Nuntia multivago Danaas perlabitur urbes Fama gradu, sancire novo sollemnia busto Inachidas ludumque super, quo Martia bellis praesudare paret seseque accendere virtus. Graium ex more decus: primus Pisaea per arva hunc pius Alcides Pelopi certavit honorem pulvereumque fera crinem detersit oliva: proxima vipereo celebratur Phocis, Apollineae bellum puerile pharetrae; mox circum tristes servata Palaemonis aras nigra superstitio, quotiens animosa resumit Leucothea gemitus et amica ad litora festa tempestate venit: planctu conclamat uterque Isthmos. Echioniae responsant flebile Thebae, et nunc eximii regum, quibus Argos alumnis conexum caelo, quorumque ingentia tellus Aonis et Tyriae suspirant nomina matres, concurrunt nudasque movent in proelia vires: ceu primum ausurae trans alta ignota biremes, seu Tyrrhenam hiemem, seu stagna Aegaea lacessant, tranquillo prius arma lacu clavumque levesque explorant remos atque ipsa pericula discunt; at cum experta cohors, tune pontum inrumpere fretae longius ereptasque oculis non quaerere terras. Clara laboriferos caelo Tithonia currus extulerat vigilesque deae pallentis habenas et Nox et cornu fugiebat Somnus inani; iam plangore viae, gemitu iam regia mugit flebilis, acceptos longe nemora avia frangunt multiplicantque sonos, sedet ipse exutus honoro vittarum nexu genitor squalentiaque ora sparsus et incultam ferali pulvere barbam, asperior contra planctusque egressa viriles exemplo famulas premit hortaturque volentes orba parens, lacerasque super prorumpere relliquias ardet totiensque avolsa refertur, arcet et ipse pater, mox ut maerentia dignis vultibus Inachii penetrarunt limina reges, ceu nova tunc clades et primo saueius infans vulnere letalisve inrumperet atria serpens, sic alium ex alio quamquam lassata fragorem pectora congeminant, integratoque resultant accensae clamore fores; sensere Pelasgi invidiam et lacrimis excusant crimen obortis. Ipse, datum quotiens intereisoque tumultu conticuit stupefacta domus, solatur Adrastus adloquiis genitorem ultro, nune fata recensens resque hominum duras et inexorabile pensum, nune aliam prolem mansuraque numine dextro pignora, nondum orsis modus, et lamenta redibant. ille quoque adfatus non mollius audit amicos, quam trucis Ionii rabies clamantia ponto vota virum aut tenues curant vaga fulmina nimbos. Tristibus interea ramis teneraque cupresso damnatus flammae torus et puerile feretrum texitur: ima virent agresti stramina cultu; proxima gramineis operosior area sertis, et picturatus morituris floribus agger; tertius adsurgens Arabum strue tollitur ordo Eoas complexus opes incanaque glebis tura et ab antiquo durantia cinnama Belo. summa crepant auro, Tyrioque attollitur ostro molle supercilium, teretes hoc undique gemmae inradiant, medio Linus intertextus acantho letiferique canes: opus admirabile semper oderat atque oculos flectebat ab omine mater, arma etiam et veterum exuvias circumdat avorum gloria mixta malis adflictaeque ambitus aulae, ceu grande exsequiis onus atque immensa ferantur membra rogo, sed cassa tamen sterilisque dolentes fama iuvat, parvique augescunt funere manes, inde ingens lacrimis honor et miseranda voluptas, muneraque in cineres annis graviora feruntur — namque illi et pharetras brevioraque tela dicarat festinus voti pater insontesque sagittas; iam tunc et nota stabuli de gente probatos in nomen pascebat equos — cinctusque sonantes armaque maiores exspectatura lacertos. spes avidae! quas non in nomen credula vestes urgebat studio cultusque insignia regni purpureos sceptrumque minus? cuncta ignibus atris damnat atrox suaque ipse parens gestamina ferri, si damnis rabidum queat exsaturare dolorem. Parte alia gnari monitis exercitus instat auguris aeriam truncis nemorumque ruina, montis opus, anguis et infausti cremet atra piacula belli, his labor accisam Nemeen umbrosaque tempe praecipitare solo lucosque ostendere Phoebo, sternitur extemplo veteres incaedua ferro silva comas, largae qua non opulentior umbrae Argolicos inter saltusque educta Lycaeos extulerat super astra caput: stat sacra senectae numine, nec solos hominum transgressa veterno fertur avos, Nymphas etiam mutasse superstes Faunorumque greges, aderat miserabile luco exscidium: fugere ferae, nidosque tepentes absiliunt — metus urget — aves; cadit ardua fagus, Chaoniumque nemus brumaeque inlaesa cupressus, procumbunt piceae, flammis alimenta supremis, ornique iliceaeque trabes metuendaque suco taxus et infandos belli potura cruores fraxinus atque situ non expugnabile robur. hinc audax abies et odoro vulnere pinus scinditur, adclinant intonsa cacumina terrae alnus amica fretis nec inhospita vitibus ulmus. dat gemitum tellus: non sic eversa feruntur Ismara, cum fracto Boreas caput extulit antro, non grassante noto citius nocturna peregit flamma nemus; linquunt flentes dilecta locorum otia cana Pales Silvanusque arbiter umbrae semideumque pecus, migrantibus adgemit illis silva, nec amplexae dimittunt robora Nymphae. ut cum possessas avidis victoribus arces dux raptare dedit, vix signa audita, nec urbem invenias; ducunt sternuntque abiguntque feruntque immodici, minor ille fragor, quo bella gerebant. Iamque pari cumulo geminas hanc tristibus umbris, ast illam superis aequus labor auxerat aras, cum signum luctus cornu grave mugit adunco tibia, cui teneros suetum producere lege Phrygum maesta. Pelopem monstrasse ferebant exsequiale sacrum carmenque minoribus umbris utile, quo geminis Niobe consumpta pharetris squalida bissenas Sipylon deduxerat urnas. Portant inferias arsuraque fercula primi Graiorum, titulisque pios testantur honores gentis quisque suae; longo post tempore surgit colla super iuvenum — numero dux legerat omni — ipse fero clamore torus, cinxere Lycurgum Leni a ei proceres, genetricem mollior ambit turba, nec Hypsipyle raro subit agmine; valiant Inachidae memores, sustentant livida nati bracchia et inventae concedunt plangere matri. Illic infaustos ut primum egressa penates Eurydice, nudo vocem de pectore rumpit planctuque et longis praefata ululatibus infit: ‘non hoc Argolidum coetu circumdata matrum speravi te, nate, sequi, nec talia demens fingebam votis annorum elementa tuorum, nil saevum reputans; etenim his in finibus aevi unde ego bella tibi Thebasque ignara timerem? cui superum nostro committere sanguine pugnas dulce? quis hoc armis vovit scelus? at tua nondum, Cadme, domus, nullus Tyrio grege plangitur infans, primitias egomet lacrimarum et caedis acerbae ante tubas ferrumque tuli, dum deside cura credo sinus fidos altricis et ubera mando, quidni ego? narrabat servatum fraude parentem insontesque manus, en! quam ferale putemus abiurasse sacrum et Lemni gentilibus unam inmunem furiis, haec illa — et creditis ausae haec pietate potens solis abiecit in arvis non regem dominumve, alienos impia partus, hoc tantum, silvaeque infamis tramite liquit, quem non anguis atrox — quid enim hac opus, ei mihi, leti mole fuit? — tantum caeli violentior aura impulsaeque noto frondes eassusque valeret exanimare timor, nec vos incessere luctu orba aveo, hac altrice nefas; atquin et blandus ad illam, nate, magis, solam nosse atque audire vocantem, ignarusque mei: nulla ex te gaudia matri, illa tuos questus lacrimososque impia risus audiit et vocis decerpsit murmura primae. illa tibi genetrix semper, dum vita manebat, nune ego. sed miserae mihi nec punire potestas sic meritam! quid dona, duces, quid inania fertis iusta rogis? illam — nil poscunt amplius umbrae, — illam, oro, cineri simul excisaeque parenti reddite, quaeso, duces, per ego haec primordia belli, cui peperi; sic aequa gemant mihi funera matres Oxygiae.’ sternit crines iteratque precando: ‘reddite, nec vero crudelem avidamque vocate sanguinis: oceumbam pariter, dum vulnere iusto exsaturata oculos, unum impellamur in ignem.’ talia vociferans alia de parte gementem Hypsipylen — neque enim illa comas nec pectora servat — agnovit longe, et socium indignata dolorem: ‘hoc saltem, o proceres, tuque o, cui pignora nostri proturbata tori, prohibete, auferte supremis invisam exsequiis. quid se funesta parenti miscet et in nostris spectatur et ipsa ruinis?’ cui luget complexa suos? dixitque repente concidit, abruptisque obmutuit ore querelis. sic ait abruptisque immutuit ore querellis: non secus ac primo fraudatum lacte iuvencum, cui trepidae vires et solus ab ubere sanguis, seu fera seu duras avexit pastor ad aras; nunc vallem spoliata parens, nunc flumina questu, nunc armenta movet vacuosque interrogat agros; tunc piget ire domum, maestoque novissima campo exit et oppositas impasta avertitur herbas. At genitor sceptrique decus cultusque Tonantis inicit ipse rogis, tergoque et pectore fusam caesariem ferro minuit sectisque iacentis obnubit tenuia ora comis, ac talia fletu verba pio miscens: ‘alio tibi, perfide, pacto, Iuppiter, hunc crinem voti reus ante dicaram, si pariter virides nati libare dedisses ad tua templa genas, sed non ratus ore sacerdos, damnataeque preces: ferat haec, quae dignior, umbra.’ iam face subiecta primis in frondibus ignis exclamat, Stant iussi Danaum atque obtentis eminus armis prospectu visus interclusere nefasto. ditantur flammae; non umquam opulentior illic ante cinis: crepitant gemmae, atque immane liquescit argentum, et pictis exsudat vestibus aurum; nec non Assyriis pinguescunt robora sucis, pallentique croco strident ardentia spumantesque mero paterae verguntur et atri sanguinis et rapti gratissima cymbia lactis, tunc septem numero turmas — centenus ubique surgit eques — versis ducunt insignibus ipsi Graiugenae reges, lustrantque ex more sinistro orbe rogum et stantes inclinant pulvere flammas, ter curvos egere sinus, inlisaque telis tela sonant, quater horrendum pepulere fragorem arma, quater mollem famularum bracchia planctum, semianimas alter pecudes spumantiaque ignis accipit armenta; hic luctus abolere noviqvie funeris auspicium vates, quamquam omina sentit vera, iubet: dextri gyro et vibrantibus hastis hac redeunt, raptumque suis libamen ab armis quisque iacit, seu frena libet seu cingula flammis mergere seu iaculum summae seu cassidis umbram, multa gemunt extra raucis concentibus agri, et lituis aures circum pulsantur acutis. ferretur clamore nemus: sic Martia vellunt signa tubae, nondum ira calet, nec sanguine ferrum inrubuit, primus bellorum comitur ille vultus, honoris opus 2: stat adhuc incertus in alta nube, quibus sese Mavors indulgeat armis. Finis erat, lassusque putres iam Mulciber ibat in cineres; instant flammis multoque soporant imbre rogum, posito donec cum sole labores exhausti; seris vix cessit cura tenebris, roscida iam novies caelo dimiserat astra Lucifer et totidem Lunae pracvenerat ignes mutato nocturnus equo, nec conscia fallit sidera et alterno deprenditur unus in ortu; mirum, opus adcelerasse manus1: stat saxea moles, templum ingens cineri, rerumque effictus in illa ordo docet casus: fessis hic flumina monstrat Hypsipyle Danais, hic reptat flebilis infans, hic iacet, extremum tumuli circum asperat orbem squameus; exspectes morientis ab ore cruenta sibila, marmorea sic volvitur anguis in hasta. Iamque avidum pugnas visendi vulgus inermes fama vocat; cunctis arvis ac moenibus adsunt exciti; illi etiam, quis belli incognitus horror, quos effeta domi, quos prima reliquerat aetas, conveniunt: non aut Ephyraeo in litore tanta umquam aut Oenomai fremuerunt agmina circo. Collibus incurvis viridique obsessa corona vallis in amplexu nemorum sedet; hispida circum stant iuga, et obiectus geminis umbonibus agger campum exire vetat, longo quem tramite planum gramineae frontes mollia non subitis augent fastigia clivis. illic conferti, iam sole rubentibus arvis, bellatrix sedere cohors; ibi corpore mixto metiri numerum vultusque habitusque suorum dulce viris, tantique iuvat fiducia belli. centum ibi nigrantes, armenti robora, tauros lenta mole trahunt; idem numerusque colorque matribus et nondum lunatis fronte iuvencis. Exin magnanimum series antiqua parentum invenitur, miris in vultum animata figuris. primus anhelantem duro Tirynthius angens pectoris attritu sua frangit in ossa leonem, haud illum impavidi, quamvis et in aere suumque Inachidae videre decus, pater ordine iuncto laevus harundinae recubans super aggere ripae cernitur emissaeque indulgens Inachus urnae. Io post tergum, iam prona dolorque parentis, spectat inocciduis stellatum visibus Argum. ast illam melior Phariis erexerat arvis Iuppiter atque hospes iam tunc Aurora colebat. Tantalus inde parens, non qui fallentibus undis imminet aut refugae sterilem rapit aera silvae, sed pius et magni vehitur conviva Tonantis. parte alia victor curru Neptunia tendit lora Pelops, prensatque rotas auriga natantes Myrtilos et volucri iam iamque relinquitur axe. et gravis Acrisius speciesque horrenda Coroebi et Danae culpata sinus, et in amne reperto tristis Amymone, parvoque Alcmena superbit Hercule, tergemina crinem circumdata luna. iungunt discordes inimica in foedera dextras Belidae fratres; sed vultu mitior adstat Aegyptus, Danai manifestum adgnoscere ficto ore notas pacisque malae noctisque futurae, mille dehinc species, tandem satiata voluptas praestantesque viros vocat ad sua praemia virtus. Primus sudor equis, dic inclyta, Phoebe, regentum nomina, dic ipsos; neque enim generosior umquam alipedum conlata acies, ceu praepete cursu confligant densae volucres aut litore in uno Aeolus insanis statuat certamina ventis. Ducitur ante omnis rutilae manifestus Arion igne iubae. Neptunus equo, si certa priorum fama, pater; primus teneri ora et litoreo domitasse in pulvere fertur, verberibus parcens; etenim insatiatus eundi ardor et hiberno par inconstantia ponto. saepe per Ionium Libycumque natantibus ire interiunctus equis omnesque adsuerat in oras caeruleum deferre patrem; stupuere relicta Nubila, certantes Eurique Notique sequuntur. nec minor in terris bella Eurysthea gerentem Amphitryoniaden alto per gramina sulco duxerat, illi etiam ferus indocilisque teneri, mox divum dono regis dignatus Adrasti imperia et multum mediis mansueverat annis. tunc rector genero Polynici indulget agendum multa monens, ubi fervor equo, qua suetus ab arte mulceri, ne saeva manus, ne liber habenis impetus, ‘urge alios" inquit "stimulisque minisque; ille ibit, minus ipse voles.’ sic ignea lora cum daret et rapido Sol natum imponeret axi, gaudentem lacrimans astra insidiosa docebat nolentesque teri zonas mediamque polorum temperiem: pius ille quidem et formidine cauta, sed iuvenem durae prohibebant discere Parcae. Oebalios sublimis agit, spes proxima palmae, Amphiaraus equos; tua furto lapsa propago, Cyllare, dum Scythici diversus ad ostia Ponti Castor Amyclaeas remo permutat habenas. ipse habitu niveus, nivei dant colla iugales, concolor est albis et cassis et infula cristis, quin et Thessalicis felix Admetus ab oris vix steriles compescit equas; Centaurica dicunt semina (credo, adeo sexum indignantur, et omnis in vires adducta venus); noctemque diemque adsimulant, maculis internigrantibus albae: tantus uterque color, credi nec degener illo de grege, Castaliae stupuit qui sibila cannae laetus et audito contempsit Apolline pasci. ecce et Iasonidae iuvenes, nova gloria matris Hypsipyles, subiere iugo, quo vectus uterque, nomen avo gentile Thoas atque omine dictus Euneos Argoo. geminis eadem omnia: vultus, currus, equi, vestes, par et concordia votis, vincere vel solo cupiunt a fratcre relinqui. it Chromis Hippodamusque, alter satus Hercule magno, alter ab Oenomao: dubites, uter effera presset frena magis. Getici pecus hic Diomedis, at ille Pisaei iuga patris habet, crudelibus ambo exuviis diroque imbuti sanguine currus. metarum instar erant olim omnis exuta comas, hinc saxeus umbo, arbiter agricolis; finem iacet inter utrumque, quale quater iaculo spatium, ter harundine vincas. Interea cantu Musarum nobile muleens concilium citharaeque manus insertus Apollo Parnassi summo spectabat ab aethere terras; orsa deum — nam saepe Iovem Phlegramque suique anguis opus fratrumque pius cantarat honores — tunc aperit, quis fulmen agat, quis sidera ducat spiritus, unde animi fluviis, quae pabula ventis, quo fonte immensum vivat praecipitet noctem, quae porrigat, imane tellus an media et rursus mundo succincta latenti. finis erat, differt avidas audire sorores, dumque chelyn lauro textumque inlustre coronae subligat et picto discingit pectora limbo, haud procul Herculeam Nemcen clamore reductus aspicit atque illic ingens certaminis instar quadriiugi. noscit cunctos, et forte propinquo constiterant Admetus et Amphiaraus in arvo. tunc secum: ‘quisnam iste duos, nomina, commisit deus in discrimina reges? ambo pii cariquc ambo; nequeam ipse priorem dicere. Peliacis hic cum famularer in arvis — sic Iovis imperia et nigrae voluere Sorores — tura dabat famulo nec me sentire minorem ausus; at hic tripodum comes et pius artis alumnus aetheriae. potior meritis tamen ille, sed huius extrema iam fila colu; datur ordo senectae Admeto serumque mori; tibi nulla supersunt gaudia, nam Thebae iuxta et tenebrosa vorago. scis miser, et nostrae pridem cecinere volucres.’ dixit, et os fletu paene inviolabile tinctus extemplo Nemeen radiante per aera saltu ocior et patrio venit igne suisque sagittis, ipse olim in terris, caelo vestigia durant, claraque per zephyros etiamnum semita lucet. Et iam sortitus Prothous versarat aena casside, iamque locus cuique est et liminis ordo. terrarum decora ampla viri, decora aequa iugales, divum utrumque genus, stant uno margine clausi spesque audaxque una metus et fiducia pallens. nil fixum cordi: pugnant exire.paventque, concurrit summos animosum frigus in artus. qui dominis, idem ardor equis; face lumina surgunt, ora sonant morsu, spumisque et sanguine ferrum uritur, impulsi nequeunt obsistere postes claustraque, compressae transfumat anhelitus irae. stare adeo miserum est, pereunt vestigia mille ante fugam, absentemque ferit gravis ungula campum, circumstant fidi, nexusque et torta iubarum expediunt firmantque animos et plurima monstrant. insonuit contra Tyrrhenum murmur, et omnes exsiluere loco. quae tantum carbasa ponto, quae bello sic tela volant, quae nubila caelo? amnibus hibernis minor est, minor impetus igni, tardius astra cadunt, glomerantur tardius imbres, tardius e summo decurrunt flumina monte. Emissos videre atque agnovere Pelasgi. et iam rapti oculis, iam caeco pulvere mixti una in nube latent, vultusque umbrante tumultu vix inter sese clamore et nomine noscunt. evolvere globum, et spatio quo quisque valebat diducti: delet sulcos iterata priores orbita, nunc avidi prono iuga pectore tangunt, nunc pugnante genu et pressis duplicantur habenis. colla toris crinita tument, stantesque repectit aura iubas, bibit albentes humus arida nimbos, fit sonus humanisque pedum tenuisque rotarum. nulla manu requies, densis insibilat aer verberibus; gelida non crebrior exsilit Arcto grando, nec Olentis manant tot cornibus imbres. Senserat adductis alium praesagus Arion stare ducem loris, dirumque expaverat insons Oedipodioniden; iam illinc a limine discors iratusque oneri solito Inachidae credunt accensum laudibus; ille aurigam fugit, aurigae furiale minatur efferus, et campo dominum circumspicit omni. ante tamen cunctos sequitur longeque secundus Amphiaraus agit, quem Thessalus aequat eundo Admetus: iuxta gemini, nunc Euneos ante et nunc ante Thoas, cedunt vincuntque, nec umquam ambitiosa pios conlidit gloria fratres. postremum discrimen erant Chromis asper et asper Hippodamus, non arte rudes, sed mole tenentur cornipedum; prior Hippodamus fert ora sequentum, fert gemitus multaque umeros incenditur aura. speravit flexae circum compendia metae interius ductis Phoebeius augur habenis anticipasse viam; nec non et Thessalus heros spe propiore calet, dum non cohibente magistro spargitur in gyros dexterque exerrat Arion. iam prior Oeclides et iam non tertius ibat Admetus, laxo cum tandem ambo aequoreus sonipes premit evaditque parumper gavisos; subit astra fragor, caelumque tremiscit, omniaque excusso patuere sedilia vulgo, sed nec lora regit nec verbera pallidus audet Labdacides: lassa veluti ratione magister in fluctus, in saxa ruit nec iam amplius astra respicit et victam proiecit casibus artem. Rursus praecipites in recta ac devia campi obliquant tenduntque vias, iterum axibus axes inflicti, radiisque rotae; pax nulla fidesque: bella geri ferro levius, bella horrida credas; is furor in laudes, trepidant mortemque minantur, multaque transversis praestringitur ungula campis, nec iam sufficiunt stimuli, non verbera, voce nominibusque dent Pholoen Admetus et Irin fumantemque Thoen, rapidum Danaeius augur Ascheton increpitans meritumque voeabula Cygnum, audit et Herculeum Strymon Chromin, Euneon audit igneus Acthion; tardumque Cydona lacessit Hippodamus, variumque Thoas rogat ire Podarcen. solus Echionides errante silentia curru maesta tenet trepidaque timet se voce fateri. vixdum coeptus equis labor, et iam pulvere quarto campum ineunt, iamque et tepidis sudoribus artus effeti, et crassum rapit eiectatque vaporem cornipedum flammata sitis, nec iam integer illis impetus, et longi suspendunt ilia flatus, hic anceps Fortuna diu decernere primum ausa venit, ruit, Haemonium dum fervidus instat Admetum superare, Thoas, nec pertulit frater opem. velit ille quidem, sed Martius ante obstitit Hippodamus mediasque immisit habenas. mox Chromis Hippodamum metae interioris ad orbem viribus Herculeis et toto robore patris axe tenet prenso, luctantur abire iugales nequiquam frenosque et colla rigentia tendunt. ut Siculas si quando rates tenet aestus et ingens auster agit, medio stant vela tumentia ponto. tunc ipsum fracto curru deturbat, et isset ante Chromis; sed Thraces equi ut videre iacentem Hippodamum, redit illa fames, iamiamque trementem partiti furiis, ni frena ipsosque frementes oblitus palmae retro Tirynthius heros torsisset victusque et conlaudatus abisset. At tibi promissos iamdudum Phoebus honores, Amphiarae, cupit, tandem ratus apta favori tempora pulverei venit in spatia horrida circi, cum iam in fine viae, et summum victoria nutat; anguicomam monstri effigiem, saevissima visu ora, movet sive ille Erebo seu finxit in astus temporis, innumera certe formidine cultum tollit in astra nefas, non illud ianitor atrae impavidus Lethes, non ipsae horrore sine alto Eumenides vidisse queant, turbasset euntes Solis equos Martisque iugum, nam flavus Arion ut vidit, saliere iubae, atque erectus in armos stat sociumque iugi comitesque utrimque laboris secum alte suspendit equos, ruit ilicet exsul Aonius nexusque diu per terga volutus exuit; abripitur longe moderamine liber currus; at hunc putri praeter tellure iacentem Taenarii currus et Thessalus axis et heros Lemnius obliqua, quantum vitare dabatur, transabiere fuga. tandem caligine mersum erigit adcursu comitum caput aegraque tollit membra solo, et socero redit haud speratus Adrasto. Quis mortis, Thebane, locus, nisi dura negasset Tisiphone, quantum poteras dimittere bellum? te Thebc fraterque palam, te plangeret Argos, te Nemee, tibi Lerna comas Larissaque supplex poneret, Archemori maior colerere sepulcro. Tum vero Occlides, quamquam iam certa sequenti praemia, cum vacuus domino prior iret ardet adhuc cupiens vel inanem vincere currum. dat vires refovetque deus; volat ocior euro, ceu modo carceribus dimissus in arva solutis, verberibusque iubas et terga lacessit habenis increpitans Caerumque levem Cygnumque nivalem. nunc saltem, dum nemo prior, rapit igneus orbes axis, et effusae longe sparguntur harenae, dat gemitum tellus et iam tunc saeva minatur. forsitan et victo prior isset Arion e Cygnus, sed vetat aequorcus vinci pater: hinc vice iusta gloria mansit equo, cessit victoria vati. huic pretium palmae gemini cratera ferebant Herculeum iuvenes: illum Tirynthius olim ferre manu sola spumantemque ore supino vertere, seu monstri victor seu Marte, solebat. Centauros habet arte truces aurumque figuris terribile: hic mixta Lapitharum caede rotantur saxa, faces aliique iterum crateres, ubique ingentes morientum irae; tenet ipse furentem Hylaeum et torta molitur robora barba, at tibi Maeonio fertur circumflua limbo pro meritis, Admete, chlamys repetitaque multo murice: Phrixei natat hic contemptor ephebus aequoris et picta tralucet eaerulus unda; in latus ire manus bracchia, nec siceum speres in stamine crinem; contra autem frustra sedet anxia turre suprema Sestias in speculis, moritur prope conscius ignis, has Adrastus opes dono victoribus ire imperat; at generum famula solatur Achaea. Sollicitat tunc ampla viros ad praemia cursu praeceleres: agile studium et tenuissima virtus, pacis opus, cum sacra vocant, nec inutile bellis subsidium, si dextra neget, prior omnibus Idas, nuper Olympiacis umbratus tempora ramis, prosilit; excipiunt plausu Pisaea iuventus Eleaeque manus, sequitur Sicyonius Alcon, et bis in Isthmiaca victor clamatus harena Phaedimus, alipedumque fugam praegressus equorum ante Dymas, sed tunc aevo tardante secutus, multi et, quos varii tacet ignorantia vulgi, hinc atque hinc subiere, sed Arcada Parthenopaeum appellant densique cient vaga murmura circi, nota parens cursu; quis Maenaliac Atalantes nesciat egregium decus et vestigia cunctis indeprensa procis? onerat celeberrima natum mater, et ipse procul fama iam notus inermes narratur cervas pedes inter aperta Lycaei tollere et emissum cursu deprendere telum, tandem exspectatus volucri super agmina saltu emicat et torto chlamydem diffibulat auro. effulsere artus, membrorumque omnis aperta est laetitia, insignes umeri, nec pectora nudis deteriora genis, latuitque in corpore vultus. ipse tamen formae laudem aspernatur et arcet mirantes; tunc Palladios non inscius haustus incubuit pinguique cutem fuscatur olivo. hoc Idas, hoc more Dymas aliique nitescunt. sic ubi tranquillo perlucent sidera ponto vibraturque fretis caeli stellantis imago, omnia clara nitent, sed clarior omnia supra Hesperos exercet radios, quantusque per altum aethera, caeruleis tantus monstratur in undis, proximus et forma nec multum segnior Idas cursibus atque aevo iuxta prior; attamen illi iam tenuem pingues florem induxere palaestrae, deserpitque genis nec se lanugo fatetur intonsae sub nube comae, tunc rite citatos explorant acuuntque gradus, variasque per artes exstimulant docto languentia membra tumultu: poplite nunc sidunt flexo, nunc lubrica forti pectora confidunt plausu, nunc ignea tollunt crura brevemque fugam necopino fine reponunt. Ut ruit atque aequum submisit regula limen, corripuere leves spatium, campoque refulsit nuda cohors: volucres isdem modo tardius arvis isse videntur equi; credas e plebe Cydonum Parthorumque fuga totidem exsiluisse sagittas, non aliter celeres Hyrcana per avia cervi, cum procul impasti fremitum accepere leonis sive putant, rapit attonitos fuga caeca metusque congregat, et longum dant cornua mixta fragorem. effugit hic oculos rapida puer ocior aura Maenalius, quem deinde gradu premit horridus Idas inspiratque umero, flatuque et pectoris umbra terga premit, post ambiguo discrimine tendunt Phaedimus atque Dymas, illis celer imminet Alcon. flavus ab intonso pendebat vertice crinis Arcados; hoc primis Triviae pascebat ab annis munus et, Ogygio victor cum Marte redisset, nequiquam patriis audax promiserat aris. tunc liber nexu lateque in terga solutus occursu zephyri retro fugit impedit infestoque volans obtenditur inde dolum iuvenis fraudique adcommoda sensit tempora; iam finem iuxta, dum limina victor Parthenopaeus init, correpto crine reductum occupat, et longae Arcades arma fremunt, armis defendere regem, ni raptum decus et meriti reddantur honores, contendunt totoque parant descendere circo. sunt et quis Idae placeat dolus, ipse regesta Parthenopaeus humo vultumque oculosque madentes obruit, accessit lacrimarum gratia formae, pectora nunc maerens, nunc ora indigna cruento ungue secat meritamque comam, furit undique clamor dissonus, ambiguumque senis cunctatur Adrasti consilium, tandem ipse refert: ‘compescite litem, o pueri! virtus iterum temptanda; sed ite limite non uno, latus hoc conceditur Idae, tu diversa tene, fraus cursibus omnis abesto.’ Audierant, dictoque manent, mox numina supplex affatu tacito iuvenis Tegeaeus odorat: ‘diva potens nemorum, tibi enim hic, tibi crinis honori debitus, eque tuo venit haec iniuria voto, si bene quid genetrix, si quid venatibus ipse promerui, ne, quaeso, sinas hoc omine Thebas ire nec Arcadiae tantum meruisse pudorem.’ auditum manifesta fides: vix campus euntem sentit, et exilis plantis intervenit aer, raraque inrumpit clamore fores, clamore recurrit ante ducem prensaque fovet suspiria palma, finiti cursus, operumque insignia praesto. Arcas equum dono, clipeum gerit improbus Idas, cetera plebs Lyciis vadit contenta pharetris. Tunc vocat, emisso si quis decernere disco impiger et vires velit ostentare superbas. it iussus Pterelas. et aenae lubrica massae pondera vix toto curvatus corpore iuxta deicit; inspectant taciti expenduntque laborem Inachidae. mox turba ruunt, duo gentis Achaeae, tres Ephyreiadae, Pisa satus unus, Acarnan septimus; et plures agitabat gloria, ni se arduus Hippomedon cavea stimulante tulisset in medios, lateque ferens sub pectore dextro orbem alium: ‘hunc potius, iuvenes, qui moenia saxis frangere, qui Tyrias deiectum vaditis arces, hunc rapite: ast illud cui non iaculabile dextrae pondus?’ et abreptum nullo conamine iecit in latus, absistunt procul attonitique fatentur cedere; vix unus Phlegyas acerque Menestheus — hos etiam pudor et magni tenuere parentes — promisere manum; concessit cetera pubes sponte et adorato rediit ingloria disco. (malis Bistoniis clipeus Mavortis in arvis luce mala Pangaea ferit solemque refulgens territat incussaque dei grave mugit ab hasta. Pisaeus Phlegyas opus incohat et simul omnes abstulit in se oculos: ea viso promissa, ac primum terra discumque manumque asperat, excusso mox circum pulvere versat, quod latus in digitos, mediae quod certius ulnae conveniat, non artis egens: hic semper amori ludus erat, patriae non tantum ubi laudis obiret sacra, sed alternis Alpheon utrumque solebat metari ripis et, qua latissima distant, non umquam merso transmittere flumina disco. ergo operum fidens non protinus horrida campi iugera, sed caelo dextram metitur, humique pressus utroque genu collecto sanguine discum ipse super sese rotat atque in nubila condit. ille citus sublime petit similisque cadenti crescit in adversum, tandemque exhaustus ab alto tardior ad terram redit atque immergitur arvis. sic cadit, attonitis quotiens avellitur astris, Solis opaca soror; procul auxiliantia gentes aera crepant frustraque timent, at Thessala victrix ridet anhelantes audito carmine bigas. conlaudant Danai, sed non tibi molle tuenti, Hippomedon, maiorque manus speratur in aequo. Atque illi extemplo, cui spes infringere dulce immodicas, Fortuna venit, quid numina contra tendere fas homini? spatium iam immane parabat, iam cervix conversa, et iam latus omne redibat: excidit ante pedes elapsum pondus et ictus destituit frustraque manum demisit inanem, ingemuere omnes, rarisque ea visa voluptas, inde ad conatus timida subit arte Menestheus cautior, et multum te, Maia crete, rogato molis praevalidae castigat pulvere lapsus. illa manu magna et multo felicior exit, nec partem exiguam circi transvecta quievit, fit sonus, et fixa signatur terra sagitta, tertius Hippomedon valida ad certamina tardos molitur gressus; namque illum corde sub alto et casus Phlegyae monet et fortuna Menesthei. erigit adsuetum dextrae certamen, sustentans rigidumque latus fortesque lacertos consulit ac vasto contorquet turbine, et ipse prosequitur, fugit horrendo per inania saltu iamque procul meminit dextrae servatque tenorem discus, nec dubia iunctave Menesthea victum transabiit meta: longe super aemula signa consedit viridesque umeros et opaca theatri culmina ceu latae tremefecit mole ruinae: quale vaporifera saxum Polyphemus ab Aetna lucis egente manu tamen in vestigia puppis auditae iuxtaque inimicum exegit Ulixen. sic et Aloidae, cum iam calcaret Olympum desuper Ossa rigens, ipsum glaciale ferebant Pelion et trepido sperabant iungere caelo. Tum genitus Talao victori tigrin inanem ire iubet, fulvo quae circumfusa nitebat margine et extremos auro mansueverat ungues. Gnosiacos arcus habet et vaga tela Menestheus. at tibi ait, ‘Phlegya, casu frustrate sinistro, hunc, quondam nostri decus auxiliumque Pelasgi, ferre damus,neque enim Hippomedon inviderit, ensem, nunc opus est animis: infestos tollite caestus comminus; haec bellis et ferro proxima virtus.’ Constitit immanis cerni immanisque timeri Argolicus Capaneus, ac dum nigrantia plumbo tegmina cruda boum non mollior ipse lacertis induitur, ‘date tot iuvenum de milibus unum huc’ ait, ‘atque utinam potius de stirpe veniret aemulus Aonia, quem fas demittere leto, nec mea crudelis civili sanguine virtus.’ obstipuere animi, fecitque silentia terror. tandem insperatus nuda de plebe Laeonum prosilit Aleidamas, mirantur Dorica regum agmina; sed socii fretum Polluce magistro norant et sacras inter crevisse palaestras. ipse deus posuitque manus et bracchia finxit — materiae suadebat amor; — tune saepe locavit comminus, et simili stantem miratus in ira sustulit exsultans nudumque in pectora pressit, illum indignatur Capaneus ridetque vocantem ut miserans, poscitque alium, tandemque coaetus restitit, et stimulis iam languida colla tumescunt. fulmineas alte suspensi corpora plantis erexere manus; tuto procul ora recessu armorum in speculis, aditusque ad volnera elusi. hic, quantum Tityos Stygiis consurgat ab arvis, si torvae patiantur aves, tanta undique pandit membrorum spatia et tantis ferus ossibus exstat. hic paulo ante puer, sed enim maturius aevo robur, et ingentes spondet tener impetus annos, quem vinci haud quisquam saevo neque sanguine tingui malit, et erecto timeat spectacula voto. Ut sese permensi oculis et uterque priorem speravere locum, non protinus ira nec ictus: alternus paulum timor et permixta furori consilia, inclinant tantum contraria iactu bracchia et explorant caestus hebetantque ferendo, doctior hic differt animum metuensque futuri cunctatus vires dispensat: at ille nocendi prodigus incautusque sui ruit omnis et ambas consumit sine lege manus atque inrita frendit insurgens seque ipse premit, sed providus astu et patria vigil arte Lacon hos reicit ictus, hos cavet; interdum nutu capitisque citati integer obsequio, manibus nunc obvia tela ' discutiens, instat gressu voltuque recedit: saepe etiam iniustis conlatum viribus hostem — is vigor ingenio, tanta experientia dextrae est — ultro audax animis intratque adsilit. ut praeceps cumulo salit unda minantes in scopulos et fracta redit, sic ille furentem circuit expugnans; levat ecce diuque minatur in latus inque oculos; illum rigida arma caventem avocat ac manibus necopinum interserit ictum callidus et mediam designat volnere frontem: iam cruor, et tepido signantur tempora rivo. nescit adhue Capaneus subitumque per agmina murmur miratur; verum ut fessam super ora reduxit forte manum et summo maculas in vellere vidit, non leo, non iaculo tantum indignata recepto tigris: agit toto cedentem fervidus arvo praecipitatque retro iuvenem atque in terga supinat, dentibus horrendum stridens, geminatque rotatas multiplicatque manus, rapiunt conamina venti, pars cadit in caestus; motu Spartanus acuto mille cavet lapsas circum cava tempora mortes auxilioque pedum, sed non tamen immemor artis adversus fugit et fugiens tamen ictibus obstat. Et iam utrumque labor suspiriaque aegra fatigant. tardius ille premit, nee iam hic absistere defectique ambo genibus pariterque quierunt. sic ubi longa vagos lassarunt aequora nautas et signum de puppe datum, posuere parumper bracchia: vix requies, iam vox citat altera remos, ecce iterum immodice venientem eludit et exit sponte ruens mersusque umeris: effunditur ille in caput, adsurgentem alio puer improbus ictu perculit eventuque impalluit ipse secundo. clamorem Inachidae, quantum non litora, tollunt, non nemora, illum ab humo conantem ut vidit Adrastus tollentemque manus et non toleranda parantem: ‘ite, oro, socii, furit, ite, opponite dextras, festinate, furit, palmamque et praemia ferte! non prius, effracto quam misceat ossa cerebro, absistet, video, moriturum auferte Lacona.’ nec mora, prorumpit Tydeus, nec iussa recusat Hippomedon: tunc vix ambo conatibus ambas restringunt cohibentque manus ac plurima suadent: ‘ vineis, abi; pulchrum vitam donare minori. noster et hic bellique comes.’ nil frangitur heros, ramumque oblatumque manu thoraca repellit vociferans: ‘liceat! non has ego pulvere crasso atque cruore genas, meruit quibus iste favorem semivir, corpus et Ocbalio donem lugere magistro?’ dicit; at hunc socii tumidum et vicisse negantem avertunt, contra laudant insignis alumnum Taygeti longeque minas risere Lacones. Iamdudum variae laudes et conscia virtus Tydea magnanimum stimulis urgentibus angunt. ille quidem et disco bonus et contendere cursu, nec caestu bellare minor, sed corde ante alios erat uncta pale. sic otia Martis degere et armiferas laxare adsueverat iras ingentes contra ille viros Acheloia circum litora felicesque deo monstrante palaestras. ergo ubi luctandi iuvenes animosa citavit gloria, terrificos umeris Aetolus amictus exuitur patriumque suem, levat ardua contra membra Cleonaeae stirpis iactator Agylleus, Herculea nec mole minor, sic grandibus alte insurgens umeris hominem super improbus exit. sed non ille rigor patriumque in corpore robur: luxuriant artus, effusaque sanguine laxo membra natant; unde haec audax fiducia tantum Oenidae superare parem, quamquam ipse videri exiguus, gravia ossa tamen nodisque lacerti difficiles, numquam hunc animum natura minori corpore nec tantas ausa est includere vires. Postquam oleo gavisa cutis, petit aequor uterque procursu medium atque hausta vestitur harena, tum madidos artus alterno pulvere siccant, collaque demersere umeris et bracchia late vara tenent, iam tunc astu deducit in aequum callidus et celsum procurvat Agyllea Tydeus, submissus tergo et genibus vicinus harenae, ille autem, Alpini veluti regina cupressus verticis urgenti cervicem inclinat in austro vix sese radice tenens, terraeque propinquat, iamdudum aetherias eadem reditura sub auras: non secus ingentes artus praecelsus Agylleus sponte premit parvumque gemens duplicatur in hostem, et iam alterna manus frontemque umerosque latusque collaque pectoraque et vitantia crura lacessit. interdumque diu pendent per mutua fulti bracchia, nunc saevi digitorum vincula frangunt. non sic ductores gemini gregis horrida tauri bella movent; medio coniunx stat candida prato victorem exspectans, rumpunt obnixa furentes pectora, subdit amor stimulos et volnera sanat: fulmineo sic dente sues, sic hispida turpes proelia villosis ineunt complexibus ursi. vis eadem Oenidae; nec sole aut pulvere fessa membra labant, riget arta cutis durisque laborum castigata toris, contra non integer ille flatibus alternis aegroque effetus hiatu exuit ingestas fluvio sudoris harenas ae furtim rapta sustentat pectora terra. instat agens Tydeus fletumque in colla minatus crura subit; coeptis non evaluere potiri frustratae brevitate manus, venit arduus ille desuper oppressumque ingentis mole ruinae condidit, haud aliter collis scrutator Hiberi cum subiit longeque diem vitamque reliquit, si tremuit suspensus ager subitumque fragorem rupta dedit tellus, latet intus monte soluto obrutus, ac penitus fractum obtritumque cadaver indignantem animam propriis non reddidit astris. acrior hoc Tydeus, animisque et pectore supra est. nee mora, cum vinclis onerique elapsus iniquo circuit errantem et tergo necopinus inhaeret, mox latus et firmo celer implicat ilia nexu, poplitibus genua inde premens evadere nodos nequiquam et lateri dextram insertare parantem improbus, horrendum visu ac mirabile pondus, sustulit. Herculeis pressum sic fama lacertis terrigenam sudasse Libyn, cum fraude reperta raptus in excelsum, nee iam spes ulla cadendi, nec licet extrema matrem contingere planta, fit sonus, et laetos adtollunt agmina plausus, tunc alte librans inopinum sponte remisit obliquumque dedit, procumbentemque secutus colla simul dextra, pedibus simul inguina vinxit. deficit obsessus soloque pudore repugnat, tandem pectus humi pronamque extensus in alvum sternitur, ac longo maestus post tempore surgit, turpia signata linquens vestigia terra, palmam autem dextra laevaque nitentia dono arma ferens Tydeus: ‘quid si non sanguinis huius partem haud exiguam — scitis — Dircaeus haberet campus, ubi hae nuper Thebarum foedera plagae?’ haec simul ostentans quaesitaque praemia laudum dat sociis, sequitur neglectus Agyllea thorax. Sunt et qui nudo subeant concurrere ferro, iamque aderant instructi armis Epidaurins Agreus et nondum fatis Dircaeus agentibus exsul, dux vetat Iasides: ‘manet ingens copia leti, o iuvenes! servate animos avidumque furorem sanguinis adversi, tuque o, quem propter avita iugera, dilectas cui desolavimus urbes, ne, precor, ante aciem ius tantum casibus esse fraternisque sinas — abigant hoc numina! — votis.’ sic ait, atque ambos aurata casside ditat. tum generum, ne laudis egens, iubet ardua necti tempora Thebarumque ingenti voce citari victorem: dirae recinebant Ipsum etiam proprio certamina festa labore dignari et tumulo supremum hunc addere honorem hortantur proceres ac, ne victoria desit una ducum numero, fundat vel Lyctia cornu tela rogant, tenui vel nubila transeat hasta, obsequitur gaudens, viridique ex aggere in aecum stipatus summis iuvenum descendit; at illi pone leves portat pharetras et cornua iussus armiger: ingentem iactu transmittere circum eminus et dictae dare vulnera destinat orno. Quis fluere occultis rerum neget omina causis? fata patent homini, piget inservare, peritque venturi praemissa fecimus, et vires hausit Campum emensa brevi fatalis ab arbore tacta, horrendum visu, per quas modo fugerat auras, venit harundo retro versumque a fine tenorem pertulit, et notae iuxta ruit ora pharetrae. multa duces errore serunt: hi nubila et altos occurrisse notos, adversi roboris ictu tela repulsa alii. penitus latet exitus ingens monstratumque nefa s: uni remeabile bellum et tristes domino spondebat harundo recursus.