exspectat firmans animum et sudantia nisu tela premens; gelat ora pavor gressusque tremiscunt, quis veniat quantusque, sed horrida signa frementis accipit et caeca metitur murmura cura. Atque hic Tiresias nondum adventantibus umbris: ‘testor " ait, " divae, quibus hunc saturavimus ignem laevaque convulsae dedimus carchesia terrae, iam nequeo tolerare moram, cassusne sacerdos audior? an, rabido iubeat si Thessala cantu, ibitis et Scythicis quotiens medicata Colchis aget, trepido pallebunt Tartara motu: nostri cura minor, si non attollere bustis corpora nec plenas antiquis ossibus urnas egerere et mixtos caelique Erebique sub unum funestare deos libet aut exsanguia ferro ora sequi atque aegras functorum carpere fibras? ne tenues annos nubemque hanc frontis opacae spernite, ne, moneo; et nobis saevire facultas, novimus et quidquid dici noscique timetis, et turbare Hecaten, ni te, Thymbraee, vererer et triplicis mundi summum, quem scire nefastum. illum—sed taceo: prohibet tranquilla senectus, iamque ego vos’ —avide subicit Phoebeia Manto: ‘audiris, genitor, vulgusque exsangue propinquat. panditur Elysium chaos, et telluris opertae dissilit umbra capax, silvaeque et nigra patescunt flumina, liventes Acheron eiectat harenas. fumidus atra vadis Phlegethon incendia volvit, et Styx discretis interflua manibus obstat, ipsum pallentem solio circumque ministras funestorum operum Eumenidas Stygiaeque severos Iunonis thalamos et torva cubilia cerno, in speculis Mors atra sedet dominoque silentes adnumerat populos: maior superimminet ordo. arbiter hos dura versat Cortynius urna vera minis poscens adigitque expromere vitas usque retro et tandem poenarum lucra fateri, quid tibi monstra Erebi, Scyllas et inane furentes Centauros solidoque intorta adamante Gigantum vincula et angustam centeni Aegaeonis umbram?’ ‘Immo" ait. "o nostrae regimen viresque senectae, ne volgata mihi. quis enim remeabile saxum fallentesque lacus Tityonque alimenta volucrum et caligantem longis lxiona gyris nesciat? ipse etiam, melior cum sanguis, opertas inspexi sedes, Hecate ducente, priusquam obruit ora deus totamque in pectora lucem detulit. Argolicas magis huc adpelle precando Thebanasque animas; alias avertere gressus lacte quater sparsas maestoque excedere luco, nata, iube; tum qui vultus habitusque, quis ardor sanguinis adfusi. gens utra superbior adsit. dic agedum nostramque mone per singula noctem.’ Iussa facit carmenque serit, quo dissipat umbras, quo reciet sparsas: qualis. si crimina demas. Colchis et Aeaeo simulatrix litore Circe, tunc his sacrificum dictis adfata parentem: ‘primus sanguineo submittit inertia Cadmus ora lacu. iuxtaque virum Cythereia proles insequitur, geminusque bibit terrigenae comites illos, gens Martia, cingunt, quis omnis et in capulo; prohibent obstantque ruuntque spirantum rabie, nec tristi incumbere fossae cura. sed alternum sitis exhaurire cruorem. proxima natarum manus est fletique nepotes, hic orbam Autonoen et anhelam cernimus Ino respectantem arcus et ad ubera dulce prementem pignus et oppositis Semelen a ventre lacertis. Penthea iam fractis genetrix Cadmeia thyrsis iamque remissa deo pectusque adaperta insequitur planctu; fugit ille avia Lethes et Stygios super usque lacus, ubi mitior fiet pater et lacerum componit corpus Echion. tristem nosco Lycum dextramque in terga reflexum Aeoliden, umero iactantem funus onusto. necdum ille aut habitus aut versae crimina formae mutat Aristaeo genitus: frons aspera cornu, tela manu, reicitque canes in vulnus hiantes. ecce autem magna subit invidiosa caterva Tantalis et tumido percenset funera luctu, nil deiecta malis; iuvat effugisse deorum numina et insanae plus iam permittere linguae.’ Talia dum patri canit intemerata sacerdos, illius elatis tremefacta adsurgere vittis canities tenuesque impelli sanguine vultus, nec iam firmanti baculo nec virgine fida nititur, erectusque solo ‘desiste canendo. nata’ ait, ‘externae satis est mihi lucis, inertes discedunt nebulae, et vultum niger exsilit umbrisne an supero dimissus Apolline complet spiritus? en video quaecumque audita, sed ecce maerent Argolici deiecto lumine manes! torvus Alias Proctusque nocens mitisque Phoroneus truncatusque Pelops et saevo pulvere sordens Oenomaus largis umectant imbribus ora. auguror hinc Thebis belli meliora. Quid autem hi grege condenso, quantum arma et vulnera monstrant. pugnaces animae, nobis in sanguine multo oraque pectoraque et falso clamore levatas intendunt sine pace manus? rex, fallor, an hi sunt quinquaginta illi? cernis Chthoniumque Chrominque Phegeaque et nostra praesignem Maeona lauro, ne saevite, duces, nihil hic mortalibus ausum, credite, consiliis: hos ferrea neverat annos Atropos. existis casus: bella horrida nobis, atque iterum Tydeus.’ dicit, vittaque ligatis frondibus instantes abigit monstratque cruorem. Stabat inops comitum Cocyti in litore maesto Laius, immiti quem iam deus ales Averno reddiderat. dirumque tuens obliqua nepotem— noscit enim vultu—non ille aut sanguinis haustus, cetera ceu plebes, aliumve accedit ad imbrem, immortale odium spirans, sed prolicit ultro Annius vates: ‘Tyriae dux inelyte Thebes. cuius ab interitu non ulla Amphionis arces vidit amica dies. o iam satis ulte cruentum exitium et multum placata minoribus umbra, quos miseranda fugis: iacet ille in funere longo, quem fremis. et iunctae sentit confinia mortis. obsitus exhaustos paedore et sanguine vultus eiectusque die: sors leto durior omni, crede mihi! quaenam immeritum vitare nepotem causa tibi? confer vultum et satiare litanti sanguine venturasque vices et funera belli pande vel infensus vel res miserate tuorum, tunc ego te optata vetitam transmittere Lethen puppe dabo placidumque pia tellure reponam et Stygiis mandabo deis.’ mulcetur honoris muneribus fingitque genas, dein talia reddit: ‘cur tibi versanti manes, aequaeve sacerdos, lectus ego augurio tantisque potissimum umbris, qui ventura loquar: satis est meminisse priorum, nostrane praeclari, pudeat, consulta nepotes poscitis? illum, illum sacris adhibete nefastis. qui laeto fodit ense patrem, qui semet in ortus vertit et indignae regerit sua pignora matri, et nunc ille deos Furiarumque atra fatigat concilia et nostros rogat haec in proelia manes, quodsi adeo placui deflenda in tempora vates. dicam equidem, quo me Lachesis, quo torva Megaera usque sinunt: bellum, innumero venit undique bellum agmine. Lernaeosque trahit fatalis alumnos Gradivus stimulis; hos terrae monstra deumque tela manent pulchrique obitus et ab igne supremo sontes lege morae, certa est victoria Thebis. ne trepida, nec regna ferox germanus habebit, sed Furiae geminumque nefas, numerosque per enses, ei mihi! crudelis vincit pater.’ haec ubi fatum, labitur et flexa dubios ambage relinquit. Interea gelidam Nemeen et conscia laudis Herculeae dumeta vaga legione tenebant Inaehidae; iam Sidonias avertere praedas, sternere, ferre domos ardent instantque. quis iras flexerit, unde morae, medius quis euntibus error, Phoebe, doce: nos rara manent exordia famae. Marcidus edomito bellum referebat ab Haemo Liber; ibi armiferos geminae orgia ferre Getas canumque virescere dorso Othryn et Icaria Rhodopen adsueverat umbra, et iam pampineos materna ad moenia currus promovet; effrenae dextra laevaque secuntur lynces, et uda mero lambunt retinacula tigres, post exsultantes spolia armentalia portant seminecesque lupos scissasque Mimallones ursas. nec comitatus iners: sunt illic Ira Furorque et Metus et Virtus et numquam sobrius Ardor succiduique gradus et castra simillima regi. isque ubi pulverea Nemeen effervere nube conspicit et solem radiis ignescere ferri. necdum compositas belli in certamina Thebas, concussus visis, quamquam ore et pectore marcet, aeraque tympanaque et biforem reticere tumultum imperat, attonitas qui circum plurimus aures, atque ita: ‘me globus iste meamque exscindere gentem apparat; ex longo recalet furor; hoc mihi saevum Argos et indomitae bellum ciet ira novercae, usque adeone parum cineri data mater iniquo natalesque rogi quaeque ipse micantia sensi fulgura? relliquias etiam fusa eque sepulcrum paelicis et residem ferro petit impia Theben. nectam fraude moras; illum, illum tendite campum, tendite, io, comites.’ Hyrcanae ad signa iugales intumuere iubas, dicto prius adstitit arvis. Tempus erat,medii cum solem in culmina mundi tollit anhela dies. Tibi tardus hiantibus arvis stat vapor atque omnes admittunt aethera luci. undarum vocat ille deas mediusque silentum incipit: ‘agrestes fluviorum numina Nymphae et nostri pars magna gregis, perferte laborem, quem damus. Argolicos paulum mihi fontibus amnes stagnaque et errantes obducite pulvere rivos, praecipuam Nemeen, qua nostra in moenia bellis nunc iter. ex alto fugiat liquor; adiuvat ipse Phoebus adhuc summo, cesset ni vestra voluntas, limite; vim coeptis indulgent astra, meaeque aestifer Erigones spumat canis, ite volentes, ite in operta soli; post vos ego gurgite pleno eliciam, et quae dona meis amplissima sacris, vester habebit honos, nocturnaque furta licentum cornipedum et cupidas Faunorum arcebo rapinas.’ dixerat: ast illis tenuis percurrere visus ora situs, viridisque comis exhorruit umor. protinus Inachios haurit sitis ignea campos: diffugere undae, squalent fontesque lacusque, et cava ferventi durescunt flumina limo. aegra solo macies, teucrique in origine culmi inclinata seges, deceptum margine ripae stat pecus, atque amnes quaerunt armenta natatos. sic ubi se magnis refluus suppressit in antris Nilus et Eoae liquentia pabula brumae ore premit, fumant desertae gurgite valles et patris undosi sonitus exspectat hiulca Aegyptus, donec Phariis alimenta rogatus donet agris magnumque inducat messibus annum. Aret Lenia nocens, aret Lyrcius et ingens Inachus advolvensque natantia saxa Charadrus et numquam in ripis audax Erasinus et aequus fluctibus Asterion, ille alta per avia notus audiri et longe pastorum rumpere somnos. una tamen tacitas sed iussu numinis undas haec quoque secreta nutrit Langia sub umbra, nondum illi raptus dederat lacrimabile nomen Archemorus, nec fama deae; tamen avia servat et nemus et fluvium; manet ingens gloria Nympham, cum tristem Hypsipylen ducibus sudatus Achaeis ludus et atra sacrum recolet trieteris Ophelten. Ergo nec ardentes clipeos vectare nec artos thoracum nexus—tantum sitis horrida torret— sufficiunt: non ora modo angustisque perusti faucibus, interior sed vis quatit, aspera pulsu corda, gelant venae, et siccis cruor aeger adhaeret visceribus: tunc sole putris, tunc pulvere tellus exhalat calidam nubem, non spumeus imber manat equum: siccis inlidunt ora lupatis, ora catenatas procul exsertantia linguas; nec legem dominosve pati, sed perfurit arvis flammatum pecus, huc illuc impellit Adrastus exploratores, si stagna Licymnia restent. si quis Amymones superet liquor: omnia caecis ignibus hausta sedent, nec spes umentis Olympi. ceu flavam Libyen desertaque pulveris Afri conlustrent nullaque umbratam nube Syenen. Tandem inter silvas—sic Euhius ipse pararat— errantes subitam pulchro in maerore tuentur Hypsipyles; illi quamvis et ad ubera Opheltes non suus. Inachii proles infausta Lycurgi. dependet—neglecta comam nec dives amictu— regales tamen ore notae, nec mersus acerbis exstat honos, tunc haec adeo stupefactus Adrastus: ‘diva potens nemorum—nam te vultusque pudorque mortali de stirpe negant—. quae laeta sub isto igne poli non quaeris aquas, succurre propinquis gentibus: Arquitenens seu te Latonia casto de grege transmisit thalamis, seu lapsus ab astris non humilis fecundat amor—neque enim ipse deorum arbiter Argolidum thalamis novus—. aspice maesta agmina. nos ferro meritas exscindere Thebas mens tulit, imbelli sed nunc sitis aspera fato submittitque animos et inertia robora carpit da fessis in rebus opem, seu turbidus amnis, seu tibi foeda palus; nihil hae in sorte pudendum, nil humile est: tu nunc Ventis pluvioque rogaris pro Iove, tu refugas vires et pectora bellis exanimata reple: sic hoc tibi sidere dextro crescat onus. tantum reduces det flectere gressus Iuppiter, o quanta belli donabere praeda! Direaeos tibi, diva, greges numerumque rependam sanguinis, et dixit, et orantis media inter anhelitus ardens verba rapit, cursuque animae labat arida lingua; idem omnes pallorque viros flatusque soluti oris habet, reddit demisso Lemnia vultu: ‘diva quidem vobis, etsi caelestis origo est, unde ego? mortales utinam haud transgressa fuissem luctibus! altricem mandati cernitis orbam pignoris; at nostris an quis sinus uberaque ulla, scit deus, et nobis regnum tamen et pater ingens— sed quid ego haec, fessosque optatis demoror undis? mecum age nunc. si forte vado Langia perennes servat aquas; solet et rabidi sub limite Caneri semper, et Icarii quamvis iuba fulguret astri, ire tamen.’ simul haerentem, ne tarda Pelasgis dux foret, a! miserum vicino caespite alumnum— sic Parcae volvere—locat ponique negantis floribus adgestis et amico murmure dulces solatur lacrimas: qualis Berecyntia mater, dum parvum circa iubet exsultare Tonantem Curetas trepidos; illi certantia plaudunt orgia, sed magnis resonat vagitibus Ide. At puer in gremio veniae gramine nunc faciles sternit procursibus herbas in vultum nitens, caram modo lactis egeno nutricem plangore ciens iterumque renidens et teneris meditans verba inluetantia labris miratur nemorum strepitus aut obvia carpit aut patulo trahit ore diem nemorique malorum inscius et vitae multum securus inerrat. sic tener Odrysia Mavors nive, sic puer ales vertice Maenalio, talis per litora reptans improbus Ortygiae latus inclinabat Apollo. Illi per dumos et opaca virentibus umbris devia; pars cingunt, pars arta plebe sequuntur praecelerantque ducem, medium subit illa per agmen non humili festina modo; iamque amne propinquo rauca sonat vallis, saxosumque impulit aures murmur: ibi exsultans conclamat ab agmine primus, sicut erat levibus tollens vexilla maniplis Argus aquae! longusque virum super ora cucurrit clamor aquae! sic Ambracii per litora ponti nauticus in remis iuvenum monstrante magistro fit sonus inque vicem contra percussa reclamat terra, salutatus cum Leucada pandit Apollo, incubuere vadis passim discrimine nullo turba simul primique, nequit secernere mixtos aequa sitis, frenata suis in curribus intrant armenta, et pleni dominis armisque feruntur quadripedes; hos turbo rapax, hos lubrica fallunt saxa, nec implicitos fluvio reverentia reges proterere aut mersisse vado clamantis amici ora. fremunt undae, longusque a fontibus amnis diripitur, modo lene virens et gurgite puro perspicuus nunc sordet aquis egestus ab imis alveus; inde tori gramina; iam crassus caenoque et pulvere sordens, quamquam expleta sitis, bibitur tamen, agmina bello decertare putes iustumque in gurgite Martem perfurere aut captam tolli victoribus urbem. Atque aliquis regum medio circumfluus amni: ‘silvarum, Nemea. longe regina virentum, lecta Rivis sedes, quam tu non Herculis actis dura magis, rabidi cum colla comantia monstri augeret et tumidos animam angustaret in artus! hac saevisse tenus populorum in coepta sufficiat: tuque o cunctis insuete domari solibus, aeternae largitor corniger undae, laetus eas, quacumque domo gelida ora resolvis immortale tumens; neque enim tibi cana repostas Bruma nives raptasque alio de fonte refundit Arcus aquas gravidive indulgent nubila Cori. sed tuus et nulli ruis expugnabilis astro. te nec Apollineus Ladon nec Xanthus uterque Spercheusque minax Centaureusque Lycormas praestiterint; tu pace mihi, tu nube sub ipsa armorum festisque super celebrabere mensas— accipias fessisque libens iterum hospita pandas flumina defensasque velis agnoscere turmas.’