Propulit ut classem velis cedentibus Auster Incumbens, mediumque rates movere profundum, Omnis in Ionios spectabat navita fluctus: Solus ab Hesperia non flexit lumina terra Magnus, dum patrios portus, dum litora numquam Ad visus reditura suos, tectumque cacumen Nubibus, et dubios cernit vanescere montes. Inde soporifero cesserunt languida somno Membra ducis. Diri tum plena horroris imago Visa caput moestum per hiantes Iulia terras Tollere, et accenso furialis stare sepulcro. Sedibus Elysiis campoque expulsa piorum Ad Stygias, inquit, tenebras manesque nocentes, Post bellum civile trahor. Vidi ipsa tenentes Eumenidas, quaterent quas vestris lampadas armis. Praeparat innumeras puppes Acherontis adusti Portitor: in multas laxantur Tartara poenas. Vix operi cunctae dextra properante sorores Sufficiunt: lassant rumpentes stamina Parcas. Coniuge me laetos duxisti, Magne, triumphos: Fortuna est mutata toris: semperque potentes Detrahere in cladem fato damnata maritos, En nupsit tepido pellex Cornelia busto. Haereat illa tuis per bella, per aequora signis, Dum non securos liceat mihi rumpere somnos, Et nullum vestro vacuum sit tempus amori, Sed teneat Caesarque dies, et Iulia noctes. Me non Lethaeae, coniux, oblivia ripae Immemorem fecere tui, regesque silentum Permisere sequi. Veniam, te bella gerente, In medias acies. Numquam tibi, Magne, per umbras Perque meos manes generum non esse licebit. Abscidis frustra ferro tua pignora. Bellum Te faciet civile meum. Sic fata, refugit Umbra per amplexus trepidi dilapsa mariti. Ille, dei quamvis cladem manesque minentur, Maior in arma ruit, certa cum mente malorum. Et, quid, ait, vani terremur imagine visus? Aut nihil est sensus animis a morte relictum, Aut mors ipsa nihil. Titan iam pronus in undas Ibat, et igniferi tantum demerserat orbis, Quantum deesse solet lunae, seu plena futura est, Seu iam plena fuit: tunc obtulit hospita tellus Puppibus accessus faciles: legere rudentes, Et posito remis petierunt litora malo. Caesar, ut emissas venti rapuere carinas, Absconditque fretum classes, et litore solus Dux stetit Hesperio, non illum gloria pulsi Laetificat Magni: queritur quod tuta per aequor Terga ferant hostes. Neque enim iam sufficit ulla Praecipiti fortuna viro: nec vincere tanti, Ut bellum differret, erat. Tunc pectore curas Expulit armorum, pacique intentus agebat, Quoque modo vanos populi conciret amores, Gnarus et irarum caussas, et summa favoris Annona momenta trahi. Namque adserit urbes Sola fames, emiturque metus, cum segne potentes Vulgus alunt. Nescit plebes ieiuna timere. Curio Sicanias transcendere iussus in urbes, Qua mare tellurem subitis aut obruit undis, Aut scidit, et medias fecit sibi litora terras. Via illic ingens pelagi, semperque laborant Aequora, ne rupti repetant confinia montes. Bellaque Sardoas etiam sparguntur in oras. Utraque frugiferis est insula nobilis arvis, Nec plus Hesperiam longinquis messibus ullae, Nec Romana magis complerunt horrea terrae. Ubere vix glebae superat, cessantibus Austris, Cum medium nubes Borea cogente sub axem Effusis magnum Libye tulit imbribus annum. Haec ubi sunt provisa duci, tunc agmina victor Non armata trahens, sed pacis habentia vultum, Tecta petit patriae. Pro, si remeasset in Urbem, Gallorum tantum populis Arctoque subacta, Quam seriem rerum longa praemittere pompa, Quas potuit belli facies! Ut vincula Rheno, Oceanoque daret! Celsos ut Gallia currus Nobilis, et flavis sequeretur mixta Britannis! Perdidit o qualem vincendo plura triumphum! Non ilium laetis vadentem coetibus urbes, Sed tacitae videre metu. Non constitit usquam Obvia turba duci. Gaudet tamen esse timori Tam magno populis, et se non mallet amari. Iamque et praecipites superaverat Anxuris arces, Et qua Pontinas via dividit uda paludes, Qua sublime nemus, Scythicae qua regna Dianae; Quaque iter est Latiis ad summam fascibus Albam: Excelsa de rupe procul iam prospicit Urbem, Arctoi toto non visam tempore belli: Miraturque suae, sic fatus, moenia Romae: Tene, deum sedes, non ullo Marte coacti Deseruere viri! Pro qua pugnabitur urbe? Di melius, quod non Latias Eous in oras Nunc furor incubuit, nec iuncto Sarmata velox Pannonio, Dacisque Getes admixtus: habenti Tam pavidum tibi, Roma, ducem Fortuna pepercit, Quod bellum civile fuit. Sic fatur, et urbem Adtonitam terrore subit. Namque ignibus atris Creditur, ut captae, rapturus moenia Romae, Sparsurusque deos. Fuit haec mensura timoris: Velle putant, quaecumque potest. Non omina festa, Non fictas laeto voces simulare tumultu: Vix odisse vacat Phoebea palatia complet Turba Patrum, nullo cogendi iure senatus, E latebris educta suis. Non consule sacrae Fulserunt sedes: non proxima lege potestas Praetor adest: vacuaeque loco cessere curules, Omnia Caesar erat. Privatae curia vocis Testis adest. Sedere Patres censere parati, Si regnum, si templa sibi, iugulumque senatus, Exsiliumque petat. Melius, quod plura iubere Erubuit, quam Roma pati. Tamen exit in iram, Viribus an possent obsistere iura, per unam Libertas experta virum: pugnaxque Metellus Ut videt ingenti Saturnia templa revelli Mole, rapit gressus, et Caesaris agmina rumpens, Ante fores nondum reseratae constitit aedis. (Usque adeo solus ferrum mortemque timere Auri nescit amor. Pereunt discrimine nullo Amissae leges: sed, pars vilissima rerum, Certamen movistis, opes) prohibensque rapina Victorem, clara testatur voce Tribunus: Non nisi per nostrum vobis percussa patebunt Templa latus, nullasque feres nisi sanguine sacro Sparsas, raptor, opes. Certe violata potestas Invenit ista deos: Crassumque in bella secutae Saeva tribunitiae voverunt proelia dirae. Detege iam ferrum: neque enim tibi turba verenda est, Spectatrix scelerum: deserta stamus in urbe. Non feret e nostro sceleratus praemia miles: Sunt quos prosternas populi, quae moenia dones. Pacis ad exhaustae spolium non cogit egestas: Bellum Caesar habes. His magnam victor in iram Vocibus accensus: Vanam spem mortis honestae Concipis: haud, inquit, iugulo se polluet isto Nostra, Metelle, manus. Dignum te Caesaris ira Nullus honos faciet. Te vindice tuta relicta est Libertas? Non usque adeo permiscuit imis Longus summa dies, ut non, si voce Metelli Servantur leges, malint a Caesare tolli. Dixerat, et, nondum foribus cedente tribuno, Aerior ira subit: saevos circumspicit enses, Oblitus simulare togam. Tum Cotta Metellum Compulit audaci nimium desistere coepto. Libertas, inquit, populi, quem regna coercent, Libertate perit; cuius servaveris umbram, Si, quidquid iubeare, velis. Tot rebus iniquis Paruimus victi: venia est haec sola pudoris, Degenerisque metus, nil iam potuisse negari. Ocius avertat diri mala semina belli. Damna movent populos, si quos sua iura tuentur. Non sibi, sed domino gravis est, quae servit, egestas. Protinus abducto patuerunt templa Metello. Tunc rupes Tarpeia sonat, magnoque reclusas Testatur stridore fores; tunc conditus imo Eruitur templo, multis intactus ab annis, Romani census populi, quem Punica bella, Quem dederat Perses, quem victi praeda Philippi: Quod tibi, Roma, fuga Pyrrhus trepidante reliquit, Quo te Fabricius regi non vendidit auro, Quidquid parcorum mores servastis avorum, Quod dites Asiae populi misere tributum, Victorique dedit Minoia Creta Metello, Quod Cato longinqua vexit super aequora Cypro. Tunc orientis opes, captorumque ultima regum Quae Pompeianis praelata est gaza triumphis Egeritur: tristi spoliantur templa rapina; Pauperiorque fuit tunc primum Caesare Roma. Interea totum Magni fortuna per orbem Secum casuras in proelia moverat urbes. Proxima vicino vires dat Graecia bello. Phocaicas Amphissa manus scopulosaque Cirrha, Parnasusque iugo misit desertus utroque. Boeoti coiere duces, quos impiger ambit Fatidica Cephisos aqua, Cadmeaque Dirce, Pisaeaeque manus, populisque per aequora mittens Sicaniis Alpheus aquas. Tunc Maenala liquit Arcas, et Herculeam miles Trachinins Oeten. Thesproti, Dryopesque ruunt, quercusque silentes Chaonio veteres liquerunt vertice Selloe. Exhausit totas quamvis delectus Athenae, Exiguae Phoebea tenent navalia puppes. Tresque petunt veram credi Salamiua carinae. Iam dilecta Iovi centenis venit in arma Creta vetus populis, Cnososque agitare pharetras Docta, nec Eois peior Gortyna sagittis. Tunc qui Dardaniam tenet Oricon, et vagus altis Dispersus silvis Athamas, et nomine prisco Encheliae, versi testantes funera Cadmi, Colchis et Adriacas spumans Apsyrtis in undas, Et Penei qui rura colunt, quorumque labore Thessalus Aemoniam vomer proscindit Iolcon. Inde lacessitum primo mare, cum rudis Argo Miscuit ignotas temerato litore gentes, Primaque cum ventis pelagique furentibus undis Composuit mortale genus, fatisque per illam Accessit mors una ratem. Tunc linquitur Aemus Thracius, et populum Pholoe mentita biformem. Deseritur Strymon tepido committere Nilo Bistonias consuetus aves, et barbara Cone Sarmaticas ubi perdit aquas, sparsamque profundo Multifidi Peucen unum caput adluit latri: Mysiaque, et gelido tellus perfusa Cayco Idalis, et nimium glebis exilis Arisbe. Quique colunt Pitanen, et quae tua munera Pallas Lugent damnatae Phoebo victore Celaenae: Qua celer et ripis descendens Marsya rectis Errantem Maeandron adit, mixtusque refertur: Passaque ab auriferis tellus exire metallis Pactolon: qua culta secat non vilior Hermus. Iliacae quoque signa manus, perituraque castra Ominibus petiere suis: nec fabula Troiae Continuit, Phrygiique ferens se Caesar Iuli. Accedunt Syriae populi; desertus Orontes, Et felix, (sic fama) Ninos: ventosa Damascos, Gazaque, et arbusto palmarum dives Idume. Et Tyros instabilis, pretiosaque murice Sidon. Has ad bella rates non flexo limite ponti, Certior haud ullis duxit Cynosura carinis. Phoenices primi, famae si creditur, ausi Mansuram rudibus vocem signasse figuris. Nondum flumineas Memphis contexere biblos Noverat: et saxis tantum volucresque feraeque Sculptaque servabant magicas animalia linguas. Deseritur Taurique nemus, Perseaque Tarsos, Coryciumque patens exesis rupibus antrum, Mallos, et extremae resonant navalibus Aegae. Itque Cilix iusta, iam non pirata, carina. Movit et Eoos bellorum fama recessus, Qua colitur Ganges, toto qui solus in orbe Ostia nascenti contraria solvere Phoebo Audet, et adversum fluctus impellit in Eurum: Hic, ubi Pellaeus, post Tethyos aequora, ductor Constitit, et magno vinci se fassus ab orbe est. Quaque ferens rapidum diviso gurgite fontem Vastis Indus aquis mixtum non sentit Hydaspen. Quique bibunt tenera dulces ab arundine succos, Et qui tingentes croceo medicamine crinem Fluxa coloratis adstringunt carbasa gemmis. Quique suas struxere pyras, vivique calentes Conscendere rogos. Pro, quanta est gloria genti, Iniecisse manum fatis, vitaque repletos, Quod superest, donasse deis! Venere feroces Cappadoces; duri populus nunc cultor Amani, Armeniusque tenens volventem saxa Niphaten: Aethera tangentes silvas liquere Coatrae. Ignotum vobis, Arabes, venistis in orbem, Umbras mirati nemorum non ire sinistras. Tunc furor extremos movit Romanus Oretas, Carmanosque duces, quorum deflexus in Austrum Aether, non totam mergi tamen adspicit Arcton; Lucet et exigua velox ibi nocte Bootes. Aethiopumque solum, quod non premeretur ab ulla Signiferi regione poli, nisi, poplite lapso, Ultima curvati procederet ungula Tauri. Quaque caput rapido tollit cum Tigride magnus Euphrates, quos non diversis fontibus edit Persis, et incertum, tellus si misceat amnes, Quod potius sit nomen aquis. Sed sparsus in agros Fertilis Euphrates Phariae vice fungitur undae: At Tigrim subito tellus absorbet hiatu, Occultosque tegit cursus, rursusque renatum Fonte novo flumen pelagi non abnegat undis. Inter Caesareas acies diversaque signa Pugnaces dubium Parthi tenuere favorem, Contenti fecisse duos. Tinxere sagittas Errantes Scythiae populi, quos gurgite Bactros Includit gelido, vastisque Hyrcania silvis. Hinc Lacedaemonii, moto gens aspera freno, Heniochi, saevisque affinis Sarmata Moschis. Colchorum qua rura secat ditissima Phasis: Qua Croeso fatalis Halys, qua vertice lapsus Rhipaeo Tanais diversi nomina mundi Imposuit ripis, Asiaeque et terminus idem Europae, mediae dirimens confinia terrae, Nunc huc, nunc illuc, qua flectitur, ampliat orbem. Quaque fretum torrens Maeotidos egerit undas, Pontus et Herculeis aufertur gloria metis, Oceanumque negat solas admittere Gades. Hinc Essedoniae gentes, auroque ligatas Substringens, Arimaspe, comas: hinc fortis Arius, Longaque Sarmatici solvens ieiunia belli Massagetes quo fugit equo; volucresque Geloni. Non, cum Memnoniis deducens agmina regnis Cyrus, et effusis numerato milite telis Descendit Perses, fraternique ultor amoris Aequora cum tantis percussit classibus, unum Tot reges habuere ducem. Colere nec umquam Tam variae cultu gentes, tam dissona vulgi Ora. Tot immensae comites missura ruinae Excivit populos, et dignas funere Magni Exsequias Fortuna dedit. Non corniger Hammon Mittere Marmaridas cessavit in arma catervas: Quidquid ab occiduis Libye patet arida Mauris, Usque Paraetonias Eoa ad litora Syrtes. Acciperet felix ne non semel omnia Caesar, Vincendum pariter Pharsalia praestitit orbem. Ille ubi deseruit trepidantis moenia Romae, Agmine nubiferam rapto superevolat Alpem: Cumque ali famae populi terrore paverent, Phocais in dubiis ausa est servare iuventus Non Graia levitate fidem, signataque iura, Et caussas, non fata, sequi. Tamen ante furorem Indomitum duramque viri deflectere mentem Pacifico sermone parant, hostemque propincum Orant Cecropiae praelata fronde Minervae: Semper in externis populo communia vestro Massiliam bellis testatur fata tulisse, Comprensa est Latiis quaecunque annalibus aetas. Et nunc, ignoto si quos petis orbe triumphos, Accipe devotas externa in proelia dextras. At si funestas acies, si dira paratis Proelia discordes, lacrimas civilibus armis Secretumque damus. Tractentur vulnera nulla Sacra manu. Si coelicolis furor arma dedisset, Aut si terrigenae tentarent astra Gigantes, Non tamen auderet pietas humana vel armis Vel votis prodesse Iovi; sortisque deorum Ignarum mortale genus, per fulmina tantum Sciret adhuc coelo solum regnare Tonantem. Adde quod innumerae concurrunt undique gentes, Nec sic horret iners scelerum contagia mundus, Ut gladiis egeant civilia bella coactis. Sit mens ista quidem cunctis, ut vestra recusent Fata, nec haec alius committat proelia miles. Cui non conspecto languebit dextra parente? Telaque diversi prohibebunt spargere fratres. Finis adest rerum, si non committitis illis Arma, quibus fas est. Nobis haec summa precandi: Terribiles aquilas infestaque signa relinquas Urbe procul, nostrisque velis te credere muris, Excludique sinas, admisso Caesare, bellum. Sit locus exceptus sceleri, Magnoque tibique Tutus, ut, invictae fatum si consulat urbi, Foedera si placeant, sit, quo veniatis inermes. Vel, cum tanta vocent discrimina Martis Iberi, Quid rapidum deflectis iter? Non pondera rerum, Non momenta sumus, numquam felicibus armis Usa manus, patriae primis a sedibus exsul, Et post translatas exustae Phocidos arces Moenibus exiguis alieno in litore tuti, Illustrat quos sola fides. Si claudere muros Obsidione paras, et vi perfringere portas: Excepisse faces tectis et tela parati, Undarum raptos aversis fontibus haustus Quaerere, et effossam sitientes lambere terram: Et, desit si larga Ceres, tunc horrida cerni, Foedaque contingi maculato carpere morsu. Nec pavet hic populus pro libertate subire, Obsessum Poeno gessit quod Marte Saguntum. Pectoribus rapti matrum, frustraque trahentes Ubera sicca fame medios mittentur in ignes; Uxor et a caro poscet sibi fata marito. Vulnera miscebunt fratres, bellumque coacti Hoc potius civile gerent. Sic Graia iuventus Finierat: quum, turbato iam prodita vultu, Ira ducis tandem testata est voce dolorem. Vana movet Graios nostri fiducia cursus. Quamvis Hesperium mundi properemus ad axem, Massiliam delere vacat. Gaudete cohortes: Obvia praebentur fatorum munere bella. Ventus ut amittit vires, nisi robore densae Occurrant silvae, spatio diffsus inani: Utque perit magnus nullis obstantibus ignis, Sic hostes mihi desse nocet: damnumque putamus Armorum, nisi, qui vinci potuere, rebellent. Sed si solus eam, dimissis degener armis, Tunc mihi tecta patent. Iam non exscudere tantum, Inclusisse volunt. At enim contagia belli Dira fugant. Dabitis poenas pro pace petita: Et nihil esse meo discetis tutius aevo, Quam duce me bellum. Sic postquam fatus, ad urbem Haud trepidam convertit iter: tunc moenia clausa Conspicit: et densa iuvenum vallata corona. Haud procul a muris tumulas surgentis in altum Telluris parvum diffuso vertice campum Explicat: haec patiens longo munimine cingi Visa duci rapes, tutisque aptissima castris. Proxima pars urbis celsam consurgit in arcem, Par tumulo, mediisque sedent convallibus arva. Tunc res immenso placuit statura labore, Aggere diversos vasto committere colles. Sed prius ut totam, qua terra cingitur, urbem Clauderet, a summis perduxit ad aequora castris Longum Caesar opus, fontesque et pabula campi Amplexus fossa, densas tollentia pinnas Cespitibus, crudaque exstruxit brachia terra. Iam satis hoc Graiae memorandum contigit urbi, Aeternumque decus, quod non impulsa, nec ipso Strata metu, tenuit flagrantis in omnia belli Praecipitem cursum: raptisque a Caesare cunctis, Vincitur una mora. Quantum est, quod fata tenentur! Quodque virum toti properans imponere mundo Hos perdit Fortuna dies! Tunc omnia late Procumbunt nemora, et spoliantur robore silvae, Ut, cum terra levis mediam virgultaque molem Suspendant, structa laterum compage ligatam Arctet humum, pressus ne cedat turribus agger. Lucus erat longo numquam violatus ab evo, Obscurum cingens connexis aera ramis, Et gelidas alte submotis solibus umbras. Hunc non ruricolae Panes, nemorumque potentes Silvani Nymphaeque tenent, sed barbara ritu Sacra deum, structae diris altaribus arae; Omnisque humanis lustrata cruoribus arbos. Si qua fidem meruit superos mirata vetustas, Illis et volucres metuunt insistere ramis, Et lustris recubare ferae: nec ventus in illas Incubuit silvas, excussaque nubibus atris Fulgura: non ullis frondem praebentibus auris Arboribus suus horror inest. Tum plurima nigris Fontibus unda cadit, simulacraque moesta deorum Arte carent, caesisque extant informia truncis. Ipse situs putrique facit iam robore pallor Attonitos: non vulgatis sacrata figuris Numina sic metuunt: tantum terroribus addit, Quos timeant non nosse deos. Iam fama ferebat Saepe cavas motu terrae mugire cavernas, Et procumbentes iterum consurgere taxos, Et non ardentis fulgere incendia silvae, Roboraque amplexos circumfluxisse dracones. Non illum cultu populi propiore frequentant, Sed cessere deis. Medio cum Phoebus in axe est, Aut coelum nox atra tenet, pavet ipse sacerdos Acessus, dominumque timet deprendere luci. Hanc iubet immisso silvam procumbere ferro: Nam vicina operi belloque intacta priore Inter nudatos stabat densissima montes. Sed fortes tremuere manus, motique verenda Maiestate loci, si robora sacra ferirent, In sua credebant redituras membra secures. Implicitas magno Caesar torpore cohortes Ut vidit, primus raptam librare bipennem Ausus, et aeriam ferro proscindere quercum, Effatur, merso violata in robora ferro: Iam ne quis vestrum dubitet subvertere silvam, Credite me fecisse nefas. Tunc paruit omnis Imperiis non sublato secura pavore Turba, sed expensa superorum et Caesaris ira. Procumbunt orni, nodosa impellitur ilex, Silvaque Dodones, et fluctibus aptior alnus, Et non plebeios luctus testata cupressus, Tum primum posuere comas, et fronde carentes Admisere diem: propulsaque robore denso Sustinuit se silva cadens. Gemuere videntes Gallorum populi: muris sed clausa iuventus Exsultat. Quis enim laesos impune putaret Esse deos? Servat multos fortuna nocentes: Et tantum miseris irasci numina possunt. Utque satis caesi nemoris, quaesita per agros Plaustra ferunt: curvoque soli cessantis aratro Agricolae raptis annum flevere iuvencis. Dux tamen, impatiens haesuri ad moenia Martis, Versus ad Hispanas acies extremaque mundi, Iussit bella geri. Stellatis axibus agger Erigitur, geminasque aequantes moenia turres Accipit: hae nullo fixerunt robore terram, Sed per iter longum caussa repsere latenti. Cum tantum nutaret onus, telluris inanes Concussisse sinus quaerentem erumpere ventum Credidit, et muros mirata est stare iuventus. Illinc tela cadunt excelsas urbis in arces. Sed maior Graio Romana in corpora ferro Vis inerat. Neque enim solis excussa lacertis Lancea, sed tenso ballistae turbine rapta, Haud unum contenta latus transire, quiescit: Sed pandens perque arma viam, perque ossa, relicta Morte, fugit: superest telo post vulnera cursus. At saxum quoties ingenti verberis actu Excutitur, qualis rupes, quam vertice montis Abscidit impulsu ventorum adiuta vetustas, Frangit cuncta ruens: nec tantum corpora pressa Exanimat: totos cum sanguine dissipat artus. Ut tamen hostiles densa testudine muros Tecta subit virtus, armisque innexa priores Arma ferunt, galeamque extentus protegit umbo, Quae prius ex longo nocuerunt missa recessu, Iam post terga cadunt: nec Graiis flectere iactum, Aut facilis labor est longinqua ad tela parati Tormenti mutare modum: sed pondere solo Contenti, nudis evolvunt saxa lacertis. Dum fuit armorum series, ut grandine tecta Innocua percussa sonant, sic omnia tela Respuit: at postquam virtus incensa virorum Perpetuam rupit defesso milite cratem, Singula continuis cesserunt ictibus arma. Tunc adoperta levi procedit vinea terra, Sub cuius pluteis et tecta fronte latentes Moliri nunc ima parant, et vertere ferro Moenia: nunc aries suspenso fortior ictu Incussus densi compagem solvere muri Tentat, et impositis unum subducere saxis. Sed super et flammis, et magnae fragmine molis, Et sudibus crebris, et adusti roboris ictu Percussae cedunt crates, frustraque labore Exhausto fessus repetit tentoria miles. Summa fuit Grais, starent ut moenia, voti. Ultro acies inferre parant: armisque coruscas Nocturni texere faces: audaxque iuventus Erupit: non hasta viris, non letifer arcus, Telum flamma fuit, rapiensque incendia ventus Per Romana tulit celeri munimina cursu. Nec, quamvis viridi lactetur robore, lentas Ignis agit vires: teda sed raptus ab omni Consequitur nigri spatiosa volumina fumi: Nec solum silvas, sed saxa iugentia solvit, Et crudae putri fluxerunt pulvere cautes. Procubuit, maiorque iacens adparuit agger. Spes victis telluris abit, placuitque profundo Fortunam tentare mari Non robore picto Ornatas decuit fulgens tutela carinas, Sed rudis, et qualis procumbit montibus arbor, Conseritur stabilis navalibus area bellis. Et iam turrigeram Bruti comitata carinam Venerat in fluctus Rhodani cum gurgite classis, Stoechados arva tenens. Nec non et Graia iuventua, Omne suum fatis voluit committere robur, Grandaevosque senes mixtis armavit ephebis. Accepit non sola viros, quae stabat in undis Classis; et emeritas repetunt navalibus alnos. Ut matutinos spargens super aequora Phoebus Fregit aquis radios, et liber nubibus aether, Et posito Borea, pacemque tenentibus Austris, Servatum bello iacuit mare, movit ab omni Quisque suam statione ratem, paribusque lacertis Caesaris hinc puppes, hinc Graio remige classis Tollitur: impulsae tonsis tremuere carinae, Crebraque sublimes convellunt verbera puppes. Cornua Romanae classis validaeque triremes, Quasque quater surgens exstructi remigis ordo Commovet, et plures quae mergunt aequore pinus, Multiplices cinxere rates. Hoc robur aperto Oppositum pelago. Lunata fronte recedunt Ordine contentae gemino crevisse Liburnae. Celsior at cunctis Bruti praetoria puppis Verberibus senis agitur, molemque profundo. Invehit, et summis longe petit aequora remis. Ut tantum medii fuerat maris, utraque classis Quod semel excussis posset transcurrere tonsis, Innumerae vasto miscentur in aethere voces: Remorumque sonus premitur clamore: nec ullae Audiri potuere tubae. Tunc caerula verrunt, Atque in transtra cadunt, et remis pectora pulsant. Ut primum rostris crepuerunt obvia rostra, In puppim rediere rates, emissaque tela Aera texerunt vacuumque cadentia pontum. Et iam diductis extendunt cornua proris, Diversaeque rates laxata classe receptae. Ut, quoties aestus Zephyris Eurisque repugnat, Huc abeunt fluctus, illuc mare: sic, ubi puppes Sulcato varios duxerunt gurgite tractus, Quod tulit illa ratis remis, haec repulit aequor. Sed Graiis habiles pugnamque lacessere pinus Et tentare fugam, nec longo frangere gyro Cursum, nec tarde flectenti cedere clavo. At Romana ratis stabilem praebere carinam Certior, et terrae similem bellantibus usum. Tunc in signifera residenti puppe magistro Brutus ait: Paterisne acies errare profundo, Artibus et certas pelagi? Iam consere bellum: Phocaicis medias rostris oppone carinas. Paruit, obliquas et praebuit hostibus alnos. Tunc, quaecumque ratis tentavit robora Bruti, Ictu victa suo percussae capta cohaesit. Ast alias manicaeque ligant, teretesque catenae, Seque tenent remis: tecto stetit aequore bellum. Iam non excussis torquentur tela lacertis, Nec longinqua cadunt iaculato vulnera ferro: Miscenturque manus. Navali plurima bello Ensis agit. Stat quisque suae de robore puppis Pronus in adversos ictus: nullique perempti In ratibus cecidere suis. Cruor altus in undis Spumat, et obducti concreto sanguine fluctus. Et quas immissi traxerunt vincula ferri, Has prohibent iungi conserta cadavera puppes. Semianimes alii vastum subiere profundum, Hauseruntque suo permixtum sanguine pontum. Hi, luctantem animam lenta cum morte trahentes, Fractarum subita ratium periere ruina. Irrita tela suas peragunt in gurgite caedes: Et quodcumque cadit frustrato pondere ferrum, Exceptum mediis invenit vulnus in undis. Phocaicis Romana ratis vallata carinis, Robore diducto dextrum laevumque tuetur Aequo Marte latus: cuius dum pugnat ab alta Puppe Tagus, Graiumque audax aplustre retentat, Terga simul pariter missis et pectora telis Transigitur: medio concurrit pectore ferrum, Et stetit incertus, flueret quo vulnere, sanguis, Donec utrasque simul largus cruor expulit hastas, Divisitque animam, sparsitque in vulnera letum. Dirigit huc puppim miseri quoque dextra Telonis, Qua nullam melius, pelago turbante, carinae Audivere manum: nec lux est notior ulli Crastina, seu Phoebum videat, seu cornua lunae, Semper venturis componere carbasa ventis. Hic Latiae rostro compagem ruperat alni: Pila sed in medium venere trementia pectus, Avertitque ratem morientis dextra magistri. Dum cupit in seciam Gyareus erepere puppim, Excipit immissum suspensa per ilia ferrum, Adfixusque rati, telo retinente, pependit. Stant gemini fratres, fecundae gloria matris, Quos eadem variis genuerunt viscera fatis. Discrevit mors saeva viros: unumque relictum Agnorunt miseri, sublato errore, parentes, Aeternis caussam lacrimis. Tenet ille dolorem Semper, et amissum fratrem lugentibus obfert. Quorum alter, mixtis obliquo pectine remis, Ausus Romanae Graia de puppe carinae Iniectare manum: sed eam gravis insuper ictus Amputat: ilia tamen nisu, quo prenderat, haesit, Deriguitque tenens strictis immortua nervis. Crevit in adversis virtus: plus nobilis irae Truncus habet, fortique instaurat proelia laeva, Rapturusque suam procumbit in aequora dextram. Haec quoque cum toto manus est abscisa lacerto. Iam clypeo telisque carens, non conditur ima Puppe, sed expositus, fraternaque pectore nudo Arma tegens, crebra confixus cuspide perstat: Telaque multorum leto casura suorum Emerita iam morte tenet. Tum vulnere multo Effugientem animam lassos collegit in artus, Membraque contendit toto, quicumque manebat, Sanguine, et hostilem, defectis robore membris, Insiluit, solo nociturus pondere, puppim. Strage virum cumulata ratis, multoque cruore Plena, per oblicum crebros latus accipit ictus. At postquam ruptis pelagus compagibus hausit, Ad summos repleta foros, descendit in undas, Vicinum involvens contorto vertice pontum. Aequora discedunt mersa diducta carina, Inque locum puppis cecidit mare. - Multaque ponto Praebuit illa dies varii miracula fati. Ferrea dum puppi rapidos manus inserit uncos, Adfixit Lycidam. Mersus foret ille profundo; Sed prohibent socii, suspensaque crura retentant. Scinditur avulsus: nec, sicut vulnere, sanguis Emicuit lentus: ruptis cadit undique venis: Discursusque animae diversa in membra meantis Interceptus aquis. Nullius vita perempti Est tanta dimissa via: pars ultima trunci Tradidit in letum vacuos vitalibus artis; At tumidus qua pulmo iacet, qua viscera fervent, Haeserunt ibi fata diu: luctataque multum Hac cum parte viri vix omnia membra tulerunt. Dum nimium pugnax unius turba carinae Incumbit prono lateri, vacuamque relinquit, Qua caret hoste, ratem: congesto pondere puppis Versa, cava texit pelagus nautasque carina; Brachia nec licuit vasto iactare profundo, Sed clauso periere mari. - tunc unica diri Conspecta est leti facies, cum forte natantem Diversae rostris iuvenem fixere carinae. Discessit medium tam vastos pectus ad ictus: Nec prohibere valent obtritis ossibus artus, Quo minus aera sonent. Eliso ventre, per ora Eiectat saniem permixtus viscere sanguis. Postquam inhibent remis puppes, ac rostra recedunt, Deiectum in pelagus perfosso pectore corpus Vulneribus transmisit aquas. - Pars maxima turbae Naufraga, iactatis morti obluctata lacertis, Puppis ad auxilium sociae concurrit: at illi Robora cum vetitis prensarent altius ulnis, Nutaretque ratis populo peritura recepto, Impia turba super medios ferit ense lacertos: Brachia linquentes Graia pendentia puppi, A manibus cecidere suis: non amplius undae Sustinuere graves in summo gurgite truncos. Iamque omni fusis nudato milite telis, Invenit arma furor: remum contorsit in hostem Alter: at hi tortum validis aplustre lacertis Avulsasque rotant, excusso remige, sedes. In pugnam fregere rates. Sidentia pessum Corpora caesa tenent, spoliantque cadavera ferro. Multi, inopes teli, iaculum letale revulsum Visceribus traxere suis, et vulnera laeva Oppressere manu, validos dum praebeat ictus Sanguis et hostilem cum torserit exeat hastam. Nulla tamen plures hoc edidit aequore clades, Quam pelago diversa lues. Nam pinguibus ignis Adfixus tedis, et tecto sulfure vivax Spargitur: at faciles praebere alimenta carinae Nunc pice, nunc liquida rapuere incendia cera. Nec flammas superant undae: sparsisque per aequor Iam ratibus, fragmenta ferus sibi vindicat ignis. Hic recipit fluctus, extinguat ut aequore flammas: Hi, ne mergantur, tabulis ardentibus haerent. Mille modos inter leti, mors una timori est, Qua coepere mori. Nec cessat naufraga virtus. Tela legunt deiecta mari, ratibusque ministrant: Incertasque manus ictu languente per undas Exercent. Nunc, rara datur si copia ferri, Utuntur pelago. Saevus complectitur hostem Hostis, et implicitis gaudent subsidere membris, Mergentesque mori. - Pugna fuit unus in illa Eximius Phoceus animiam servare sub undis, Scrutarique fretum si quid mersisset arenis, Et nimis adfixos unci convellere morsus, Adductum quoties non senserat ancora funem. Hic ubi compressum penitus deduxerat hostem, Victor et incolumis summas remeabat ad undas; Sed, se per vacuos credit dum surgere fluctus, Puppibus occurrit, tandemque sub aequore mansit. Hi super hostiles iecerunt brachia remos, Et ratium tenuere fugam. Non perdere letum Maxima cura fuit; multus sua vulnera puppi Adfixit moriens, et rostris abstulit ictus. Stantem sublimi Tyrrhenum culmine prorae Lygdamus excussa, Balearis tortor habenae, Glande petens, solido fregit cava tempora plumbo. Sedibus expulsi, postquam cruor omnia rupit Vincula, procumbunt oculi: stat lumine rapto Adtonitus, mortisque illas putat esse tenebras. At postquam membris sensit constare vigorem, Vos, ait, o socii, sicut tormenta soletis, Me quoque mittendis rectum componite telis. Egere quod superest animae, Tyrrhene, per omnes Bellorum casus. Ingentem militis usum Hoc habet ex magna defunctum parte cadaver: Viventis feriere loco. Sic fatus in hostem Caeca tela manu, sed non tamen irrita, mittit. Excipit haec iuvenis generosi sanguinis Argus, Qua iam non medius descendit in ilia venter, Adiuvitque suo procumbens pondere ferrum. Stabat diversa victae iam parte carinae Infelix Argi genitor: non ille iuventae Tempore Phocaicis ulli cessurus in armis: Victum aevo robur cecidit, fessusque senecta Exemplum, non miles erat. Qui, funere viso, Saepe cadens longae senior per transtra carinae Pervenit ad puppim, spirantesque invenit artus. Non lacrimae cecidere genis, non pectora tundit, Distentis toto riguit sed corpore palmis. Nox subit, atque oculos vastae obduxere tenebrae, Et miserum cernens agnoscere desinit Argum. Ille caput labens et iam languentia colla, Viso patre, levat: vox fauces nulla solutas Prosequitur: tacito tantum petit oscula vultu, Invitatque patris claudenda ad lumina dextram. Ut torpore senex caruit, viresque cruentus Coepit habere dolor, Non perdam tempora, dixit, A saevis permissa deis, iugulumque senilem Confodiam. Veniam misero concede parenti, Arge, quod amplexus, extrema quod oscula fugi. Nondum destituit calidus tua vulnera sanguis, Semianimisque iaces, et adhuc potes esse superstes. Sic fatus, quamvis capulum per viscera missi Polluerat gladii, tamen alta sub aequora tendit Praecipiti saltu. Letum praecedere nati Festinantem animam morti non credidit uni. Inclinant iam fata ducum, nec iam amplius anceps Belli casus erat: Graiae pars maxima classis Mergitur: ast aliae mutato remige puppes Victores vexere suos: navalia paucae Praecipiti tenuere fuga. Quis in urbe parentum Fletus erat! quanti matrum per litora planctus! Coniunx saepe sui, confusis vultibus unda, Credidit ora viri, Romanum amplexa cadaver: Accensisque rogis miseri de corpore trunco Certavere patres. - At Brutus, in aequore victor, Primus Caesareis pelagi decus addidit armis.